وال‌استریت ژورنال: انصارالله حلقه فشار بر بن‌سلمان را تنگ‌تر می‌کند
تشدید حملات انصارالله یمن به زیرساخت‌های حیاتی عربستان، محمد بن‌سلمان را با یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های امنیتی و اقتصادی سال‌های اخیر روبه‌رو کرده است؛
تشدید حملات انصارالله یمن به زیرساخت‌های حیاتی عربستان، محمد بن‌سلمان را با یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های امنیتی و اقتصادی سال‌های اخیر روبه‌رو کرده است؛ بحرانی که به روایت وال‌استریت ژورنال، با تهدید شریان‌های صادرات نفت، اختلال در صنعت هوانوردی و افزایش هزینه‌های جنگ، نه‌تنها امنیت پادشاهی سعودی، بلکه آینده طرح‌های بلندپروازانه ولیعهد برای تحول اقتصاد این کشور را نیز در هاله‌ای از ابهام قرار داده است. به گزارش سرویس بین‌الملل جماران، روزنامه «وال‌استریت ژورنال» در گزارشی به بررسی تشدید درگیری‌های عربستان سعودی با انصارالله یمن و پیامدهای امنیتی، نظامی و اقتصادی آن برای حکومت محمد بن سلمان پرداخت و نوشت: محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، سال جاری میلادی را در شرایطی امیدوارکننده آغاز کرد.
او به‌تازگی به کاخ سفید سفر کرده بود و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، استقبال گرمی از او داشت. حتی پس از آغاز جنگ با ایران، عربستان از موقعیت نسبتاً مناسبی برخوردار به نظر می‌رسید؛ زیرا می‌توانست نفت خود را از طریق خط لوله‌ای صادر کند که تنگه مسدودشده هرمز را دور می‌زد.
اما اکنون تشدید درگیری عربستان با انصارالله در یمنِ همسایه، چالش‌های تازه‌ای را برای امنیت پادشاهی و برنامه‌های بلندپروازانه ولیعهد جهت متحول‌کردن اقتصاد وابسته به نفت این کشور ایجاد کرده است؛ برنامه‌هایی که حتی پیش از این نیز با دشواری‌هایی روبه‌رو بودند. روز شنبه، دست‌کم یک فروند موشک حوثی‌ها به فرودگاه بین‌المللی پایتخت عربستان اصابت کرد که مرگبارترین حمله علیه آمریکا یا متحدان خلیج‌فارس آن در درگیری‌های مرتبط با جنگ ایران بود؛ و درپی آن، دو پایانه فرودگاه هدف قرار گرفتند و سقف بخش‌هایی از آن‌ها فروریخت؛ یک روز بعد نیز پایانه شماره ۴ آن بار دیگر هدف حمله قرار گرفت.
تا همین تابستان گذشته، مقام‌های سعودی در جلسات توجیهی به خبرنگاران می‌گفتند که اوضاع مربوط به انصارالله تحت کنترل است. اما حملات فزاینده این «شبه‌نظامیان»، فرودگاه‌ها و تأسیسات انرژی، از جمله خط لوله اصلی شرق به غرب عربستان و پالایشگاه‌های این کشور، را هدف قرار داده؛ که نشان می‌دهد تهدید در امتداد مرز جنوبی عربستان در حال افزایش است.
این درگیری تلاش‌های عربستان برای تبدیل سفر و گردشگری به یکی از ارکان اصلی اقتصاد را به خطر انداخته؛ از جمله رویدادهای در معرض تهدید، یک کنفرانس بین‌المللی مهم سرمایه‌گذاری است که قرار است پایان ماه جاری برگزار شود، اما اکنون برگزاری آن بیش از پیش با تردید روبه‌روست. هزینه‌های جنگ تاکنون کسری بودجه عربستان را افزایش داده و خطر ورود اقتصاد این کشور به دوره انقباض را تشدید کرده است.
نحوه مواجهه بن‌سلمان با این آزمون، پیامدهایی خواهد داشت که بسیار فراتر از مرزهای پادشاهی گسترش می‌یابد. عربستان یکی از منابع اصلی تأمین مالی صنعت فناوری جهانی و پروژه‌های هوش مصنوعی است.
این کشور همچنین از متحدان مهم آمریکا در زمینه فراهم‌کردن پایگاه‌های نظامی و مجوز عبور هواپیماهای نظامی از حریم هوایی خود به شمار می‌رود. ترامپ در آخر هفته به خبرنگاران گفت که آمریکا با انصارالله در ارتباط است، اما ممکن است به حملات علیه این گروه بپیوندد.
