وابستگی 95درصدی بحرین و قطر به کابل‌های اینترنت تنگه هرمز
قطع کابل‌های زیردریایی تنگه هرمز، با وابستگی بیش از 95درصدی بحرین و قطر، اقتصاد دیجیتال آن‌ها را فلج می‌کند.
قطع کابل‌های زیردریایی تنگه هرمز، با وابستگی بیش از 95درصدی بحرین و قطر، اقتصاد دیجیتال آن‌ها را فلج می‌کند. تنگه هرمز اگرچه به‌عنوان شاهراه اصلی نفت جهان شناخته می‌شود، اما در حوزه ارتباطات نیز یک کریدور حیاتی منطقه‌ای محسوب می‌شود.
کابل‌های فیبر نوری زیردریایی که از بستر این تنگه عبور می‌کنند، ستون فقرات اتصال کشورهای حاشیه خلیج‌فارس به شبکه جهانی اینترنت را تشکیل می‌دهند. بر اساس داده‌های شرکت TeleGeography، پهنای باند عبوری از تنگه هرمز عمدتاً دارای اهمیت منطقه‌ای است.
کمیته بین‌المللی حفاظت از کابل (ICPC) نیز تأکید کرده است که «خطرات مرتبط با زیرساخت کابل در تنگه هرمز ماهیت منطقه‌ای دارند» و شبکه‌های مخابراتی مدرن «با قابلیت بازمسیریابی ترافیک از مسیرهای جایگزین طراحی شده‌اند»، با این حال، برای کشورهای کوچک حاشیه خلیج‌فارس مانند بحرین و قطر، وابستگی به این کابل‌ها حیاتی است. طبق گزارش‌های منطقه‌ای، قطر 99 درصد و بحرین 95 درصد از اتصال اینترنت بین‌المللی خود را از طریق کابل‌های زیردریایی خلیج‌فارس تأمین می‌کنند، در سناریوی خسارت گسترده، 70 تا 90 درصد اینترنت کشورهای عربی خلیج‌فارس مختل می‌شود، این اختلال می‌تواند موجب کندی شدید در تجارت الکترونیک، بانکداری و خدمات مالی بین‌المللی شود.
بحرین یکی از کشورهایی است که به‌طور مستقیم از کابل‌های کلیدی عبوری از منطقه تغذیه می‌کند. کابل‌های FALCON و Fiber Optic Gulf در منامه و در ایستگاه فرود شرکت Batelco مستقر هستند.
بحرین در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌هایی برای تنوع‌بخشی به مسیرهای اتصال خود انجام داده است، از جمله پیوستن به کنسرسیوم کابل SEA-ME-WE 6 و ساخت کابل منطقه‌ای Al Khaleej به‌طول 1,400 کیلومتر که قرار است بحرین را به عمان، قطر و امارات متصل کند، با این حال، این کابل یک سیستم درون‌خلیجی است و برای اتصال به اینترنت بین‌الملل، ترافیک همچنان باید از طریق عمان و عبور از تنگه هرمز خارج شود. قطر نیز از طریق حداقل شش سیستم کابل زیردریایی فعال به شبکه جهانی متصل است، مهم‌ترین این سیستم‌ها، کابل GBICS (Gulf Bridge International Cable System) است که دو نقطه فرود اصلی در قطر دارد و این کشور را به بحرین، کویت، عراق، عربستان، عمان و امارات متصل می‌کند.
شرکت Ooredoo همچنین در حال توسعه پروژه عظیم Fibre in the Gulf (FIG) است که با ظرفیت 720 ترابیت بر ثانیه و 24 جفت فیبر، بزرگ‌ترین سیستم کابل زیردریایی ساخته‌شده در منطقه شورای همکاری خلیج‌فارس خواهد بود. FIG قرار است از عمان به عراق و سپس از طریق ترکیه به اروپا متصل شود و کانال سوئز را دور بزند، با این حال، بخش کلیدی این پروژه باید از تنگه هرمز عبور کند و مدیرعامل Ooredoo اعتراف کرده است؛ «در زمان حاضر نمی‌توانیم کشتی‌های کابل‌گذار را به داخل هرمز ببریم».
این پروژه قرار است در اواخر سال 2027 به بهره‌برداری برسد و تا آن زمان، قطر همچنان به کابل‌های موجود وابسته خواهد بود. مهم‌ترین چالش بحرین و قطر در مواجهه با قطع کابل‌های منطقه، نبود مسیرهای جایگزین با ظرفیت کافی است.
