لزوم ایجاد زیرساخت‌های اقتصادی و حمایتی برای رفع موانع فرزندآوری و آسیب‌های اجتماعی
یک پژوهشگر حوزه زنان و خانواده بر ضرورت فراهم‌سازی بسترهای حمایتی و نهادی برای حل مسائل اجتماعی تأکید کرد.
سمیه حاجی‌اسماعیلی در نشست تخصصی «آسیب‌های اجتماعی زنان و ایده مقاومت» در گرگان با تأکید بر ضرورت بازتعریف مفهوم مقاومت اجتماعی اظهار کرد که نمی‌توان در برابر هر تغییر اجتماعی موضع مقاومت گرفت، بلکه ابتدا باید میان تغییر طبیعی، فرصت تحول، مسئله اجتماعی و آسیب تمایز قائل شد و سپس برای مواجهه با تهدیدهای واقعی، راهبرد مناسب ارائه کرد.
عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده افزود که تغییر اجتماعی ذاتاً خوب یا بد نیست و زمانی به مسئله اجتماعی تبدیل می‌شود که پیامدهای قابل توجهی برای جامعه داشته باشد، نامطلوب تلقی شود و نیازمند مداخله جمعی یا نهادی باشد. وی با اشاره به پیچیدگی آسیب‌های اجتماعی گفت که این آسیب‌ها تک‌علتی نیستند و عوامل فردی، خانوادگی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، ساختاری و سیاستی در شکل‌گیری آن‌ها نقش دارند؛ بنابراین مداخلات نیز باید در سطوح مختلف انجام شود.
حاجی‌اسماعیلی با بیان اینکه آسیب‌های اجتماعی معمولاً در قالب یک زنجیره شکل می‌گیرند، تصریح کرد که تغییر ساختارها و سبک زندگی، دگرگونی روابط و انتظارات و تغییر هنجارها می‌تواند در نهایت به شکل‌گیری رفتارها و پیامدهای جدید اجتماعی منجر شود و سیاست‌گذاری نباید تنها در مرحله نهایی و پس از بروز آسیب متمرکز باشد.
وی روایت‌سازی را یکی از عرصه‌های مهم مقاومت دانست و گفت که نسل جدید تنها نمی‌پرسد چه کاری باید انجام دهد، بلکه درباره چرایی آن سؤال می‌کند؛ بنابراین درباره موضوعاتی مانند ازدواج، فرزندآوری، مادری، عفاف و تعهد باید روایت‌هایی روشن، منطقی و قابل اقناع ارائه شود.
این پژوهشگر حوزه زنان و خانواده با تأکید بر نقش زنان در این عرصه افزود که زنان نباید صرفاً به عنوان افراد آسیب‌پذیر یا دریافت‌کنندگان سیاست‌ها دیده شوند، بلکه باید آن‌ها را به عنوان کنشگران اجتماعی و صاحبان ظرفیت در تولید و بازتولید ارزش‌ها مورد توجه قرار داد.
حاجی‌اسماعیلی درباره مواجهه با فناوری‌های جدید نیز اظهار کرد که مقاومت در برابر فضای مجازی و فناوری با حذف آن امکان‌پذیر نیست و به جای رویکرد صرفاً سلبی باید سواد رسانه‌ای و توانایی شناخت، تحلیل و استفاده صحیح از فناوری، به‌ویژه در کودکان و نوجوانان، تقویت شود.
وی با اشاره به مسئله کاهش فرزندآوری خاطرنشان کرد که صرفاً تأکید بر ارزشمند بودن خانواده و فرزندآوری برای حل این مسئله کافی نیست؛ اگر جوان امکان ازدواج نداشته باشد، زن با فرزندآوری شغل خود را از دست بدهد یا حمایت اجتماعی کافی از نقش مادری وجود نداشته باشد، توصیه و موعظه به تنهایی نمی‌تواند رفتار اجتماعی را تغییر دهد چراکه ارزش بدون نهاد، شکننده است و برای تحقق ارزش‌های اجتماعی باید ظرفیت‌های لازم در جامعه ایجاد شود.
وی خانواده را یکی از مهم‌ترین کانون‌های مقاومت اجتماعی دانست و گفت که خانواده هم محل انتقال ارزش‌ها و هم محل تولید آن‌هاست، بنابراین مسائل خانواده نباید صرفاً اخلاقی تحلیل شود و باید همزمان به بحران معنا، بحران رابطه، بحران نقش و حمایت از این نهاد توجه کرد.
حاجی‌اسماعیلی در ادامه بر ضرورت نقش‌آفرینی حوزه‌های علمیه در حل مسائل اجتماعی تأکید کرد و گفت که حوزه‌های علمیه باید علاوه بر انتقال پیام‌های ارزشی، به سمت حل مسئله، میانجیگری اجتماعی، کنشگری، ائتلاف‌سازی و تولید راه‌حل‌های اجتماعی حرکت کنند.
وی افزود که حوزه‌های علمیه باید با ادبیات علوم اجتماعی نیز آشنا شوند تا بتوانند میان مبانی دینی و مسائل عینی جامعه پیوند برقرار کنند و از ظرفیت مردم، گروه‌های داوطلبانه و سازمان‌های مردم‌نهاد به عنوان حلقه‌های واسط میان جامعه و حاکمیت استفاده شود.
عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده با تأکید بر اینکه مقاومت نباید به معنای مخالفت صرف تلقی شود، تصریح کرد که مقاومت اجتماعی یعنی توان جامعه برای حفظ، بازتولید و نوسازی عناصر هویتی و ارزشی خود در مواجهه با فشارها و تغییرات.
حاجی‌اسماعیلی گفت که پیش از اینکه بپرسیم چگونه مقاومت کنیم باید مشخص کنیم در برابر چه چیزی باید مقاومت کنیم؛ مقاومت مولد زمانی شکل می‌گیرد که جامعه تهدید را به‌درستی بشناسد، ظرفیت‌های خود را تقویت کند، روایت مؤثر بسازد و برای مسائل اجتماعی راه‌حل تولید کند.