روز یکشنبه، سخنگوی نظامی انصارالله بار دیگر هشدار داد که فرودگاه‌های عربستان اهداف حمله هستند. مقام‌های سعودی گفتند ذخایر موشک‌های رهگیر موردنیاز برای مقابله با حملات بیشتر رو به اتمام است.
تشدید حملات به ریاض، شهری که بیش از ۸۰۰ کیلومتر با مناطق تحت کنترل انصارالله در یمن فاصله دارد، بخش‌هایی از پایتخت عربستان را به منطقه‌ای جنگی تبدیل کرده است؛ به‌طوری‌که ساکنان با شنیده‌شدن صدای انفجارها در نقاط مختلف شهر به پناهگاه‌ها می‌روند. به گفته مقاماتی که از رفت‌وآمدهای ولیعهد اطلاع داشتند، این شاهزاده ۴۱ ساله میان کاخ‌هایی به‌شدت محافظت‌شده و مجهز به پناهگاه‌های زیرزمینی در رفت‌وآمد است و یک تیم امنیتی زبده شخصاً از او محافظت می‌کند.
آخرین حضور عمومی او روز سه‌شنبه بود؛ زمانی که در حمایت از یک پویش ملی اهدای خون، خون اهدا کرد. کریستیان کوتس اولریشسن، کارشناس منطقه خلیج فارس و پژوهشگر مؤسسه بیکر دانشگاه رایس، می‌گوید ولیعهد عربستان گزینه‌های مطلوب چندانی در اختیار ندارد.
او می‌افزاید: هرگونه واکنش نظامی این خطر را دارد که عربستان بیش از پیش درگیر یک منازعه نامتقارن شود؛ منازعه‌ای که انصارالله نشان داده توانایی واردکردن خسارات قابل‌توجه، هم از نظر مادی و هم از نظر نمادین، را دارد». بن‌سلمان طی یک دهه گذشته منابع مالی هنگفتی را به مجموعه‌ای از پروژه‌ها اختصاص داده که از نظر مهندسی فوق‌العاده پیچیده‌اند و هدفشان نمایش روند نوسازی عربستان و جذب سرمایه‌گذاری و گردشگری بوده است.
این پروژه‌ها شامل شهر آینده‌نگرانه نئوم، ساختمانی عظیم و مکعب‌شکل در ریاض و یک پیست اسکی در دل صحرا هستند. هزینه مجموع این پروژه‌ها به چندین تریلیون دلار می‌رسد؛ رقمی بسیار بلندپروازانه برای دولتی که بودجه سالانه‌اش حدود ۳۵۰ میلیارد دلار است.
هزینه‌های جنگ با ایران و خسارات اقتصادی ناشی از آن، محاسبات مالی‌ای را که از ابتدا نیز دشوار به نظر می‌رسیدند، عملاً به معادله‌ای ناممکن تبدیل کرده‌اند. سرمایه‌گذاری خارجی در دو فصل نخست سال کاهش یافته و میزان آن همچنان فاصله زیادی با هدف‌گذاری ولیعهد برای سال ۲۰۳۰ دارد.
افزایش هزینه‌های دفاعی و زیرساختی نیز تهدیدی برای منابع مالی موردنیاز جهت پیشبرد برنامه تنوع‌بخشی اقتصادی است. حتی تلاش عربستان برای تبدیل‌شدن به قطب هوش مصنوعی نیز اکنون با خطرات تازه‌ای روبه‌رو شده است؛ زیرا مراکز داده به اهداف بالقوه حملات تبدیل شده‌اند.
بسیاری از پروژه‌های عظیم تحت هدایت بن‌سلمان متوقف شده‌اند یا در دست بازبینی قرار دارند. عربستان در ماه ژانویه از برنامه‌های خود برای میزبانی بازی‌های زمستانی آسیایی ۲۰۲۹ صرف‌نظر کرد.
این کشور همچنان باید راهی برای تأمین مالی نمایشگاه جهانی اکسپو ۲۰۳۰ و جام جهانی فوتبال در چهار سال پس از آن پیدا کند. برپایه داده‌های شرکت «کپیتال اکونومیکس»، بخش غیرنفتی اقتصاد عربستان در سه‌ماهه دوم سال، در مقایسه با سه‌ماهه نخست کوچک‌تر شده است.
وزارت دارایی عربستان اکنون انتظار دارد تولید ناخالص داخلی این کشور در سال ۲۰۲۶ به میزان ۳٫۶ درصد کاهش یابد. عربستان در اوایل سال توانسته بود نفت خود را از طریق خط لوله‌ای در سراسر بیابان به دریای سرخ منتقل کند و بدین‌ترتیب از فشار ایران بر تنگه هرمز بگریزد.
