کشف راهی جدید برای مقابله با آلزایمر
دانشمندان راهکاری امیدوارکننده برای محافظت از مغز در برابر آسیب‌های مرتبط با آلزایمر یافته‌اند. این روش با مهار سلول‌های ایمنی که در تخریب نورون‌ها نقش دارند، از بافت مغز محافظت می‌کند. در آزمایش روی موش‌ها، این درمان باعث حفظ حدود ۴۰ درصد بافت بیشتر در نواحی مرتبط با حافظه شد و عملکرد حافظه را بهبود بخشید؛ آن هم بدون آنکه تجمع پروتئین مضر تاو را کاهش دهد. به نقل از ساینس‌دیلی، محافظت از سلول‌های مغزی در برابر تخ...
دانشمندان راهکاری امیدوارکننده برای محافظت از مغز در برابر آسیب‌های مرتبط با آلزایمر یافته‌اند. این روش با مهار سلول‌های ایمنی که در تخریب نورون‌ها نقش دارند، از بافت مغز محافظت می‌کند.
در آزمایش روی موش‌ها، این درمان باعث حفظ حدود ۴۰ درصد بافت بیشتر در نواحی مرتبط با حافظه شد و عملکرد حافظه را بهبود بخشید؛ آن هم بدون آنکه تجمع پروتئین مضر تاو را کاهش دهد. به نقل از ساینس‌دیلی، محافظت از سلول‌های مغزی در برابر تخریب، همچنان یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها در درمان بیماری آلزایمر و سایر بیماری‌های تحلیل کننده اعصاب است.
این اختلالات که با عنوان تاوپاتی‌ها شناخته می‌شوند، با تجمع توده‌های غیرطبیعی پروتئینی به نام تاو در مغز همراه هستند. با انباشته شدن این توده‌ها، نورون‌های مجاور شروع به مردن می‌کنند.
بااین‌حال، شواهد روزافزون نشان می‌دهند که شاید خود پروتئین تاو مسئول بخش عمده آسیب‌ها نباشد. در عوض، به نظر می‌رسد واکنش سیستم ایمنی به این پروتئین نقش مهمی در از دست رفتن سلول‌های مغزی، اختلال حافظه و کاهش توانایی افراد برای زندگی مستقل ایفا می‌کند.
اکنون دانشمندان دانشکده پزشکی دانشگاه واشنگتن در سنت‌لوئیس، راهبردی امیدوارکننده برای متوقف کردن این واکنش ایمنی آسیب‌زا شناسایی کرده‌اند. پژوهشگران در موش‌هایی که تجمع تاو در مغز آن‌ها مشابه وضعیت مشاهده شده در آلزایمر بود، از یک آنتی‌بادی برای مسدود کردن پروتئینی به نام CXCR۳ استفاده کردند.
این پروتئین به سلول‌های ایمنی موسوم به سلول‌های T کمک می‌کند تا وارد مغز شوند. پس از چند ماه درمان، تعداد سلول‌های T در مغز موش‌ها تقریبا به نصف کاهش یافت.
نتایج چشمگیر بود. موش‌هایی که آنتی‌بادی دریافت کرده بودند، در مقایسه با موش‌های درمان نشده، حدود ۴۰ درصد بافت بیشتری را در نواحی مغزی مرتبط با حافظه حفظ کردند و در آزمون حافظه نیز عملکرد بهتری داشتند.
این بهبودها در شرایطی مشاهده شد که میزان تجمع تاو تغییری نکرده بود. چرا سلول‌های ایمنی ممکن است کلید مقابله با آسیب مغزی آلزایمر باشند؟
درمان‌های فعلی آلزایمر عمدتا بر حذف آمیلوئید تمرکز دارند؛ پروتئین دیگری که با این بیماری مرتبط است. دو داروی تایید شده، لکانماب (Lecanemab) و دونانماب (Donanemab)، پلاک‌های آمیلوئیدی را هدف قرار می‌دهند که در مراحل اولیه آلزایمر بین سلول‌های مغزی تشکیل می‌شوند.
این رسوبات در ارتباط میان نورون‌ها اختلال ایجاد می‌کنند، در شکل‌گیری توده‌های تاو درون سلول‌ها نقش دارند و در نهایت به مرگ نورون‌ها منجر می‌شوند. آزمایشگاه هولتزمن در حال بررسی این موضوع بوده است که آیا سیستم ایمنی می‌تواند راه دیگری برای مقابله با این بیماری‌ها فراهم کند یا خیر.
