ژنوم مواد؛ دروازه ورود AI به جهان فیزیکی/ آینده AI در کارخانه ساخته می‌شود نه فضای مجازی

سیدحسین میرحسینی امروز چهارشنبه ۲۹ مهر در نخستین کنفرانس ملی هوش مصنوعی ایران که به مدت دو روز در دانشگاه صنعتی سیرجان در حال برگزاری است، طی سخنانی با موضوع «از داده تا ماده، از ماده تا ارزش؛ ژنوم مواد و هوش مصنوعی در مسیر تحول صنعت»، اظهار کرد: ژنوم مواد و انفورماتیک مواد، با پیوند دادن داده‌های مواد، شبیه‌سازی، آزمایش، دانش مهندسی و الگوریتم‌های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، امکان عبور از رویکرد سنتی «آزمون و خطا» به سمت «طراحی، پیش‌بینی و توسعه هدفمند مواد» را فراهم می‌کنند. وی با تأکید بر این که در این رویکرد، داده تنها یک محصول جانبی آزمایشگاه نیست بلکه به یک دارایی راهبردی برای تصمیم‌سازی، نوآوری و توسعه فناوری تبدیل می‌شود، افزود: ارزش اصلی ژنوم مواد زمانی ایجاد می‌شود که این قابلیت به زنجیره واقعی صنعت متصل شود؛ هدف، تبدیل داده به دانش، دانش به فناوری، فناوری به محصول و در نهایت محصول به ارزش اقتصادی و رقابت‌پذیری صنعتی است.

رئیس پژوهشکده مواد نوین سرامیکی، ارزش‌آفرینی صنعتی هوش مصنوعی را در گرو کاهش زمان و هزینه توسعه محصولات، دقیق‌تر شدن تصمیم‌گیری، ارتقای بهره‌وری و کیفیت، کاهش ریسک نوآوری و هموار شدن مسیر تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر دانست و تصریح کرد: «مرکز ملی ژنوم مواد» می‌تواند به‌عنوان یک زیرساخت ملی، اتصال میان داده، هوش مصنوعی، علوم مواد، آزمایشگاه، صنعت و بازار را برقرار کند و زمینه گذار از طرح‌های منفرد هوش مصنوعی به یک اکوسیستم پایدار برای نوآوری و ارزش‌آفرینی صنعتی را فراهم آورد. وی در تشریح زنجیره ارزش‌آفرینی در این حوزه گفت: این زنجیره‌ای است که باید در مدیریت فناوری امروز مورد توجه قرار گیرد؛ داده به‌تنهایی ارزش نیست و هدف نهایی هوش مصنوعی، تولید الگوریتم نیست بلکه خلق ارزش است.

میرحسینی با اشاره به پراکندگی دانش مواد میان گزارش‌های آزمایشگاهی، مقالات، ذهن متخصصان و سیستم‌های صنعتی، خاطرنشان کرد: ژنوم مواد تلاش می‌کند این دانش را به یک دارایی داده‌ای و قابل پردازش تبدیل کند و هوش مصنوعی می‌تواند چرخه توسعه فناوری را کوتاه‌تر کند؛ در گذشته داده نتیجه آزمایش بود، اما در آینده داده نقطه شروع طراحی خواهد بود. وی با تفکیک «پروژه هوش مصنوعی» از «تحول هوش مصنوعی»، اظهار کرد: ممکن است یک شرکت ده‌ها طرح هوش مصنوعی اجرا کند اما هنوز هوشمند نشده باشد؛ تحول واقعی زمانی رخ می‌دهد که داده، تصمیم‌گیری و فرآیندهای سازمان به‌صورت یکپارچه متحول شوند.

رئیس پژوهشکده مواد نوین سرامیکی جهاددانشگاهی یزد درباره نقش نیروی انسانی در این تحول، تصریح کرد: هوش مصنوعی جایگزین متخصص مواد نمی‌شود؛ متخصص موادِ مجهز به هوش مصنوعی به عنوان جایگزین روش‌های سنتی خواهد شد و موفق‌ترین تیم‌ها نیز تیم‌هایی هستند که متخصصان مواد، صنعت، داده و هوش مصنوعی را با زبان مشترک «ارزش‌آفرینی» در کنار هم قرار دهند. وی سرعت نوآوری را مزیت رقابتی آینده خواند و افزود: در اقتصاد جدید مواد، مزیت رقابتی بر پایه «دانش قابل استفاده از داده» شکل می‌گیرد و سؤال آینده این نیست که «چه چیزی تولید می‌کنیم؟» بلکه این است که «با چه سرعتی می‌توانیم ماده و محصول جدید را طراحی کنیم؟» میرحسینی با اشاره به گذار از «کارخانه هوشمند» به «ماده هوشمند»، گفت: هوش مصنوعی نباید فقط داخل کارخانه حضور داشته باشد، بلکه باید از مرحله طراحی ماده، انتخاب مواد اولیه و توسعه فناوری در کل چرخه عمر محصول حاضر باشد.

این مسئول در پایان نیز با ارائه نقشه راه شش‌مرحله‌ای شامل ایجاد زیرساخت داده، زیرساخت هوش مصنوعی و محاسبات، اتصال به آزمایشگاه، اتصال به صنعت، اتصال به بازار و ایجاد اکوسیستم ملی، تأکید کرد: معیار موفقیت نباید تعداد مدل‌ها، مقالات و داده‌ها باشد بلکه باید کاهش زمان و هزینه توسعه، تجاری‌سازی فناوری‌ها و ایجاد مزیت رقابتی پایدار سنجیده شود.