فروش نفت از این مسیر و افزایش قیمت‌ها نیز به اقتصاد این کشور کمک کرده بود. اما انصارالله در ماه ژوئیه محاصره دریایی عربستان را اعلام کرد و در نتیجه، کشتیرانی در دریای سرخ نیز در معرض خطر قرار گرفت.
در ماه سپتامبر، حمله‌ای به خط لوله شرق به غرب، اصلی‌ترین مسیر جایگزین عربستان برای دورزدن تنگه هرمز را هدف قرار داد. سپس صنعت هوانوردی عربستان هدف قرار گرفت و بدین‌ترتیب فشار بر یکی دیگر از ارکان اقتصاد کشور افزایش یافت.
انصارالله تاکنون دست‌کم چهار بار فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض را هدف قرار داده است. بن‌سلمان سال ۲۰۱۵ عربستان را وارد جنگ داخلی یمن کرد؛ مداخله به رهبری عربستان شامل حملات هوایی ویرانگری بود که درگیری را تشدید کرد و کارزار انصارالله علیه پادشاهی سعودی ازجمله حمله به تأسیسات نفتی و شهرهایی مانند ریاض را به دنبال داشت.
دو طرف سرانجام به بن‌بست نظامی رسیدند و در سال ۲۰۲۲ آتش‌بس برقرار شد. دور تازه درگیری‌ها در زمانی آغاز شد که محمد بن سلمان در تلاش بود دامنه رویارویی با ایران را مهار کند.
حملات تهران در اوایل جنگ نشان داده بود که تأسیسات انرژی و دارایی‌های اقتصادی، از جمله فرودگاه‌ها در سراسر منطقه خلیج فارس، تا چه اندازه در معرض خطر قرار دارند. به گفته افرادی که از رایزنی‌های داخلی عربستان اطلاع داشتند، این کشور همچنین با دشواری حفاظت هوایی از سراسر قلمرو وسیع خود مواجه بود و برای محافظت از کاخ‌ها و زیرساخت‌های انرژی، سامانه‌ها و آتشبارهای پدافند هوایی خود را جابه‌جا می‌کرد.
این افراد گفتند که ولیعهد، با وجود حمایت از ادامه فشار اقتصادی بر ایران، به مشاورانش دستور داده بود کانال دیپلماتیک با تهران را باز نگه دارند و به‌روشنی اعلام کنند که هدف عربستان رویارویی با ایران نیست. به گفته این منابع، انصارالله از بهار تا تابستان لحن تهاجمی‌تری در پیش گرفتند.
اطلاعات دستگاه‌های اطلاعاتی عربستان نشان می‌داد که ایران فعالانه آن‌ها را برای ورود به جنگ تحت فشار قرار می‌دهد. بااین‌حال، برخی مقام‌های سعودی نیز بر این باور بودند که انصارالله در جریان حملات آمریکا و «اسرائیل» در سال گذشته، آسیب نظامی قابل‌توجهی دیده و در تصمیم‌گیری‌های خود منافع خود را در اولویت قرار خواهد داد، نه منافع ایران.
انصارالله در ماه اوت با آغاز یک عملیات نظامی برای تصرف مناطقی در امتداد ساحل گذرگاه راهبردی باب‌المندب، در دهانه دریای سرخ، اهداف خود را آشکار کرد. پادشاهی سعودی که نگران خطر تشدید درگیری بود، از پشتیبانی هوایی از متحدان یمنی‌اش در برابر حمله انصارالله به شهر بندری راهبردی مخا، خودداری کرد.
این شهر سقوط کرد و مواضع کلیدی دیگری در امتداد ساحل نیز به تصرف انصارالله درآمد؛ تحولاتی که تهدید علیه محموله‌های نفتی عربستان را افزایش دادند. با وجود تلاش‌های بن‌سلمان برای تقویت روابطش با ترامپ -از جمله تعهد به سرمایه‌گذاری حدود یک تریلیون دلار در آمریکا- ایالات متحده تاکنون در برابر درخواست‌های ولیعهد برای کمک نظامی به‌منظور عقب‌راندن انصارالله مقاومت کرده؛ هرچند مشاوران نظامی خود را به منطقه اعزام کرده است.
به گفته منابع آگاه، عربستان از متحد نظامی خود، پاکستان، درخواست کمک کرده و در سراسر جهان به دنبال تأمین سامانه‌های پدافند هوایی است. این منابع همچنین گفتند که ریاض در پی جذب نیروهای جنگجوی خارجی برای کمک به متحدان یمنی خود است.
در همین حال، عربستان بیش از پیش در حال بررسی این موضوع است که آیا می‌توان راه‌حلی دیپلماتیک برای این درگیری پیدا کرد یا خیر؛ درگیری‌ای که در غیر این صورت، مهار آن دشوار به نظر می‌رسد.