پژوهشگران در مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۳ دریافتند که سلول‌های T وارد مغز موش‌های دارای تجمع غیرطبیعی تاو می‌شوند. این سلول‌ها در نواحی دارای بیشترین میزان تاو تجمع پیدا می‌کنند و در تخریب عصبی نقش دارند.
مطالعه مرتبط دیگری که اوایل همین ماه در مجله Nature Neuroscience منتشر شد، سرنخ مهم دیگری در اختیار پژوهشگران قرار داد. این مطالعه نشان داد سیگنال‌هایی که مسیر ورود سلول‌های T به مغز را هدایت می‌کنند، از غدد لنفاوی خارج از مغز سرچشمه می‌گیرند.
مسیر ورود سلول‌های ایمنی به مغز چگونه شناسایی شد؟ سلول‌های T برای حرکت در بدن، از سیگنال‌های شیمیایی موسوم به کموکاین‌ها (Chemokines) پیروی می‌کنند.
آزمایش‌های پیشین در آزمایشگاه هولتزمن، سطح غیرعادی بالایی از یکی از این سیگنال‌ها به نام CXCL۱۰ را در موش‌های دارای تجمع تاو نشان داده بود. پژوهشگران دیگر نیز افزایش سطح CXCL۱۰ را در افراد مبتلا به آلزایمر گزارش کرده بودند.
سلول‌های T فعال، گیرنده‌ای سطحی به نام CXCR۳ دارند که CXCL۱۰ را شناسایی می‌کند. این ارتباط به سلول‌ها امکان می‌دهد مسیر سیگنال‌های شیمیایی را دنبال کنند.
این یافته نشان می‌داد که مسیر ارتباطی CXCL۱۰ و CXCR۳ ممکن است مسئول هدایت سلول‌های T آسیب‌زا به داخل مغز باشد. برای بررسی این فرضیه، پژوهشگران موش‌هایی را مطالعه کردند که به طور غیرطبیعی در مغزشان رسوبات تاو تشکیل می‌شد؛ وضعیتی مشابه آنچه در آلزایمر مشاهده می‌شود.
درمان آزمایشی از بافت مغز و حافظه محافظت می‌کند پس از شناسایی این مسیر، پژوهشگران بررسی کردند که آیا مسدود کردن CXCR۳ با استفاده از آنتی‌بادی می‌تواند آسیب مغزی را کاهش دهد یا خیر. آن‌ها موش‌های جوانی را انتخاب کردند که رسوبات تاو از قبل در مغزشان وجود داشت، اما هنوز دچار از دست رفتن قابل‌توجه سلول‌های مغزی نشده بودند.
پژوهشگران به این موش‌ها به مدت سه ماه و نیم، هر پنج روز یک‌بار آنتی‌بادی تزریق کردند. در پایان آزمایش، تعداد سلول‌های T در مغز موش‌های درمان‌شده تقریبا نصف موش‌های درمان نشده بود.
همچنین نشانه‌های آسیب نورونی در آن‌ها کمتر بود و مقدار بسیار بیشتری از بافت مغزی خود را حفظ کرده بودند؛ از جمله حدود ۴۰ درصد بافت بیشتر در نواحی مرتبط با حافظه. عملکرد این موش‌ها در آزمون حافظه نیز بهتر بود.
نکته مهم این است که این آثار محافظتی بدون کاهش قابل‌اندازه‌گیری در توده‌های تاو مشاهده شدند. میزان تاو غیرطبیعی در موش‌های درمان‌شده و درمان‌نشده تقریبا یکسان بود.
این موضوع نشان می‌دهد که محدود کردن واکنش ایمنی ممکن است حتی در صورت باقی ماندن رسوبات پروتئینی زمینه‌ای، روند تخریب عصبی را کاهش دهد. این یافته‌ها حاکی از آن هستند که شاید بتوان با هدف قرار دادن فعالیت سیستم ایمنی از خارج مغز، از تخریب عصبی جلوگیری کرد یا سرعت آن را کاهش داد.
چنین رویکردی می‌تواند یکی از دشواری‌های اصلی توسعه درمان‌های بیماری‌های عصبی را برطرف کند: عبور داروها از سد خونی‌مغزی؛ ساختاری که مانع ورود بسیاری از مواد به بافت مغز می‌شود. با وجود امیدوارکننده بودن نتایج، این درمان تاکنون فقط روی موش‌ها آزمایش شده است.
برای مشخص شدن اینکه آیا این روش به‌اندازه کافی ایمن و مؤثر است تا در انسان بررسی شود، به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
