صلح با حفظ منافع ایران؛ راهی برای بستن مسیر جنگ

با توجه به احتمال تشدید تنش میان ایران و آمریکا، این تحلیل بر ضرورت بهره‌گیری از دیپلماسی برای کاهش انگیزه جنگ تأکید دارد و پیشنهاد می‌کند با ارائه توافقی حافظ منافع ملی ایران و در عین حال قابل عرضه به‌عنوان دستاوردی سیاسی برای ترامپ، از وقوع جنگ جلوگیری شود. برخی از تحلیلگران به‌درستی بر این باورند که ترامپ در پرونده ایران بر سر دوراهی ایستاده است، یا آبرویش برود یا به زور نظامی متوسل شود.

به این ترتیب، از آنجا که ترامپ بیش از هر چیز نگران آبروی خویش است، بعید نیست گزینه نظامی را برگزیند، چرا که تصویری که او از خود در ذهن دارد برایش مهم‌تر از وعده‌هایی است که درباره پرهیز از جنگ به مردمش داده است. این تحلیل را باید جدی گرفت.

ترامپ سیاست را در ترازوی برد و باخت شخصی می‌سنجد. برای او بازنده به نظر رسیدن در نگاه دیگران بسیار بدتر از آن است که پیش خود بازنده باشد.

اگر چنین است، پرسشی تلخ پیش روی ماست. وقتی ممکن است سرنوشت میلیون‌ها ایرانی به غرور زخمی یک نفر گره بخورد، ما چه باید بکنیم؟

آیا باید همچنان بر این زخم نمک بپاشیم، یا راهی بیابیم که انگیزه جنگ را از دست او بگیریم؟ بخشی از تریبون‌های رسمی و رسانه‌های تندرو ما گویی وظیفه خود می‌دانند هر روز ترامپ را تحقیر کنند، پیروزی اعلام کنند و او را شکست‌خورده و درمانده نشان دهند.

این کار شاید در داخل شوری بیافریند و مخاطبانی را راضی کند، اما در محاسبه راهبردی معنایی جز این ندارد که به همان انگیزه‌ای سوخت می‌رسانیم که باید به‌جد از آن حذر کرد. هر بار که ترامپ را بی‌آبروتر از گذشته جلوه می‌دهیم، او را یک گام به سوی گزینه‌ای می‌رانیم که به گمان خودش آبرویش را بازمی‌گرداند.

این کار بیشتر به یک حماسه‌سرایی رسانه‌ای می‌ماند که هزینه‌اش را نه گویندگان ناپخته و گزافه‌گویش، بلکه مردم و کشور می‌پردازند. اگر موتور محرک ترامپ آبروست، راه جلوگیری از جنگ بازی کردن هر چه بیشتر با آبروی او نیست.

شاید راه این باشد که معادله را وارونه کنیم، به گونه‌ای که جنگ در ذهن او نه راه نجات آبرو، بلکه وسیله بربادرفتن باقیمانده آن باشد. این کار دو بال دارد.

بال نخست، نشان دادن هزینه واقعی جنگ برای خود ترامپ است. او پیش‌تر پس از حملات گذشته بار‌ها اعلام پیروزی کرد و از نابودی توان ایران سخن گفت.

باید به صورتی روشن و از زوایای مختلف به او فهماند که جنگ دوباره در حکم اعترافی پرهزینه برای آبروی خود اوست، اعتراف به اینکه آن پیروزی ناتمام یا نمایشی بوده است. جنگ دوباره همچنین یعنی بالا رفتن قیمت سوخت در آمریکا، آن هم در فضای انتخابات میان‌دوره‌ای.

یعنی شکستن وعده پایان جنگ‌های بی‌پایان، که بخش مهمی از هواداران او به خاطرش به او رأی دادند؛ و یعنی خطر گرفتار شدن در همان باتلاقی که خود او سال‌ها اسلافش را به خاطرش سرزنش کرده است. هیچ‌کدام از اینها تهدید توخالی نیست، واقعیت است، و باید به زبانی روشن و آرام و از مجاری مختلف مثل میانجیگران متنفذ و‌توانمند بخصوص چینی‌ها و نیز شخصیت‌ها و گروه‌های ضد جنگ در دنیا و در خود امریکا به گوش او و اطرافیانش رسانده شود..

بال دوم، گذاشتن نردبانی برای پایین آمدن او از درخت غروریست است که بالا رفته. سون‌تزو، استراتژیست کهن چینی، توصیه می‌کرد برای دشمن پلی طلایی برای عقب‌نشینی بساز.

در بحران موشکی کوبا، جهان تا لبه جنگ هسته‌ای رفت و آنچه آن را بازگرداند توافقی بود که به هر دو طرف اجازه می‌داد پیروز جلوه کنند. خروشچف موشک‌هایش را از کوبا برچید و کندی در عوض، بی‌سروصدا، موشک‌های آمریکایی را از ترکیه بیرون برد.

هیچ‌کدام تحقیر نشدند و جهان از فاجعه گذشت. در سنت خود ما نیز، چنانکه بار‌ها گفته‌ام، صلح حدیبیه نمونه‌ای درخشان است.

پیامبر پذیرفت که حتی عنوان رسول‌الله از متن قرارداد حذف شود و برخی یاران آن را مایه خفت دانستند، اما قرآن همان صلح را فتح مبین نامید. پیامبر می‌دانست که گاه گذشتن از یک عنوان و صرف‌نظر کردن از یک پیروزی نمایشی، راه پیروزی واقعی و بزرگ‌تر را باز می‌کند.

با ترامپ نیز باید چنین کرد. توافقی که ضمن حفظ منافع و مصالح ملی ما، ترامپ نیز بتواند نام خود را بر آن بگذارد و آن را به عنوان دستاورد شخصی‌اش عرضه کند، برای ما زیانی ندارد، اگر جان مردم و تمامیت کشور را حفظ کند.

امتیاز‌های نمادینی که برای ما کم‌هزینه و برای او پرجلوه است، ارزان‌ترین بیمه‌نامه در برابر ویرانی‌های ناشی از جنگ است. بی‌آبرویی ترامپ برای ما ارزشی ندارد، آبروی نمایشی او هم برای ما زیانی ندارد.

اما ایران و ایرانیان برای ما همه چیز است. اگر بی‌آبرویی او مساوی ویرانی ایران است، عقل حکم می‌کند کاری کنیم، هر چند شگفت، که او ناچار به بی‌آبرویی بیشتر نیفتد و در عوض ایران و ایرانیان به سلامت بمانند.

افتخار در تحقیر دشمن نیست، در نگه داشتن کشور از آتش است. امروز بزرگ‌ترین پیروزی آن است که نگذاریم جنگی آغاز شود، حتی اگر دیگری خود را پیروز بداند.