دانشمندان در تلاشند معنای واقعی «معکوس کردن روند پیری» را مشخص کنند
پژوهشگران حوزه پیری در تلاشند ارتباط میان کاهش سن بیولوژیکی در آزمایش‌ها و بهبود واقعی عملکرد بدن را مشخص کنند و بر لزوم اعتبارسنجی دقیق این شاخص‌ها تأکید دارند.
تصور کنید ۵۰ ساله هستید و آزمایشی نشان می‌دهد که سن بیولوژیکی شما به ۴۵ سال کاهش یافته است. یعنی طبق نتیجه آزمایش، پنج سال جوان‌تر شده‌اید.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس الرت؛ حالا تصور کنید در کنار این نتیجه، عضلات قوی‌تر شده باشند، حرکت کردن برایتان راحت‌تر شده باشد و حافظه‌تان نیز عملکرد بهتری پیدا کرده باشد. چنین اتفاقی می‌تواند بهترین هدیه تولد باشد!
اما ارتباط دادن این دو موضوع ــ یعنی جوان‌تر شدن نتیجه یک آزمایش و بهتر شدن عملکرد واقعی بدن ــ چالش مهمی است که پژوهشگران حوزه پیری در تلاشند آن را حل کنند. با ورود درمان‌هایی که روند پیری را هدف قرار می‌دهند به مطالعات انسانی، مشخص کردن اینکه دقیقاً چه چیزی را می‌توان «موفقیت» دانست، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
در مقاله‌ای که در نشریه Cell Metabolism منتشر شده، پژوهشگرانی از جمله جسی پوگانیک و وادیم گلادیشف از دانشکده پزشکی هاروارد، بررسی کرده‌اند که چگونه می‌توان شواهد قابل‌اعتمادی برای معکوس شدن سن بیولوژیکی پیدا کرد. پیشنهاد آن‌ها این است که هم تغییرات داخل بدن اندازه‌گیری شود و هم بررسی شود که بدن در عمل چه عملکردی دارد.
آن‌ها همچنین می‌خواهند بدانند آیا این بهبودها پس از پایان درمان نیز باقی می‌مانند یا خیر. برای افرادی که امیدوارند روزی نتیجه آزمایششان عددی جوان‌تر را نشان دهد، این موضوع یک سؤال جالب ایجاد می‌کند: سن بیولوژیکی شما کاهش یافته است؛ اما جوان‌سازی واقعی چه شکلی دارد؟
تاریخ تولد، سن شناسنامه‌ای یا همان سن تقویمی شما را مشخص می‌کند. اما آزمایش‌هایی که سن بیولوژیکی را تخمین می‌زنند، ویژگی‌هایی از بدن را بررسی می‌کنند که با افزایش سن تغییر می‌کنند.
پوگانیک در گفت‌وگو با ScienceAlert توضیح داد که اگر یک شاخص مولکولی به‌خوبی اعتبارسنجی شده باشد، کاهش عدد آن نشان می‌دهد ویژگی‌هایی که آزمایش اندازه‌گیری می‌کند، به سمت الگوهایی حرکت کرده‌اند که بیشتر در افراد جوان‌تر دیده می‌شوند. او گفت: «ممکن است دقیق‌تر باشد که بگوییم سن بیولوژیکی که توسط این نشانگر زیستی ارزیابی شده، معادل پنج سال به عقب برگشته است.» البته اگر این نتیجه با ارزیابی‌های گسترده‌تر نیز همراه باشد، می‌توان با اطمینان بیشتری چنین نتیجه‌ای گرفت.
اما اینکه بگوییم خودِ روند پیری معکوس شده است، ادعای بسیار بزرگ‌تری است. پوگانیک می‌گوید: «پیری به‌عنوان یک فرایند، یک‌طرفه است و نمی‌توان آن را به‌طور کامل معکوس کرد؛ درست مانند زمان.» تفاوت این دو موضوع ساده است: اگر در یک جاده با سرعت کمتری حرکت کنید، به این معنی نیست که در جاده به عقب برگشته‌اید.
کندتر شدن روند پیری با جوان‌تر شدن، دو نتیجه متفاوت هستند. تفاوت دیگری نیز وجود دارد؛ اینکه نتایج یک آزمایش را در یک گروه از افراد بررسی کنیم با تفسیر نتیجه همان آزمایش برای یک فرد مشخص یکسان نیست.
این ابزارها در جمعیت‌های مختلف طراحی و اعتبارسنجی می‌شوند، اما هنوز مشخص نیست تا چه اندازه می‌توان به نتایج آن‌ها برای تک‌تک افراد اعتماد کرد. «اگرچه این ابزارها برای تحقیقات بسیار ارزشمند هستند، اما هنوز راه زیادی در پیش داریم تا مطمئن شویم استفاده از آن‌ها برای افراد به‌صورت جداگانه نیز قابل اعتماد است.» حتی در یک مطالعه بالینی کنترل‌شده نیز نتیجه می‌تواند به این بستگی داشته باشد که پژوهشگران کدام شاخص سنجش پیری را انتخاب کرده‌اند.
در مطالعه‌ای به نام CALERIE، افراد بزرگسال به‌طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند: گروهی میزان کالری مصرفی خود را کاهش دادند و گروه دیگر به رژیم غذایی معمول خود ادامه دادند. این مطالعه به مدت دو سال ادامه داشت.