بر اساس داده‌های TeleGeography، این دو کشور برای دسترسی به شبکه جهانی عمدتاً بر شبکه‌های ارتباطی زمینی با عربستان سعودی متکی هستند، با این حال، ظرفیت این شبکه‌های زمینی برای جبران کامل قطع سیستم‌های دریایی کافی نیست و این مسیرها خود در معرض خطرات ناشی از درگیری‌های نظامی قرار دارند. در سال‌های اخیر، سرویس اینترنت ماهواره‌ای استارلینک در بحرین و قطر مجوز فعالیت دریافت کرده است.
سازمان تنظیم مقررات ارتباطات قطر (CRA) در سپتامبر 2022 مجوز فردی به «استارلینک ستلایت قطر» اعطا کرد و این شرکت در ژوئیه 2025 اعلام کرد که خدماتش در سراسر قطر عملیاتی شده است، در بحرین نیز استارلینک مجوز TRA را در سال 2022 دریافت کرد و در سپتامبر 2026 به‌طور رسمی راه‌اندازی شد، با این حال، بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد که استارلینک نمی‌تواند به‌عنوان یک جایگزین واقعی برای کابل‌های زیردریایی عمل کند. خود سازمان CRA قطر در سند رسمی خود اعلام کرده است که خدمات ماهواره‌ای نقشی تخصصی و محدود دارند و به‌عنوان جایگزین مستقیم برای پهنای باند ثابت سنتی عمل نمی‌کنند.
خدمات ماهواره‌ای «معمولاً پهنای باند کمتر، متغیرتر و تأخیر بالاتری نسبت به خدمات پهنای باند ثابت سنتی ارائه می‌دهند» و «مصرف‌کنندگانی با نیازهای داده بالا، مانند کسب‌وکارهای تجارت الکترونیک، احتمالاً جایگزین کردن خدمات پهنای باند ثابت خود با خدمات ماهواره‌ای را نمی‌پذیرند». مهم‌ترین محدودیت استارلینک، ظرفیت بسیار محدود آن در مقایسه با کابل‌های فیبر نوری است.
کل ظرفیت شبکه استارلینک در سراسر جهان حدود 600 ترابیت بر ثانیه است، در حالی که ظرفیت تخمینی کابل‌های نوری زیردریایی جهان از 20,000 تا 30,000 ترابیت بر ثانیه فراتر می‌رود، به‌عبارت دیگر، ظرفیت کل استارلینک در جهان کمتر از یک‌سوم ظرفیت تنها یک کابل زیردریایی مدرن است، این بدان معناست که استارلینک می‌تواند به‌عنوان یک لایه پشتیبان اضطراری برای نهادهای حیاتی یا مناطق دورافتاده عمل کند، اما هرگز نمی‌تواند بار ترافیکی دیتاسنترها، بورس، بانکداری و پلتفرم‌های کلان اقتصادی دوحه و منامه را جبران کند. براساس داده‌های صنعتی، سالانه حدود 150 تا 200 خرابی کابل زیردریایی در سراسر جهان رخ می‌دهد که 70 تا 80 درصد آن‌ها ناشی از فعالیت‌های انسانی غیرعمدی مانند ماهیگیری تجاری و لنگر کشتی‌ها است، نه خرابکاری، با این حال، عمق کم آب در تنگه هرمز (به‌خلاف اقیانوس اطلس) دسترسی به کابل‌ها را برای عملیات خرابکارانه آسان‌تر می‌کند.
بحرین و قطر به‌دلیل موقعیت جغرافیایی خود و وابستگی بالا به کابل‌های زیردریایی منطقه، در صورت آسیب گسترده به این زیرساخت‌ها با خطر اختلال شدید در ارتباطات اینترنتی، توقف خدمات مالی و بانکی، و کندی فعالیت‌های تجاری و اقتصادی مواجه خواهند شد. اگرچه هر دو کشور در حال سرمایه‌گذاری در پروژه‌های جدید مانند Fibre in the Gulf و کابل Al Khaleej برای تنوع‌بخشی به مسیرهای اتصال خود هستند، اما این پروژه‌ها یا درون‌خلیجی هستند و تنگه هرمز را دور نمی‌زنند، یا تا سال 2027 یا بعد از آن به بهره‌برداری کامل نخواهند رسید.
استارلینک نیز به‌دلیل ظرفیت محدود و ماهیت تخصصی، نمی‌تواند به‌عنوان یک راه‌حل جایگزین واقعی در شرایط بحرانی عمل کند، به‌بیان دقیق‌تر، در صورت قطع گسترده کابل‌های منطقه، بحرین و قطر عملاً هیچ راه‌حل جایگزین کارآمدی برای حفظ اتصال اینترنت خود در اختیار ندارند و تنها می‌توانند به بازسازی کابل‌های آسیب‌دیده امیدوار باشند؛ فرآیندی که خود ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها به‌طول بینجامد.