متن کامل توافق مکه فاش شد سه کشور چه تعهداتی به یکدیگر داده‌اند؟
در ادامه این مطلب آمده: دولت ترکیه روز سه‌شنبه متن «پیمان دفاعی مکه» را به پارلمان این کشور ارائه کرد.
پایگاه خبری میدل ایست آی در گزارشی اختصاصی به قلم راغپ سویلو، خبرنگار ارشد خود در آنکارا نوشت که دولت ترکیه روز سه‌شنبه متن رسمی «پیمان دفاعی مکه» را برای طی مراحل قانونی و تصویب به مجلس این کشور تقدیم کرده است. این پیمان که در مردادماه ۱۴۰۵ (اوت ۲۰۲۶) به امضای وزرای دفاع و خارجه ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان رسید، یک ائتلاف دفاعی بین‌المللی جدید ایجاد می‌کند که اعضا را همانند مفاد ماده ۵ پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)، به دفاع متقابل و همه‌جانبه از یکدیگر متعهد می‌سازد. متن این معاهده کشور یا منطقه خاصی را به‌عنوان تهدید نام نمی‌برد، اما تصریح می‌کند که در صورت وقوع هرگونه تهاجم مسلحانه علیه استقلال، حاکمیت یا تمامیت ارضی هر یک از طرف‌ها، تمامی کشورهای عضو ملزم به اتخاذ تدابیر لازم و فوری برای حمایت و دفع خطر خواهند بود.
بر اساس ماده نخست این پیمان، در صورتی که تمامیت ارضی، حاکمیت یا مرزهای شناخته‌شده بین‌المللی هر یک از طرف‌ها تهدید یا به خطر بیفتد، طرفین باید از تمامی ابزارهای لازم برای رفع آن تهدیدات استفاده کنند. ماده دوم توافقنامه صراحتاً قید می‌کند که «حمله مسلحانه با منشأ خارجی علیه هر یک از طرف‌ها، حمله علیه تمامی طرف‌ها تلقی خواهد شد.» طبق این بند، در صورت تجاوز نظامی یک کشور یا گروهی از کشورها، طرفین بلافاصله با تمام توان و امکانات متقابل از جمله ظرفیت‌های نظامی به یاری عضو مورد تهاجم خواهند شتافت. این معاهده همچنین چارچوبی الزام‌آور برای همکاری در توسعه صنایع دفاعی، آموزش نیروهای مسلح، تامین تسلیحات، سوخت و لجستیک، و نیز اشتراک‌گذاری داده‌های اطلاعاتی در کانال‌های امن تعریف کرده است.
پیمان مکه فاقد تاریخ انقضا بوده و خروج از آن تنها پس از گذشت دست‌کم ۱۰ سال از زمان لازم‌الاجرا شدن و با ارائه پیش‌نویس کتبی ۳ ماهه امکان‌پذیر خواهد بود. متن کامل توافقنامه دفاعی مکه دولت جمهوری ترکیه، دولت جمهوری اسلامی پاکستان و دولت پادشاهی عربستان سعودی (که از این پس «طرف»، «طرف‌ها» یا «طرف‌های اصلی» نامیده می‌شوند)، با در نظر گرفتن احترام متقابل به حاکمیت ملی، اصول منشور ملل متحد، حقوق بین‌الملل و اصول مربوط به قوانین داخلی؛ و با توافق پیرامون تبدیل سازوکارهای موجود همکاری، هماهنگی و همگرایی در حوزه مشارکت دفاعی به یک توافقنامه دفاعی مشترک، با تاکید مجدد بر تمایل خود برای گسترش روابط میان طرف‌ها بر اساس منافع مشترک و بر پایه همکاری و یکپارچگی شامل هماهنگی عملیاتی، آمادگی و کارآمدی نیروهای مسلح، و تقویت پیوندهای دوستی و برادری میان سه کشور و ملت‌هایشان، با تاکید بر اهمیت اصل عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر، برابری حاکمیت، تمامیت ارضی و غیرقابل نقض بودن مرزهای بین‌المللی، و با اعلام اینکه اتخاذ تدابیر لازم برای پشتیبانی متقابل در صورت حمله مسلحانه به استقلال و حاکمیت طرف‌ها امری حیاتی است، با تصریح بر اهمیت تلاش‌های هماهنگ طبق حقوق بین‌الملل جهت تضمین صلح و امنیت پایدار منطقه‌ای و جهانی، با ابراز تمایل برای تعمیق همکاری دستگاه‌های ذی‌صلاح در مبارزه با تروریسم، و با یادآوری ضرورت ارتقای همکاری‌ها در نهادهای بین‌المللی و توسعه صنایع دفاعی مشترک، به شرح زیر توافق نمودند: ماده ۱ طرف‌ها برای تضمین و صیانت از استقلال، حاکمیت، تمامیت ارضی و خدشه‌ناپذیری مرزهای بین‌المللی یکدیگر همکاری خواهند کرد. چنانچه تمامیت ارضی، حاکمیت یا مرزهای شناخته‌شده بین‌المللی هر یک از طرف‌ها تهدید یا با خطر مواجه شود، طرف‌ها باید از کلیه ابزارهای لازم برای رفع این تهدیدها یا خطرات استفاده کنند.
