امیری اصفهانی: تحقق عدالت به احساس و ادراک مردم وابسته است
امیری اصفهانی خاطرنشان کرد: با کاهش ورودی پرونده‌ها، امکان افزایش اتقان رسیدگی، تحقق بهتر عدالت و ارتقای احساس و ادراک عدالت فراهم می‌شود.
امیری اصفهانی، معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه، در آیین تقدیر از مدیران، قضات و کارکنان دستگاه قضایی استان البرز که با حضور رئیس کل دادگستری استان البرز، دادستان مرکز استان و جمعی از مدیران دستگاه قضایی برگزار شد، با گرامیداشت هفته دفاع مقدس اظهار کرد: در این محفل ارزشمند، از مدیران دستگاه‌های عضو شورای قضایی استان، قضات، کارکنان دستگاه قضایی و اصحاب رسانه که در مسیر خدمت به مردم فعالیت می‌کنند، قدردانی می‌کنم. وی با اشاره به مجاهدت‌های مردم ایران در عرصه‌های مختلف دفاع از کشور افزود: در هفته دفاع مقدس باید یاد و خاطره دلاورمردان عرصه دفاع و شهادت را گرامی بداریم و از شهدای عزت‌آفرین این عرصه تجلیل کنیم؛ خداوند متعال از این شهدا تجلیل کرده و ما تنها بیان و یادآوری این تجلیل الهی را بر عهده داریم.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه ادامه داد: طی یک سال و سه ماه گذشته و به ویژه در شش ماه اخیر، مردان و زنان غیور ایران اسلامی در میدان و خیابان عزت آفریدند و اقتدار خود را به دشمن نشان دادند. امیری اصفهانی گفت: مردم ایران با انسجام، مسئولیت‌پذیری و ایستادگی خود، توجه دنیا را به این ویژگی‌ها جلب کردند و این همراهی و انسجام اجتماعی سرمایه‌ای ارزشمند برای کشور است.
وی همچنین آغاز سال تحصیلی را تبریک گفت و افزود: فرزندان این سرزمین که امروز در این مراسم حضور داشتند و سرودهای ارزشمندی اجرا کردند، آینده‌سازان کشور هستند و امیدواریم در آینده در عرصه‌های مختلف پیشرفت و سربلندی نظام جمهوری اسلامی نقش‌آفرینی کنند. عدالت؛ والاترین خیر در نظام هستی معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه در ادامه با اشاره به آیه شریفه «وَلْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ وَیَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَأُولَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» اظهار کرد: در این آیه نکات ارزشمندی وجود دارد که یکی از مهم‌ترین آنها توجه به خیر و معروف است.
وی افزود: والاترین خیر در نظام هستی عدالت است و نیکوترین معروف نیز تحقق و گسترش عدالت محسوب می‌شود. امیری اصفهانی با اشاره به جایگاه عدالت در قانون اساسی گفت: قانون اساسی که مظهر انسجام رویکردی، رفتاری و ساختاری نظام جمهوری اسلامی است، به صورت ویژه به موضوع عدالت پرداخته است.
قانون اساسی محور انسجام کشور است وی با تأکید بر ضرورت توجه به قانون اساسی در شرایط فعلی کشور بیان کرد: اگر به دنبال انسجام اثربخش هستیم، باید در همه عرصه‌ها بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تمرکز کنیم؛ چراکه قانون اساسی آیینه تمام‌نمای آرمان‌ها و ارزش‌های دینی و ملی ماست. معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه ادامه داد: اصلی‌ترین آرمان نظام جمهوری اسلامی در قانون اساسی، حق‌مداری و عدالت‌گستری است.
وی با اشاره به اصل نخست قانون اساسی گفت: در این اصل تصریح شده است که جمهوری اسلامی ایران بر مبنای اعتقاد دیرینه مردم به حکومت حق و عدل قرآنی ایجاد شده است. بنابراین حق‌جویی و عدالت‌طلبی را می‌توان از نمادها و ویژگی‌های اصلی نظام جمهوری اسلامی دانست.
حکومت و قضا دو شأن اصلی نظام دینی هستند امیری اصفهانی با بیان اینکه نظام دینی دارای دو شأن اصلی حکومت و قضاست، اظهار کرد: این دو شأن مانند دو روی یک سکه هستند و نسبت متقابل با یکدیگر دارند؛ هرگاه در عرصه قضا توفیق حاصل کنیم، حکومت نیز موفق خواهد بود و توفیق در حکومت نیز موجب ارتقای قضا می‌شود. وی افزود: کارگزاران دستگاه عدالت‌گستر در جمهوری اسلامی هم در حکومت مؤثر هستند و هم در قضا نقش دارند و باید این مسیر کمال را همواره به عنوان خادمان نظام عدلیه مورد توجه قرار دهند.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه با اشاره به اصل ۱۵۶ قانون اساسی گفت: بر اساس این اصل، قوه قضاییه قوه‌ای مستقل و پشتیبان حقوق فردی و اجتماعی و مسئول تحقق بخشیدن به عدالت است و پنج وظیفه برای آن تعیین شده است. وی تصریح کرد: تحقق عدالت مفهوم بسیار گسترده و عمیقی دارد و شاید اصلی‌ترین هدف نظام حکمرانی باشد.
