خودروهای پرنده اجازه پرواز در خیابان را دارند؟

به نقل از زومیت، تسلا در مراسم پاییزی خود در مجموعه‌ی اسپیس‌ایکس در واکوی تگزاس، چیزی نشان داد که تا امروز هیچ خودروساز تولیدانبوهی ارائه نکرده بود. تسلا رودستر (Tesla Roadster) با کمک مکش هوا از یک رمپ وارونه بالا رفت، از انتهای آن پرتاب شد، در هوا چرخید و با نیروی پیشران‌های خودش فرود آمد.

خودرو در مسیرش از روی ردیفی از خودروهای تسلا و حتی یک تسلا سمی هم عبور کرد. نمایش بی‌نقص اجرا شد اما پاسخ روشنی به یک پرسش ساده داده نشد؛ آیا رانندگی با چنین خودرویی در خیابان عمومی قانونی خواهد بود؟

ایلان ماسک در همان رویداد دو بار از پاسخ مستقیم طفره رفت. ابتدا گفت رودستر «یک خودروی واقعی» خواهد بود که در جاده‌ها رانده می‌شود، اما بلافاصله اضافه کرد که «لزوما مطمئن نیست» در همه‌ی حوزه‌های قضایی قانونی باشد.

وقتی یکی از حاضران مستقیم از او پرسید، پاسخ کوتاهش این بود: «بستگی به خیابان شما دارد.» برای شرکتی که از خریداران می‌خواهد تا ۲۵۰ هزار دلار پیش‌پرداخت برای تحویل در سال ۲۰۲۸ واریز کنند، رها کردن چنین ابهام نظارتی‌ای جلب توجه می‌کند. تسلا، رودستر جدید را در سه پیکربندی عرضه می‌کند و رابطه‌ی هر کدام با قانون فرق دارد.

Performance در سایت تسلا «آماده‌ی جاده» توصیف شده؛ دو صندلی دارد و فقط از سامانه‌ی چندحالته‌ی فن مکش بهره می‌گیرد. هیچ پیشران جتی در آن نیست و مسیر روشن‌تری به‌ سوی شوروم و دریافت شماره‌ی شناسایی خودرو (VIN) دارد.

Thrust پیشران‌های گاز سرد در عقب دارد که خودرو را در کمتر از یک ثانیه به سرعت ۹۷ کیلومتر بر ساعت می‌رسانند. جهت پیشران‌ها رو به عقب و برای شتاب‌گیری است، نه رو به بالا برای بلند شدن.

تسلا آن را «آماده‌ی پیست» نامیده و نه آماده‌ی جاده که خودش نشانه‌ی روشنی است. Rocket تنها نسخه‌ای است که واقعا پرواز می‌کند.

پیشران‌هایی در محیط بدنه برای حرکت رو به جلو، بالا و چرخش جانبی دارد، فقط یک صندلی در آن تعبیه شده و صفحه‌ی رزرو تسلا صریحا می‌نویسد «تأییدشده برای استفاده در جاده نیست». خرید آن فقط با دعوت ممکن است و قیمتی برایش اعلام نشده.

اداره‌ی ملی ایمنی ترافیک بزرگراه‌های آمریکا (NHTSA) خودروها را بر پایه‌ی استانداردهای ایمنی فدرال وسایل نقلیه‌ی موتوری ارزیابی می‌کند. سازه‌ی برخورد، حفاظت از سرنشین و روشنایی، از موضوعات همین استانداردها است.

هیچ بخشی از چارچوب فعلی، وسیله‌ای را پیش‌بینی نکرده که قرار است هوابرد شود. خودرویی که بتواند چرخش جانبی‌ای مثل نمونه‌ی واکو را انجام دهد، فقط یک مورد حاشیه‌ای برای آزمون‌های تصادف نیست و می‌توان گفت از اساس بیرون از دسته‌ای قرار می‌گیرد که آن آزمون‌ها برایش نوشته شده‌اند.

خود رویداد تسلا هم به همین تنش اشاره کرد. ماسک به حاضران گفت رودستر «لزوما خودرویی با بهینه‌سازی ایمنی» نیست؛ اعترافی قابل‌توجه درباره‌ی وسیله‌ای که دست‌کم در نسخه‌ی Performance به‌عنوان آماده‌ی جاده معرفی می‌شود.

رودستر ظاهرا آینه‌ی بغل ندارد، ایرادی که پیش‌تر درباره‌ی سایبرکب تسلا نظر NHTSA را جلب کرده بود. نبود آینه به‌تنهایی نقض قوانین محسوب می‌شود، آن هم پیش از آنکه پیشران‌ها وارد بحث شوند.

مسئله FAA که روی صحنه از آن حرفی زده نشد اگر وسیله‌ای بتواند حتی برای مدتی کوتاه بالا برود و در هوا جابه‌جایی جانبی کنترل‌شده داشته باشد، پای اداره‌ی فدرال هوانوردی آمریکا (FAA) به میان می‌آید و نه NHTSA. راجر کانر، متصدی بخش پرواز عمودی در موزه‌ی ملی هوا و فضای اسمیتسونین، پیش از رویداد به CNN گفت خودرو و هواپیما دو مسئله‌ی مهندسی ناسازگارند.

او توضیح داد: «هواپیماها به وزن بسیار حساسند، در حالی که برای خودروهای زمینی باید سپر و ناحیه‌ی جذب ضربه و چیزهای دیگر در نظر گرفت. ناگزیر، وسیله‌ای که ترکیبی از هر دو باشد، هم هواپیمای ضعیفی خواهد بود و هم خودروی ضعیفی.» کانر درباره‌ی آنچه در واکو دیده شد هم دقیق بود.

به گفته‌ی او، نمایش یک جهش بود و نه پرواز پایدار: «ما درباره‌ی پرواز پایدار صحبت نمی‌کنیم. واقعا درباره‌ی جهیدن حرف می‌زنیم.» همین تمایز شاید فعلا نسخه‌ی Rocket را از حوزه‌ی صلاحیت FAA دور نگه دارد.

در عین حال یعنی تسلا هنوز چیزی نزدیک به پرواز کنترل‌شده و تکرارپذیر نشان نداده که تنظیم‌گر بتواند گواهی‌اش کند. سامانه مکشی که شاید مجوز بگیرد میان همه‌ی جلوه‌های نمایشی، قطعه‌ای وجود دارد که آینده‌ی قانونی محتمل‌تری دارد، یعنی فن مکش چندحالته.

لارس موراوی، مدیر مهندسی خودروی تسلا، گفت سامانه‌ی فن می‌تواند تا ۲ جی نیروی فشاری رو به پایین تولید کند، آن‌قدر که خودرو را به رمپ وارونه بچسباند. در جاده‌ی معمولی، همین سامانه نه حربه‌ای نمایشی، بلکه کمکی برای چسبندگی و پیچیدن معرفی می‌شود و در هر سه نسخه، از جمله Performance، به‌صورت استاندارد عرضه می‌شود.

برخلاف پیشران‌ها، سامانه‌ی فن پرسش‌های حریم هوایی یا تعارض با سازه‌ی ایمنی را به همان شکل پیش نمی‌کشد. این سیستم از نظر مفهومی به آیرودینامیک فعال نزدیک‌تر است تا موشک‌سازی.

نسخه‌ای از رودستر که فقط بر همین فن تکیه دارد، به‌نظر مسیر واقعی تسلا برای رسیدن به یک خودروی تولیدی دارای گواهی است. به نظر شما خودروی پرنده‌ای مثل رودستر «راکت» می‌تواند مجوز حرکت در خیابان بگیرد؟