حرکت از سامانه‌های جزیره‌ای به خدمات زیست‌بومی با اجرای طرح «ایران‌بوم»
در طراحی زیست‌بوم‌ها نیز با بهره‌گیری از تجربه‌ها و استاندارد‌های جهانی و در نظر گرفتن واقعیت‌های نهادی، حقوقی و اقتصادی کشور، رویکرد متناسب با شرایط ایران انتخاب شده است.
نشست تخصصی «هوش مصنوعی و تحول دیجیتال دولت» با مشارکت وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و سازمان برنامه و بودجه کشور، به ریاست سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در سالن غدیر سازمان برنامه و بودجه برگزار شد. هاشمی در این نشست با تشریح الزامات گذار از دولت سنتی به دولت پلتفرمی، اظهار کرد: تحول دیجیتال صرفاً در حوزه فناوری اتفاق نمی‌افتد، بلکه تحقق آن در گرو هم‌افزایی میان دستگاه‌های مختلف و اصلاح فرایند‌های حکمرانی است.
وی با اشاره به ضرورت بازنگری در نگاه رایج به دولت الکترونیک افزود: تأمین زیرساخت‌ها و بستر‌های فناورانه بخشی از مأموریت وزارت ارتباطات است، اما تحقق تحول دیجیتال به همکاری و مشارکت همه دستگاه‌های اجرایی نیاز دارد. وزیر ارتباطات با اشاره به وضعیت کشور در شاخص‌های بین‌المللی تصریح کرد: با وجود برخورداری از ظرفیت‌های مناسب در حوزه زیرساخت و نیروی انسانی، در ارائه خدمات باکیفیت به مردم با چالش‌هایی مواجه هستیم که رفع آنها مستلزم تغییر رویکرد در نظام حکمرانی است.
هاشمی با تأکید بر ضرورت حرکت از دولت کنترل‌محور به دولت پلتفرمی و زیست‌بوم‌محور گفت: دولت باید با تسهیلگری و بهره‌گیری از ظرفیت بخش خصوصی، خدمات را به‌صورت یکپارچه و متناسب با نیاز‌های مردم ارائه دهد. در طراحی زیست‌بوم‌ها نیز با بهره‌گیری از تجربه‌ها و استاندارد‌های جهانی و در نظر گرفتن واقعیت‌های نهادی، حقوقی و اقتصادی کشور، رویکرد متناسب با شرایط ایران انتخاب شده است.
سرشماری ثبتی‌مبنا؛ گامی در مسیر حکمرانی داده‌محور وزیر ارتباطات، اجرای سرشماری ثبتی‌مبنا در سال ۱۴۰۵ را یکی از اقدامات مهم در مسیر توسعه حکمرانی داده‌محور دانست و گفت: در این رویکرد، اطلاعات مورد نیاز از طریق تطبیق و تلفیق داده‌های موجود در پایگاه‌های اطلاعاتی کشور گردآوری می‌شود. به گفته وی، این روش با کاهش زمان و هزینه و افزایش دقت اطلاعات، زمینه برنامه‌ریزی مؤثرتر، شناسایی دقیق‌تر اولویت‌ها و تخصیص هدفمند منابع را فراهم می‌کند.
همچنین دسترسی به داده‌های به‌روز، امکان تصمیم‌گیری دقیق‌تر را بدون اتکا به فاصله‌های زمانی طولانی میان سرشماری‌ها فراهم می‌سازد. هاشمی با اشاره به نقش این طرح در ارتقای کیفیت و جامعیت پایگاه‌های اطلاعاتی افزود: با توجه به نو بودن این رویکرد، ممکن است در مراحل اجرا به اصلاحات و اقدامات تکمیلی نیاز باشد.