ماده ۲ حمله مسلحانه با منشأ خارجی علیه هر یک از طرف‌ها، حمله علیه تمامی طرف‌ها تلقی خواهد شد. در صورتی که یکی از طرف‌ها هدف حمله مسلحانه یا تجاوز نظامی یک کشور یا گروهی از کشورها قرار گیرد، سایر طرف‌ها باید بلافاصله و با بهره‌گیری کامل از کلیه ابزارهای امداد متقابل به یاری طرف مورد حمله بشتابند. بدین منظور و برای اعمال حق دفاع از خود طبق ماده ۵۱ منشور ملل متحد، طرف‌ها پس از ارزیابی عینی نیازها، دامنه و ماهیت پشتیبانی را تعیین کرده و در چارچوب منابع در دسترس خود از جمله ابزارها و توانمندی‌های نظامی همکاری خواهند کرد.
ماده ۳ به موجب ماده ۲ این توافقنامه، طرف‌ها در حوزه‌های دفاعی، صنایع نظامی و امنیت همکاری نزدیک خواهند داشت؛ روابط میان نیروهای مسلح خود را گسترش داده و فعالیت‌های مصوب برای تقویت پیوندهای دفاعی را به اجرا درمی‌آورند. ماده ۴ طرف‌ها رایزنی‌های منظم پیرامون مسائل امنیت بین‌الملل برگزار خواهند کرد. آن‌ها به طور مستمر و موثر به یکدیگر کمک کرده و بر پایه ارزیابی‌های مشترک، اقدامات انفرادی و جمعی را برای حفاظت از منافع حیاتی و رفع تهدیدات امنیت ملی توسعه خواهند داد.
ماده ۵ طرف‌ها همکاری‌های موجود و تلاش‌های مشترک، از جمله در سطح عملیاتی، را در مبارزه با انواع اشکال تروریسم که ثبات و امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی را به خطر می‌اندازد، تقویت خواهند کرد. ماده ۶ طرف‌ها در زمان جنگ و صلح، تبادل پرسنل میان نهادهای نظامی، اجرای برنامه‌های آموزشی و رزمایش‌های مشترک و استقرارهای عملیاتی را برای ارتقای قابلیت هماهنگی و اثربخشی نیروهای مسلح ترویج خواهند کرد. ماده ۷ برای ارتقای قابلیت‌های دفاعی، طرف‌ها بر پایه توافق متقابل، انتقال فناوری میان نهادهای نظامی، تحقیق و توسعه مشترک و تولید تسلیحاتی را در حوزه‌های زیر پیش خواهند برد: الف) تشویق تولید مشترک در حوزه تسلیحات و صنایع دفاعی؛ ب) پیاده‌سازی نوآوری‌های دفاعی از طریق پروژه‌های مشترک تحقیق و توسعه در فناوری‌های نیازمند تخصص پیشرفته؛ ج) آموزش نیروها و پشتیبانی از صنایع نظامی در خاک طرف‌ها با استفاده از کارشناسان عضو؛ د) به اشتراک‌گذاری تجارب و درس‌آموخته‌ها در زمینه‌های فناوری، پژوهش‌های نظامی و نوآوری؛ هـ) سایر حوزه‌های همکاری مورد توافق طرفین.
ماده ۸ ۱. طرف‌های اصلی «کمیته استراتژیک سیاسی و دفاعی» متشکل از وزرای امور خارجه، وزرای دفاع و روسای ستاد کل نیروهای مسلح سه کشور را برای هدایت راهبردی دفاع مشترک و رفع موانع اجرایی تشکیل می‌دهند. این کمیته سالانه دو بار به‌صورت چرخشی در خاک طرف‌ها تشکیل جلسه خواهد داد.
سران سه کشور نیز در صورت لزوم سالی یک‌بار دیدار خواهند کرد. ۲. کمیته استراتژیک مجاز به تشکیل کمیته‌های فرعی در صورت نیاز است.
۳. در صورت ضرورت، توافقنامه‌ها و پروتکل‌های اجرایی تکمیلی میان طرف‌ها تدوین خواهد شد. ۴.
کمیته استراتژیک با اجماع طرف‌های اصلی، صلاحیت تصویب فرآیندها و ضوابط پیوستن سایر کشورها به این پیمان را داراست. ۵. دبیرخانه‌ای دائمی با میزبانی عربستان سعودی برای پیگیری امور کمیته تشکیل می‌شود و توافقنامه استقرار مقر را با ریاض منعقد خواهد کرد.
۶. ریاست دبیرخانه بر عهده دبیرکلی خواهد بود که با دوره تصدی ۳ ساله به‌صورت چرخشی میان طرف‌های اصلی منصوب می‌شود. اولین دبیرکل از اتباع جمهوری اسلامی پاکستان خواهد بود.