امیری اصفهانی افزود: عدالت یک زنجیره از موضوعات درهم‌آمیخته و به هم پیوسته است و فقدان هر یک از حلقه‌های این زنجیره می‌تواند موجب کندی یا زوال حرکت آن شود. وی با بیان اینکه عدالت در اصل ۱۵۶ تنها به عدالت قضایی محدود نیست، گفت: عدالت اجتماعی، عدالت اقتصادی، عدالت توزیعی، عدالت مدیریتی و هر نوع مفهوم عدالت که در جامعه و مناسبات اجتماعی مورد توجه است، باید در این چارچوب دیده شود.
حفظ و احیای حقوق عامه باید جدی گرفته شود امیری اصفهانی ادامه داد: وقتی قانون اساسی مسئولیت تحقق عدالت را بر عهده قوه قضاییه گذاشته است، محدود کردن وظایف این قوه به عدالت قضایی، با مفهوم اصل ۱۵۶ سازگار نیست. وی افزود: حل‌وفصل دعاوی، رفع خصومت، کشف جرم، تعقیب مجرم، مجازات و اصلاح مجرمان، تنها بخشی از این مسئولیت است و در کنار آن باید به حفظ و احیای حقوق عامه، گسترش آزادی‌های مشروع، اجرای صحیح قوانین و پیشگیری از وقوع جرم نیز توجه شود.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه خاطرنشان کرد: بی‌توجهی به هر یک از این اجزای تشکیل‌دهنده زنجیره عدالت، می‌تواند به معنای عدم تحقق کامل عدالت باشد. وی با تأکید بر ضرورت ایجاد تعادل میان وظایف قوه قضاییه اظهار کرد: اگر میان پنج وظیفه‌ای که در اصل ۱۵۶ قانون اساسی برای قوه قضاییه تعیین شده، تعادل و توازن وجود نداشته باشد، تحقق عدالت امکان‌پذیر نخواهد بود.
امیری اصفهانی افزود: اگر تنها روی یک یا دو وظیفه متمرکز شویم و سایر وظایف مورد غفلت قرار گیرند، در تحقق هدف اصلی دچار مشکل خواهیم شد و این موضوع بر ظهور، احساس و ادراک عدالت در جامعه اثر می‌گذارد. وی ادامه داد: تحقق عدالت و احساس و ادراک عدالت، یک فرایند است و نباید آن را یک تصویر ثابت، یک مقطع، یک موضوع یا یک زمان و مکان مشخص تصور کرد.
عدالت باید در طول یک فرایند و در مجموعه‌ای از اقدامات و رفتارها دیده شود. معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه با اشاره به اهمیت ویژگی‌های قضات گفت: بخشی از فرایند تحقق عدالت به شرایط و صفات ذاتی قضات مربوط است و قانون نیز شرایطی را برای قضات در نظر گرفته است.
وی افزود: ایمان، دانش، مهارت، نیت، ملکه قضا و سایر ویژگی‌هایی که برای قاضی به عنوان محور تأمین عدالت مورد توجه قرار گرفته، باید در عملکرد قضایی مورد توجه باشد. امیری اصفهانی با اشاره به اصل حاکمیت خداوند بر جهان و انسان اظهار کرد: در نظام اسلامی، تصرف در جان، مال، ناموس و حیثیت مردم بدون اذن جایز نیست و این اختیار از مسیر قانونی و شرعی به قضات تفویض شده است.
وی ادامه داد: این اذن باید هم وجود داشته باشد و هم استمرار پیدا کند و رفتار ما نباید به گونه‌ای باشد که این اذن و استمرار آن متزلزل شود. مسئولیت عدالت فقط بر عهده قاضی نیست امیری اصفهانی با تأکید بر اینکه مسئولیت تحقق عدالت تنها بر عهده قاضی نیست، گفت: کارکنان دستگاه قضایی نیز در شمار مدیران و عوامل امر قضا قرار دارند و در تحقق عدالت نقش‌آفرین هستند.
وی افزود: وکلا، کارشناسان، ضابطان، پزشکی قانونی و همه مجموعه‌هایی که از فرایند قضا پشتیبانی می‌کنند، در این فرایند سهیم هستند و باید بدانند که رفتار آنها می‌تواند بر تحقق عدالت اثرگذار باشد. معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه تصریح کرد: باید به گونه‌ای رفتار کنیم که موجب تضییع حقوق مردم و ایجاد اشتغال ذمه نشویم؛ چراکه مسئولیت در حوزه قضا و عدالت، تنها یک مسئولیت اداری نیست و با حقوق مردم ارتباط مستقیم دارد.
وی در ادامه سخنان خود به اهمیت بُعد ادراکی عدالت اشاره کرد و گفت: اگر بهترین، دقیق‌ترین، صحیح‌ترین و قانونی‌ترین حکم صادر شود اما جامعه باور نداشته باشد که عدالت تأمین شده است، عدالت به طور کامل محقق نشده است. امیری اصفهانی افزود: حتی فردی که حکم به نفع او صادر شده ممکن است طعم عدالت را نچشد؛ زیرا بازنمایی مناسبی از رفتار قضایی در ذهن مخاطب و جامعه ایجاد نشده است.