اجرای تدریجی طرح می‌تواند نواقص داده‌ها را شناسایی و زمینه ایجاد مجموعه‌ای از اطلاعات دقیق و قابل اتکا را فراهم کند. شناسایی ۳۲۰۰ سامانه و حرکت به سمت یکپارچه‌سازی خدمات هاشمی یکپارچه‌سازی سامانه‌های اطلاعاتی کشور را از دیگر اولویت‌های وزارت ارتباطات برشمرد و گفت: تاکنون حدود سه‌هزار و ۲۰۰ سامانه در کشور شناسایی شده است و لازم است زیرساخت‌های فناوری اطلاعات به‌گونه‌ای توسعه یابد که تعامل‌پذیری و تبادل داده میان این سامانه‌ها امکان‌پذیر شود.
وی با اشاره به اجرای طرح «ایران‌بوم» در دولت چهاردهم افزود: در چارچوب این طرح، بیش از ۱۶ زیست‌بوم در حوزه‌های مختلف، از جمله سلامت، آموزش، امور مالی و مالیاتی، شناسایی شده است تا توسعه خدمات به‌جای تمرکز بر سامانه‌های مستقل و جزیره‌ای، بر مبنای رویکردی حوزه‌محور و زیست‌بومی دنبال شود. وزیر ارتباطات با بیان اینکه اقدامات مربوط به این طرح در مراحل نهایی قرار دارد، پیش‌بینی کرد فراخوان آن در آینده نزدیک با مشارکت بخش خصوصی منتشر شود.
هاشمی در بخش دیگری از سخنان خود، حکمرانی داده‌محور را ضرورتی راهبردی برای افزایش بهره‌وری و استفاده بهینه از منابع کشور دانست و تأکید کرد: در شرایط محدودیت منابع و فشار‌های اقتصادی، بهره‌گیری از داده‌های دقیق و قابل اتکا می‌تواند به بهبود تصمیم‌گیری‌ها و افزایش اثربخشی سیاست‌ها کمک کند. وی افزود: تحقق حکمرانی داده‌محور صرفاً با صدور بخشنامه و تصویب مقررات امکان‌پذیر نیست، بلکه به ارائه خدمات باکیفیت، کارآمد و متناسب با نیاز‌های مردم نیاز دارد.
وزیر ارتباطات همچنین بر ضرورت پرهیز از بخشی‌نگری و تقویت همکاری میان دستگاه‌های اجرایی تأکید کرد و گفت: عبور از منافع محدود سازمانی و حرکت به سمت اهداف مشترک، مستلزم هم‌افزایی، استمرار در اجرای برنامه‌ها و ترسیم چشم‌اندازی روشن برای آینده است. هاشمی با تأکید بر اینکه دستگاه‌های اجرایی نباید داده‌ها را دارایی انحصاری خود تلقی کنند، اظهار کرد: داده‌ها باید در راستای ارتقای کیفیت خدمات و پاسخ‌گویی به نیاز‌های مردم مورد استفاده قرار گیرند و نگهداری انحصاری اطلاعات برای تأمین منافع محدود سازمانی با الزامات حکمرانی داده‌محور سازگار نیست.
ثبات سیاست‌گذاری و هدفمندی سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی وزیر ارتباطات، ثبات سیاست‌گذاری و استفاده از روش‌های نوین تأمین مالی را از الزامات توسعه فناوری برشمرد و تصریح کرد: تغییرات مکرر و شتاب‌زده در سیاست‌ها و تصویب مقررات متناقض می‌تواند سرمایه‌گذاری در حوزه فناوری را با چالش مواجه کند. ازاین‌رو، باید زمینه‌ای فراهم شود تا فعالان اقتصادی و بخش خصوصی بتوانند با اطمینان بیشتری برای فعالیت‌های بلندمدت برنامه‌ریزی کنند.
وی با تأکید بر ضرورت بازنگری در رویکرد سرمایه‌گذاری در حوزه هوش مصنوعی گفت: توسعه زیرساخت‌های این حوزه باید بر اساس نیاز‌های واقعی کشور، اولویت‌های مشخص و مسائل قابل حل انجام شود. پیش از تخصیص منابع محدود، لازم است اهداف، کارکرد‌ها و نتایج مورد انتظار از سرمایه‌گذاری‌ها به‌دقت بررسی شود تا منابع در مسیر تأمین منافع عمومی به کار گرفته شوند.