۷. مفاد این ماده خدشه‌ای به فعالیت کمیته‌های همکاری نظامی دوجانبه موجود وارد نخواهد کرد. ماده ۹ برای تعمیق تعاملات اطلاعاتی، طرف‌ها داده‌ها و برآوردهای اطلاعاتی را از طریق مجاری امن و با رعایت محرمانگی، امنیت داده‌ها و طبقه‌بندی اسناد مبادله خواهند کرد.
ماده ۱۰ مشروط به در دسترس بودن و سازگاری خدمات، طرف‌ها در زمان صلح، جنگ و سایر شرایط اضطراری، پشتیبانی‌های لجستیکی شامل تسلیحات، مهمات، سوخت، قطعات یدکی و تجهیزات مورد نیاز را در اختیار یکدیگر قرار خواهند داد. ماده ۱۱ بدون آسیب به تعهدات حقوق بین‌الملل و قوانین داخلی، طرف‌ها این توافقنامه را مبنای قانونی اقدامات خود قرار داده و در صورت لزوم لوایح حقوقی تکمیلی را در مجامع قانون‌گذاری خود پیشنهاد خواهند کرد. ماده ۱۲ این توافقنامه هیچ‌گونه خدشه‌ای به حقوق و تکالیف ناشی از معاهدات بین‌المللی که طرف‌ها پیش‌تر منعقد کرده‌اند وارد نمی‌سازد.
ماده ۱۳ ۱. طرف‌ها ملزم به حفظ محرمانگی کامل اسناد و اطلاعات طبقه‌بندی‌شده هستند. انتقال این اطلاعات به هر دولت، شرکت یا فرد خارج از اعضای پیمان ممنوع است.
دسترسی به داده‌ها صرفاً بر مبنای اصل «نیاز به دانستن» و برای افرادی با سطح صلاحیت امنیتی تاییدشده مجاز خواهد بود. ماده ۱۴ هرگونه اختلاف ناشی از تفسیر یا اجرای مفاد این معاهده به‌صورت مسالمت‌آمیز و از طریق رایزنی میان طرف‌ها حل‌وفصل خواهد شد. ماده ۱۵ اصلاح این توافقنامه صرفاً با مشورت و موافقت متفق‌القول (اجماع کامل) طرف‌های اصلی امکان‌پذیر است.
ماده ۱۶ ۱. این توافقنامه طبق مراحل قانونی داخلی هر کشور به تصویب می‌رسد و از تاریخ تودیع آخرین سند تصویب در دبیرخانه کمیته لازم‌الاجرا خواهد شد. این پیمان بدون محدودیت زمانی و به طور نامحدود به قوت خود باقی خواهد بود.
هر یک از طرف‌ها صرفاً پس از سپری شدن ۱۰ سال از تاریخ لازم‌الاجرا شدن، می‌تواند با ارائه یادداشت کتبی حداقل ۳ ماه پیش از موعد از طریق مجاری دیپلماتیک از پیمان خارج شود. لغو پیمان یا خروج از آن اثری بر پروژه‌ها و فعالیت‌های مشترک در حال اجرا نخواهد داشت. تعهدات طرف‌ها پیرامون حفاظت از اسناد محرمانه حتی پس از پایان یا خروج از پیمان به قوت خود باقی است.
این توافقنامه در سه نسخه اصلی به زبان‌های ترکی، عربی و انگلیسی تنظیم شده که هر سه متن از اعتبار یکسان برخوردارند؛ در صورت بروز هرگونه اختلاف در تفسیر، متن انگلیسی ملاک عمل خواهد بود. این معاهده در روز جمعه ۱۷ مرداد ۱۴۰۵ (۷ اوت ۲۰۲۶ میلادی برابر با ۲۴ صفر ۱۴۴۸ هجری قمری) در مکه مکرمه امضا گردید. ۴۲/۴۲
این توافق سه کشور را به دفاع متقابل، کمک نظامی، تبادل اطلاعات و همکاری در صنایع دفاعی متعهد می‌کند و خروج از آن را در ۱۰ سال نخست ممنوع می‌سازد. متن این توافق که به‌طور اختصاصی در اختیار وب‌سایت «میدل ایست آی» قرار گرفته است، هیچ کشور یا منطقه مشخصی را به‌عنوان تهدید معرفی نمی‌کند؛ اما تأکید دارد که همه کشورهای مشارکت‌کننده در صورت وقوع حمله مسلحانه علیه استقلال، حاکمیت یا تمامیت ارضی هر یک از اعضا، اقدامات لازم را برای حمایت از یکدیگر انجام خواهند داد. ماده ۸ «طرف‌های اصلی» کمیته‌ای با عنوان «کمیته سیاسی و دفاعی راهبردی» تشکیل خواهند داد که از وزیران امور خارجه، وزیران دفاع و رؤسای ستاد کل نیروهای مسلح «طرف‌ها» تشکیل می‌شود.