در یک تحلیل از نمونه‌های خون که در سال ۲۰۲۳ انجام شد، مشخص شد که با استفاده از ابزاری به نام DunedinPACE، کاهش مصرف کالری با کاهش جزئی در سرعت تخمینی روند پیری همراه بوده است. اما دو شاخص دیگر به نام‌های PhenoAge و GrimAge تغییر قابل‌توجهی را در سن بیولوژیکی تخمینی نشان ندادند.
با وجود این، پوگانیک انجام چنین مطالعات گسترده‌ای را هیجان‌انگیز می‌داند؛ زیرا اندازه‌گیری همزمان شاخص‌های پیری و پیامدهای واقعی سلامت می‌تواند به پژوهشگران کمک کند بفهمند تغییر یک عدد آزمایشگاهی واقعاً چه معنایی دارد. اینجاست که موضوع دوباره به عضلات، حافظه و توانایی‌های روزمره برمی‌گردد.
فرض کنید آزمایش‌های مولکولی نشان می‌دهند سن بیولوژیکی فرد بالاتر از سن واقعی اوست، اما قدرت دست‌ها، شنوایی و توانایی حرکت او همچنان در وضعیت خوبی قرار دارند. پژوهشگرانی که عملکرد بدن را معیار مهم‌تری می‌دانند، ممکن است این سؤال را مطرح کنند که آیا واقعاً باید چنین فردی را از نظر بیولوژیکی «پیرتر» در نظر گرفت؟
از طرف دیگر، پژوهشگرانی که بر شاخص‌های مولکولی تمرکز دارند، معتقدند این آزمایش‌ها می‌توانند تغییرات مربوط به پیری را پیش از آنکه عملکرد بدن کاهش پیدا کند شناسایی کنند؛ زمانی که هنوز فرصت بیشتری برای مداخله وجود دارد. البته هر دو روش محدودیت‌هایی دارند.
برای مثال، تمرین ورزشی می‌تواند یک مهارت فیزیکی خاص را بهبود دهد، بدون اینکه لزوماً فرایندهای اصلی پیری در بدن تغییر کرده باشند. از سوی دیگر، آزمایش‌های مولکولی نیز همیشه تغییراتی را که پژوهشگران انتظار دارند در اثر ورزش ایجاد شود، به‌طور دقیق نشان نمی‌دهند.
به همین دلیل، نویسندگان مقاله در حال حاضر پیشنهاد می‌کنند هر دو نوع اندازه‌گیری، یعنی شاخص‌های مولکولی و عملکرد واقعی بدن، همزمان مورد بررسی قرار گیرند. این مقاله به XPRIZE Healthspan به‌عنوان نمونه‌ای از تلاش‌ها برای ارزیابی جوان‌سازی از طریق بررسی عملکرد عضلات، توانایی‌های شناختی و سیستم ایمنی اشاره می‌کند.
پوگانیک همچنین این رقابت را یکی از طرح‌هایی می‌داند که نتایج آینده آن می‌تواند برای پژوهشگران حوزه پیری بسیار جالب باشد. اما یک نتیجه قانع‌کننده باید بتواند در آزمایش‌های تکراری نیز تأیید شود.
پوگانیک برای این منظور سه سؤال مهم را مطرح می‌کند: آیا قبل و بعد از مداخله، دقیقاً از یک روش اندازه‌گیری استفاده شده است؟ آیا تغییر ایجادشده پس از پایان درمان نیز ادامه پیدا کرده است؟
آیا این نتیجه با استفاده از یک روش مستقل دیگر نیز تکرار شده است؟ این بررسی‌ها می‌توانند به پژوهشگران کمک کنند تا تغییرات واقعی و پایدار را از نوسانات موقتی یا گمراه‌کننده تشخیص دهند.
برای مثال، ممکن است نتیجه آزمایش اول یک فرد به‌طور غیرعادی بالا باشد و آزمایش بعدی بدون اینکه واقعاً جوان‌سازی اتفاق افتاده باشد، عددی نزدیک‌تر به سطح معمول او نشان دهد. این اثر آماری که «بازگشت به میانگین» (Regression to the Mean) نام دارد، یکی از عواملی است که پژوهشگران باید پیش از نتیجه‌گیری درباره جوان‌سازی واقعی آن را بررسی و رد کنند.
امید پژوهشگران این است که در آینده، نتایج آزمایش‌های مختلف بتوانند یک تصویر هماهنگ و قابل اعتماد ارائه دهند: یعنی از یک طرف، الگوهای مولکولی بدن به سمت الگوهای افراد جوان‌تر حرکت کرده باشند و از طرف دیگر، این تغییر با بهبود پایدار عملکرد بدن همراه باشد. حالا دوباره تصور کنید نتیجه آزمایش سن بیولوژیکی شما عدد ۴۵ را نشان می‌دهد.
اما این بار، در کنار این عدد شواهدی هم وجود دارد که نشان می‌دهد راحت‌تر حرکت می‌کنید، واضح‌تر فکر می‌کنید و این بهبودها در طول زمان نیز حفظ شده‌اند. چنین نتیجه‌ای چیزی بسیار بیشتر از یک عدد برای جشن گرفتن خواهد بود.
