فارن پالیسی: جنگ وارد مرحله تازه‌ای شد؛ مراکز داده در خط مقدم حملات نظامی

نشریه «فارن پالیسی» در تحلیلی از تحول ماهیت جنگ‌های مدرن، هدف قرار گرفتن مراکز داده و زیرساخت‌های دیجیتال در درگیری‌های اخیر را نشانه ظهور عرصه‌ای تازه در جنگ‌های معاصر می‌داند. به نوشته این نشریه، حملات متقابل روسیه و اوکراین به مراکز داده و همچنین حملات مرتبط با جنگ ایران و آمریکا و اسرائیل به زیرساخت‌های دیجیتال در خلیج فارس نشان می‌دهد که اهداف نظامی دیگر به تأسیسات تسلیحاتی و انرژی محدود نیستند.

وابستگی گسترده جوامع به اینترنت، خدمات بانکی، سامانه‌های ارتباطی و شبکه‌های تجاری، مراکز داده را به اهدافی راهبردی تبدیل کرده که تخریب آن‌ها می‌تواند بدون نیاز به اشغال سرزمین، فعالیت اقتصادی و زندگی روزمره میلیون‌ها نفر را مختل کند؛ روندی که نویسنده معتقد است به بخشی اجتناب‌ناپذیر از جنگ‌های آینده تبدیل خواهد شد. به گزارش سرویس بین‌الملل جماران، الیزابت براو (Elisabeth Braw)، ستون‌نویس نشریه «فارن پالیسی» و پژوهشگر ارشد اندیشکده «شورای آتلانتیک» در گزارشی تحلیلی به بررسی ظهور مراکز داده به‌عنوان اهداف جدید در جنگ‌های مدرن، حملات متقابل روسیه و اوکراین به زیرساخت‌های دیجیتال، هدف قرار گرفتن مراکز داده در جریان جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل، پیامدهای اختلال در خدمات اینترنتی، بانکی و ارتباطی بر زندگی روزمره شهروندان، آسیب‌پذیری اقتصادهای مدرن در برابر حملات به زیرساخت‌های فناوری و نقش فزاینده مراکز داده در راهبردهای نظامی و جنگ‌های آینده پرداخت و نوشت: در ماه‌های اخیر، اوکراین به حملات خود علیه زیرساخت‌های انرژی روسیه ادامه داده و روسیه نیز بمباران بی‌رویه و مستمر شهرهای اوکراین را دنبال کرده است.

بااین‌حال، طی چند هفته گذشته پدیده تازه‌ای در این جنگ ظهور کرده است: ارتش اوکراین با حمله به مراکز داده روسیه خبرساز شده و روسیه نیز دست به حملات مشابهی زده است. هم‌زمان، در خاورمیانه نیز ایران چندین مرکز داده در کشورهای حاشیه خلیج فارس را هدف قرار داده و دست‌کم یکی از مراکز داده این کشور نیز مورد حمله قرار گرفته است.

این، چهره جدید جنگ است. مراکز داده چنان نقش حیاتی و تعیین‌کننده‌ای در فعالیت شرکت‌ها و زندگی روزمره کاربران عادی اینترنت پیدا کرده‌اند که هدف قراردادن آن‌ها به گزینه‌ای بسیار جذاب در درگیری‌های نظامی تبدیل شده است.

در ۹ اکتبر، شرکت یاندکس، غول فناوری دیجیتال روسیه که به «گوگل روسیه» شهرت دارد، با انتشار بیانیه‌ای در تلگرام، پیام‌رسان روسی، اعلام کرد: «در شب هفتم به هشتم اکتبر، مرکز داده یاندکس در ساسووو بر اثر حمله پهپادی به‌شدت آسیب دید و فعالیت آن به‌طور کامل متوقف شد. صبح امروز نیز یکی دیگر از مراکز داده ما در کالوگا هدف حمله قرار گرفت و بخشی از زیرساخت‌های آن از کار افتاد.» این شرکت در ادامه تأکید کرد: «مراکز داده، قلب آهنین یاندکس هستند.