هاشمی در پایان، تداوم نشست‌های مشترک و تقویت مشارکت بخش خصوصی را برای پیشبرد تحول دیجیتال ضروری دانست و خاطرنشان کرد: تحقق تحول دیجیتال و استقرار حکمرانی داده‌محور، نیازمند هم‌فکری، هماهنگی و همکاری مستمر میان دستگاه‌های اجرایی است تا بتوان از ظرفیت فناوری‌های نوین برای بهبود خدمات عمومی و توسعه کشور بهره گرفت. سازمان برنامه و بودجه؛ پیشگامی در تحول فناورانه در ادامه این نشست، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، تأخیر در همگامی با تحولات فناورانه را خسران‌آفرین دانست و گفت: این سازمان پرچم‌دار چنین رویکردی است و علاوه بر حرکت در این مسیر، دستگاه‌های اجرایی را نیز به سمت بهره‌گیری از فناوری‌های نوین هدایت می‌کند.
سیدحمید پورمحمدی با اشاره به اجرای سرشماری ثبتی‌مبنا، کاهش هزینه‌های اجرا، افزایش سرعت و دسترسی به داده‌های برخط را از مزایای این رویکرد برشمرد و تأکید کرد: سازمان برنامه و بودجه از پیشنهاد‌های ارائه‌شده برای ارتقای کیفیت اجرای این طرح استقبال می‌کند. اجرای سرشماری ثبتی‌مبنا با هزینه کمتر و امکان به‌روزرسانی برخط داده‌ها رضا باقری‌اصل، رئیس مرکز تحول دیجیتال و فناوری اطلاعات و دبیر کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال، نیز با اشاره به همکاری با مرکز آمار ایران برای اجرای سرشماری ثبتی‌مبنا، بر ضرورت تحول خلاقانه در نظام اداره کشور با بهره‌گیری از فناوری تأکید کرد.
وی با بیان اینکه این طرح برای نخستین‌بار و در پنج فاز اجرا می‌شود، گفت: سرشماری ثبتی‌مبنا امکان به‌روزرسانی و ارزیابی برخط داده‌ها را فراهم می‌کند و می‌تواند در سیاست‌گذاری‌های کلان مورد استفاده قرار گیرد. باقری‌اصل افزود: هزینه اجرای این طرح حدود یک‌دهم هزینه روش پیشین است و بخش عمده هزینه‌های باقی‌مانده به تأمین تجهیزات و زیرساخت‌های داده‌ای اختصاص می‌یابد.
همچنین تنها پنج تا ۱۰ درصد عملیات به‌صورت میدانی انجام خواهد شد. آمادگی هشت زیست‌بوم از طرح «ایران‌بوم» برای ورود به مرحله اجرا در بخش دیگری از نشست، محمدمحسن صدر، رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران، از آماده بودن هشت زیست‌بوم از مجموع ۱۶ زیست‌بوم پیش‌بینی‌شده در طرح «ایران‌بوم» خبر داد.
وی هدف از اجرای این طرح را ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و تسهیل ارائه خدمات عنوان کرد و گفت: «ایران‌بوم» با هدف هماهنگ‌سازی فعالیت‌ها و تسهیل خدمت‌رسانی طراحی شده است و قرار نیست در وظایف ذاتی دستگاه‌ها مداخله کند. صدر با تأکید بر اهمیت مشارکت ذی‌نفعان، خواستار دریافت دیدگاه‌های بخش خصوصی و سایر ذی‌نفعان پیش از انتشار فراخوان شد و اجرای این طرح را زمینه‌ساز ارتقای جایگاه ایران در رتبه‌بندی جهانی دولت الکترونیک دانست.
در پایان این نشست، نمایندگان بخش خصوصی نیز دیدگاه‌ها و پیشنهاد‌های خود را درباره طرح‌های مطرح‌شده ارائه کردند و بر آمادگی این بخش برای مشارکت و همراهی در اجرای برنامه‌های تحول دیجیتال دولت تأکید کردند.
