برندگان «نوبل مضحک» ۲۰۲۶ اعلام شدند؛ از فین کردن علمی تا بوسه در نئاندرتال‌ها

اعتبار و جایگاه دریافت جایزه نوبل برای پژوهش‌های تحول‌آفرین، همراه با یک مدال طلا و جایزه نقدی معادل حدود یک میلیون دلار آمریکا است. اما نسخه طنزآمیز آن، یعنی جایزه ایگ نوبل (Ig Nobel) که با هدف تجلیل از پژوهش‌هایی طراحی شده است که ابتدا باعث خنده و سپس باعث تفکر می‌شوند، شاید از نظر مالی چندان دست‌ودلباز نباشد، اما شهرت قابل‌توجهی برای پژوهشگران به همراه دارد.

جوایز ایگ نوبل امسال روز سوم سپتامبر طی مراسمی در شهر زوریخ سوئیس اهدا شدند. برندگان قبلی جوایز ایگ نوبل نیز دست به پژوهش‌های غیرمعمولی زده‌اند؛ از جمله دانشمندانی که ترجیحات غذایی مارمولک‌های رنگین‌کمانی (Agama agama) در کشور توگو را بررسی کردند، پژوهشگرانی که توانستند قورباغه‌های زنده را با استفاده از آهن‌ربا به حالت معلق درآورند و محققانی که نشان دادند رانندگان تاکسی لندن هیپوکامپ‌های بزرگ‌تری در مغز خود دارند.

جوایز ایگ نوبل در سال‌های ابتدایی فعالیت خود با واکنش‌هایی همراه بود و برخی دریافت آن را توهین‌آمیز می‌دانستند. این جایزه در سال ۱۹۹۱ توسط مارک آبراهامز، سردبیر یک مجله طنز راه‌اندازی شد.

اما اکنون بسیاری از پژوهشگران این جوایز را عاملی برای پیشرفت حرفه‌ای خود می‌دانند. چانگ‌هونگ کائو، مهندس مکانیک در دانشگاه مک‌گیل کانادا و یکی از اعضای تیم برنده جایزه فناوری امسال، می‌گوید: میزان دیده‌شدن حاصل از این جایزه بسیار زیاد است.

این جوایز پژوهش را در معرض دید مخاطبانی قرار می‌دهند که در حالت عادی هرگز با آن روبه‌رو نمی‌شدند. تیم کائو جایزه فناوری را برای نشان دادن این موضوع دریافت کرد که می‌توان قطعات دهانی پشه را به یک نازل برای چاپ سه‌بعدی با وضوح بالا و هزینه پایین تبدیل کرد؛ فرایندی که «نکروپرینتینگ» (Necroprinting) نام گرفته است.

کائو می‌گوید این پژوهش نشان می‌دهد حتی چیزهایی که مردم از آن‌ها خوششان نمی‌آید یا آن‌ها را ناخوشایند می‌دانند، ممکن است کاربردهای مفیدی داشته باشند؛ گاهی در غیرمنتظره‌ترین شکل ممکن. نگاهی به فهرست کامل برندگان جوایز ایگ نوبل ۲۰۲۶: ایگ نوبل زیست‌مکانیک به ماتیلدا بریندل، کاترین تالبوت و استوارت وست برای ارائه تعریف دقیق‌تری از بوسه و بررسی آن در میان میمون‌های بزرگ و نئاندرتال‌ها اهدا شد.

ایگ نوبل اقتصاد به پل پیف، دنیل استانکاتو، استفان کوت، رودولفو مندوزا-دنتون و داچر کلتنر به دلیل گردآوری شواهدی که نشان می‌دهد افراد دارای طبقه اجتماعی بالاتر بیشتر احتمال دارد از شیرینی‌های کودکان بدزدند و دست به رفتارهای غیراخلاقی بزنند، اهدا شد. ایگ نوبل شیمی به سانچاری بانرجی، نیتن کوزنز، فرانسوا-زاویه گالات، نیتیش ساتیانارایانان، جیاندیام سری‌کانت، کویچیرو یاگی، جیمز گری، استیون توبی، باربارا استی، لئونارد چاواس و سابرامانیان راماسوامی به دلیل کشف این موضوع که پروتئین‌های شیر سوسک‌ها بیش از سه برابر شیر گاو انرژی دارند، تعلق گرفت.

ایگ نوبل پزشکی به توکوجی اونو، پژوهشگر فقید به دلیل مطالعه‌ای با عنوان «چگونه آب بینی را بگیریم: مطالعه‌ای آیرودینامیکی درباره فین کردن» تعلق گرفت. ایگ نوبل زیست‌شناسی به ژوآئو میگل آلوز-نونِش، آدریانو فلونه، سلما ماریا آلمیدا-سانتوس، کارلوس روبرتو ده مدیروس، ایوان سازیما و اوتاویو آگوستو وولو مارکس به دلیل بررسی عوامل ترغیب‌کننده مارهای سمی به نیش زدن انسان اهدا شد؛ هرچند اعتبار این پژوهش بعدها به دلیل فقدان تأییدیه اخلاقی سلب شد.

ایگ نوبل فیزیک به رندی هرد، ژائو پان، تاد تراسکات و کاویشان تورایراجا برای طراحی یک توالت ادراری بدون پاشش اهدا شد. ایگ نوبل فناوری به جاستین پوما، ژن یانگ، ایوان جانستون، زین ژانگ، شیائویی لان، لینگژی ژانگ، هونگ‌یوی هو، زین هه، علی عفیفی، مگان کریتون، جیانیو لی و چانگ‌هونگ کائو به دلیل پیشگامی در استفاده از خرطوم پشه به عنوان نازل چاپگر سه‌بعدی با وضوح بالا تعلق گرفت.

ایگ نوبل بویایی به ایلونا کروی، توماش فراکویاک، توماس هومل و آگنیشکا سورکوفسکا به دلیل گردآوری شواهدی که نشان می‌دهد نوزادان برای والدینشان بوی بسیار خوبی دارند، اما نوجوانان چنین حسی ندارند، تعلق گرفت. ایگ نوبل صلح به جیمی آرونا کرمز، ربکا هانل-پیترز، لائورئون مری، کیلا ویلیامز و دنیل شنایزر به دلیل مستندسازی این موضوع که افراد برای آن دسته از دوستانشان که با کسانی که آن‌ها دوست ندارند رفتار تند و نامهربانانه‌ای دارند، ارزش بیشتری قائل می‌شوند.

برای نخستین بار در تاریخ برگزاری جوایز ایگ نوبل، مراسم اهدای این جوایز خارج از ایالات متحده برگزار شد؛ دلیل آن نیز سخت‌گیری‌های آمریکا در زمینه صدور روادید و سیاست‌های مهاجرتی این کشور بود. آبراهامز، بنیان‌گذار این جایزه، پیش‌تر توضیح داده بود که سفر مهمانان به این کشور ناامن شده است.

با وجود تغییر محل برگزاری، فضای شاد و متفاوت مراسم از بین نرفت و در این مراسم، مطابق سنت همیشگی، هواپیماهای کاغذی در سالن پرتاب شدند.