در دسترس بودن آن‌ها برای خدماتی که به بخشی از زندگی روزمره مردم تبدیل شده‌اند، حیاتی است. میلیون‌ها کاربر برای بررسی وضعیت ترافیک، برنامه‌ریزی مسیرها، گوش‌دادن به موسیقی، تماشای فیلم، سفارش مواد غذایی و یافتن پاسخ پرسش‌های خود از این خدمات استفاده می‌کنند.

فناوری‌های ما همچنین به صدها هزار شرکت کمک می‌کنند تا کسب‌وکار خود را اداره کنند، سفارش بپذیرند، به مشتریان خدمات ارائه دهند و با شرکای تجاری خود تعامل داشته باشند.» دقیقاً همین اهمیت و وابستگی گسترده است که مراکز داده یاندکس را به هدف حملات اوکراین تبدیل کرده است. دو روز بعد، کی‌یف سومین مرکز داده را نیز هدف قرار داد و پس از آن، به مرکز داده متعلق به اسبربانک، بانک دولتی روسیه، حمله کرد.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین در یک کنفرانس بین‌المللی در ورشو گفت که به لطف حملات به یاندکس، «ناگهان نفس‌کشیدن در بسیاری از پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی کمی آسان‌تر شد. نفرت کمتر، تفرقه کمتر و تحریکات کمتری وجود داشت، زیرا تعداد ربات‌ها کاهش یافته بود؛ و کاملاً مشخص است که آن ربات‌ها از کجا می‌آمدند.» بااین‌حال، روزنامه‌نگاران کی‌یف پست بعدها تأیید کردند که آنچه پس از حملات اوکراین کاهش یافته بود، ترافیک کلی ربات‌های یاندکس بود؛ نه لزوماً حجم پیام‌های مسمومی که حساب‌های خودکار در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کردند.

بنابراین، اگرچه این حملات نتوانستند غرب را از اخبار جعلی روسیه نجات دهند، اما به نتیجه دیگری دست یافتند: آن‌ها آسایش و سهولت زندگی دیجیتال شهروندان روسیه را مختل کردند. روزنامه فایننشال تایمز در گزارشی نوشت: «روس‌ها برای دسترسی به ایمیل‌های یاندکس، بازکردن فایل‌های کاری یا رزرو تاکسی با مشکل مواجه شده‌اند.

در برخی شهرها، جدول‌های زمانی از نمایشگرهای ایستگاه‌های اتوبوس ناپدید شده‌اند. همچنین ساکنان بسیاری از مجتمع‌های آپارتمانی مسکو متوجه شده‌اند که نمی‌توانند وارد حیاط‌های مشترک ساختمان‌های خود شوند، زیرا دروازه‌های ورودی توسط یک شرکت واحد اداره می‌شد که به زیرساخت‌های یاندکس وابسته بود.» به این ترتیب، زندگی مدرن در روسیه، دست‌کم تا حدودی و برای مدتی موقت، با اختلال مواجه شد.

در جریان بمباران‌های جنگ جهانی دوم، نیروی هوایی آلمان نازی کارخانه‌های تولید تسلیحات بریتانیا را هدف قرار می‌داد، اما هم‌زمان بنادر و زیرساخت‌های حیاتی ملی این کشور را نیز بمباران می‌کرد. ازآنجاکه انجام بمباران دقیق در آن دوران دشوار بود، خانه‌ها، کلیساها و دیگر ساختمان‌های غیرنظامی نیز هدف حملات قرار می‌گرفتند.

هنگامی که نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا حملات خود را علیه شهرهای آلمان آغاز کرد، با مشکلی مشابه مواجه شد؛ این نیرو نیز در شناسایی و هدف قراردادن دقیق کارخانه‌های تسلیحاتی، خطوط راه‌آهن و بنادری که قصد نابودی آن‌ها را داشت، با دشواری روبه‌رو بود. به همین دلیل، آرتور هریس، مارشال ارشد نیروی هوایی بریتانیا، روشی را معرفی کرد که با عنوان نسبتاً تلطیف‌شده «بمباران منطقه‌ای» شناخته می‌شد؛ روشی که در عمل به معنای بمباران فرشی و گسترده تمام مناطق شهری، از جمله شهرهایی مانند درسدن، بود.