وی گفت: بازنمایی شفاف و قابل احساس عملکرد همه کارگزاران مؤثر در امر قضا یک ضرورت است و تصویر نامناسب از فرایند دادرسی، رفتار نامناسب، گفتار نامناسب یا رویکرد نامناسب کارگزاران قضایی می‌تواند به عدم تحقق عدالت از منظر ادراکی منجر شود. مهارت بازنمایی عدالت باید تقویت شود معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه تأکید کرد: باید به این موضوع توجه کنیم که چگونه در کنار صدور حکم دقیق و انجام دادرسی عادلانه، تصویری متناسب از این اقدامات در ذهن اصحاب پرونده، افکار عمومی و جامعه ایجاد کنیم.
وی افزود: این موضوع نیازمند بازنگری در برخی روش‌ها و رفتارهاست و همکاران دستگاه قضایی باید درباره آن تأمل، ایده‌پردازی و تجربه کنند. امیری اصفهانی گفت: مهارت تنها در رسیدگی و صدور حکم کافی نیست؛ بلکه باید مهارت لازم برای بازنمایی عدالت، ایجاد احساس عدالت و ارتقای ادراک عدالت نیز در مجموعه قضایی شکل بگیرد.
وی با اشاره به قانون، آیین دادرسی، وکلا، تجهیزات، نیروی انسانی و سامانه‌های قضایی اظهار کرد: همه این موارد ابزار تحقق عدالت هستند و نباید خود ابزارها هدف قرار گیرند. معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه ادامه داد: قانون، آیین دادرسی، تجهیزات و نیروی انسانی باید در خدمت هدف اصلی یعنی تأمین عدالت قرار داشته باشند.
وی با اشاره به جایگاه قاضی در تفسیر قانون گفت: قانون اساسی مجلس شورای اسلامی را مرجع تفسیر قانون عادی قرار داده است، اما در همان چارچوب، تفسیر دادرس در مقام تمیز حق نیز به رسمیت شناخته شده است. امیری اصفهانی افزود: قاضی در مقام تمیز حق و تأمین عدالت باید از ظرفیت‌های قانونی استفاده کند و صرفاً در چارچوب تفسیر تحت‌اللفظی متوقف نشود؛ بلکه تفسیر مناسب برای ایفای حق و تأمین عدالت را مورد توجه قرار دهد.
وی با بیان اینکه ایفای حق و زمینه‌سازی برای استیفای کامل حقوق مردم آثار اجتماعی گسترده‌ای دارد، گفت: ایفای حق هم آرامش‌بخش است، هم امیدآفرین و هم می‌تواند به کاهش خشم در اندیشه، گفتمان و رفتار منجر شود. معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه ادامه داد: امروز کاهش خشم در مناسبات اجتماعی یک دغدغه مهم است و ایفای حقوق مردم می‌تواند در کاهش این خشم مؤثر باشد.
امیری اصفهانی افزود: تحقق حق و عدالت همچنین موجب اعتمادافزایی، افزایش کارآمدی حکمرانی قضایی، خودباوری و نشاط اجتماعی می‌شود. نشاط اجتماعی بخشی از حکمرانی اجتماعی است وی با اشاره به سرود اجراشده در این مراسم گفت: نباید به موضوع نشاط اجتماعی ساده نگاه کنیم.
یکی از مشکلات جامعه، کاهش نشاط و نبود نشاط اجتماعی است و برای ساماندهی امور اجتماعی باید به این موضوع توجه جدی داشت. امیری اصفهانی تأکید کرد: گفتمان و رفتار عدالت‌محور، علاوه بر آثار قضایی، در ایجاد هنجار و الگو نیز مؤثر است و می‌تواند در مناسبات اجتماعی نقش تنظیم‌گر داشته باشد.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه با تأکید بر نقش دستگاه قضایی در ایجاد نظم اجتماعی گفت: نظم یکی از زیرساخت‌های اصلی تنظیم مناسبات اجتماعی است و دستگاه قضایی می‌تواند با تمرکز بر نظم، در تنظیم رفتارهای انسانی و مناسبات اجتماعی نقش مؤثری داشته باشد. وی افزود: پیشگیری از وقوع جرم نیز همین ویژگی را دارد و می‌تواند کاهش ورودی پرونده‌ها را به دنبال داشته باشد.
امیری اصفهانی خاطرنشان کرد: با کاهش ورودی پرونده‌ها، امکان افزایش اتقان رسیدگی، تحقق بهتر عدالت و ارتقای احساس و ادراک عدالت فراهم می‌شود. وی در پایان تأکید کرد: دستگاه قضایی و همه مجموعه‌های مرتبط با امر قضا باید در کنار انجام وظایف قانونی، به این نکته توجه داشته باشند که عدالت زمانی در جامعه به شکل کامل محقق می‌شود که علاوه بر تحقق واقعی، احساس و ادراک عدالت نیز در میان مردم شکل بگیرد.