در مقایسه با چنین سطحی از خشونت، چند حمله پهپادی به مراکز داده، آسیبی قابل مدیریت به نظر می‌رسد. هنگامی که روسیه ماه گذشته مجموعه‌ای از حملات را علیه مراکز داده اوکراین آغاز کرد، اوکراینی‌ها با بردباری اختلال در اتصال اینترنت را تحمل کردند.

پس از یکی از این حملات، وزارت دفاع روسیه با لحنی بی‌رحمانه، این اقدامات را نوعی «سم‌زدایی دیجیتال اجباری» برای اوکراینی‌ها توصیف کرد. بااین‌حال، برای بیشتر شهروندان روسیه که در طول ویران‌سازی اوکراین به دست ارتش کشورشان، همچنان به زندگی آسوده خود ادامه داده‌اند، قطع اتصال ناشی از حملات تلافی‌جویانه اوکراین به مراکز داده یاندکس، تجربه‌ای دردناک بود.

نخستین حملات شناخته‌شده به مراکز داده، نه از سوی روسیه یا اوکراین، بلکه از سوی ایران انجام شد. تنها چند ساعت پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه سال جاری، تهران با مسدودکردن تنگه هرمز و حمله به مراکز داده شرکت آمازون در امارات متحده عربی واکنش نشان داد.

ده روز بعد، یکی از مراکز داده متعلق به بانک سپه، که تحت مالکیت دولت ایران قرار دارد، هدف حمله موشکی قرار گرفت. دو هفته پس از آن نیز ایران به یکی از مراکز داده آمازون در بحرین حمله کرد.

تصور کنید مجبور باشید یک هفته را بدون دسترسی به اینترنت سپری کنید. در چنین شرایطی درمی‌یابید که اینترنت بسیار فراتر از ارسال ایمیل، تماشای ویدئوهای آنلاین و انجام امور بانکی است.

اینترنت عملاً نیروی محرکه تقریباً تمامی فعالیت‌هایی است که ما، شرکت‌ها و سازمان‌ها در هر ثانیه از شبانه‌روز انجام می‌دهیم. بیشتر دولت‌ها از سامانه‌های پشتیبان مبتنی بر ماهواره برخوردارند، اما ماهواره‌ها تنها قادرند درصد اندکی از حجم ترافیک موردنیاز هر کشور را منتقل کنند.

بنابراین، اگرچه برخی خدمات دولتی می‌توانند به فعالیت خود ادامه دهند، حمله به زیرساخت‌های دیجیتال ممکن است فعالیت شرکت‌ها را متوقف کند و انتقال پول را نیز ناممکن سازد. افزون بر این، همان‌طور که در کتاب جدیدم با عنوان «جنگ زیردریایی» توضیح داده‌ام، کارت‌های اعتباری و نقدی شما نیز از کار خواهند افتاد؛ مگر آنکه در سوئد، فنلاند یا استرالیا زندگی کنید.

دقیقاً به همین دلیل است که هدف قراردادن مراکز داده به گزینه‌ای بسیار جذاب در جنگ‌ها تبدیل شده است. مهاجم با چنین حملاتی، تمامی خدمات حیاتی وابسته به اتصال دیجیتال را مختل می‌کند و زندگی غیرنظامیان را به‌شدت دشوار و طاقت‌فرسا می‌سازد.

همچنین نباید فراموش کرد که قطعی اینترنت اختلالاتی ایجاد می‌کند که آثار آن‌ها ممکن است مدت‌ها پس از تعمیر یک مرکز داده نیز ادامه داشته باشد. همان‌طور که اوکراینی‌ها به‌خوبی می‌دانند، جنگ علیه مراکز داده صرفاً با هدف ایجاد مزاحمت برای شهروندانی که به اینترنت وابسته شده‌اند، انجام نمی‌شود؛ بلکه هدف اصلی آن، حمله به ستون فقرات جوامع و اقتصادهای مدرن و مختل‌کردن عملکرد آن‌هاست.

این واقعیت به آن معناست که حمله به مراکز داده، به بخشی اجتناب‌ناپذیر از هر درگیری نظامی در آینده تبدیل خواهد شد.