انقلاب در نقشه جهان؛ سازمان ملل «زمین برابر» را جایگزین «مرکاتور» کرد

مجمع عمومی سازمان ملل متحد روز جمعه چهارم سپتامبر ۲۰۲۶ برابر با ۱۳ شهریور ۱۴۰۵، با ۱۶۴ رای موافق در برابر یک رای مخالف آمریکا، قطعنامه‌ای را برای جایگزینی نقشه قرن شانزدهمی «مرکاتور» با نقشه «زمین برابر» (Equal Earth) به تصویب رساند تا مساحت واقعی کشورها و قاره‌ها دقیق‌تر منعکس شود. این اقدام پس از آن صورت گرفت که کشورهای آفریقایی از سازمان ملل خواستند یک اشتباه چندصدساله را اصلاح کند.

این طرح، به ابتکار کشور توگو و با حمایت کشورهای آفریقایی و همراهی باهاما تصویب شد. ایالات متحده تنها کشوری بود که به این قطعنامه رای منفی داد و آن را دنبال‌کننده «دستور کار ایدئولوژیک» و انحراف از مسائل اصلی صلح بین‌المللی خواند و ۶ کشور نیز به این قطعنامه رای ممتنع دادند.

این ابتکار که نخستین‌بار در ماه فوریه به تایید مجمع اتحادیه آفریقا رسید، روز جمعه به‌طور رسمی در سازمان ملل متحد تصویب شد که گامی تاریخی در جهت بازنمایی دقیق و عادلانه جغرافیای جهان بر روی نقشه‌هاست. هدف این قطعنامه ارائه تصویری «عادلانه» از مناطق مختلف جهان، به‌ویژه آفریقا، است.

در این قطعنامه استدلال شده که تحریف‌های موجود در نقشه فعلی جهان باعث شده این قاره در تصور جمعی مردم دچار نوعی «کوچک‌نمایی نمادین» شود. در حال حاضر، بسیاری از نقشه‌های جهان بر اساس تصویرسازی «مرکاتور» هستند که توسط نقشه‌نگار اروپایی، گراردوس مرکاتور، در سال ۱۵۶۹ ایجاد شد.

این تصویرسازی به‌طور گسترده برای ناوبری استفاده می‌شود، زیرا خطوط شمالی-جنوبی در آن نسبت به خط استوا دارای جهت واقعی و ثابتی هستند. با این حال، این تصویرسازی برای نمایش نقشه جهان کاربرد کمتری دارد، زیرا مقیاس در آن دچار تحریف می‌شود و کشورهایی که از خط استوا دورتر هستند، به‌طور نامتناسبی بزرگ‌تر از کشورهایی که به خط استوا نزدیک‌ترند، دیده می‌شوند.

برای مثال، در نقشه مرکاتور، گرینلند بزرگ‌تر از قاره آمریکای جنوبی به نظر می‌رسد و تقریباً هم‌اندازه آفریقا دیده می‌شود. برای قرن‌ها، نقشه مرکاتور به‌دلیل بزرگ‌نمایی خشکی‌های نزدیک به قطب، مساحت آفریقا را بسیار کوچک‌تر نشان می‌داد؛ به‌طوری‌که گرینلند در آن هم‌اندازه قاره آفریقا به نظر می‌رسد، در حالی که آفریقا ۱۴ برابر بزرگ‌تر است.

قطعنامه امروز اگرچه غیرالزام‌آور است، اما استفاده از نقشه‌های «زمین برابر» (Equal Earth) را در کلاس‌های درس، رسانه‌ها و نهادهای بین‌المللی ترویج می‌کند و از پلتفرم‌های دیجیتال و فناوری بزرگ مانند گوگل‌مپ خواسته است تا مدل‌های جغرافیایی خود را بر اساس این سیستم دقیق‌تر به‌روزرسانی کنند تا نقشه جهان سرانجام مساحت و جایگاه واقعی آفریقا در جهان را منعکس کند. «روبرت دوسی» وزیر امور خارجه توگو، تاکید کرد: «جهانی عادلانه با نقشه‌ای عادلانه آغاز می‌شود.» همچنین ژان نوئل بارو وزیر امور خارجه فرانسه اعلام کرد که کشورش استفاده از سیستم مرکاتور را کنار می‌گذارد و وی تأکید کرد که وسعت بصری کشورهایی مانند آمریکا، روسیه و چین در مقایسه با آفریقا و آمریکای لاتین نامتناسب بوده و زمان اصلاح این انحراف ذهنی فرا رسیده است.

طبق اعلام توگو، این مصوبه مانعی برای استفاده از نقشه مرکاتور در دریانوردی و هوانوردی ایجاد نمی‌کند. قطعنامه سازمان ملل با اشاره به «نگرانی» درباره این موضوع می‌گوید این تحریف باعث کوچک‌نمایی اندازه ادراک‌شده آفریقا، آمریکای لاتین و جنوب آسیا و تداوم یک نگاه نامتوازن به جهان می‌شود.

این قطعنامه همچنین می‌افزاید که این تحریف‌ها «به کوچک‌نمایی ابعاد واقعیت‌های اجتماعی-اقتصادی، نیازهای زیرساختی، ظرفیت توسعه و رفاه در مناطق جنوبی کمک می‌کنند و می‌توانند موجب تقویت پیش‌داوری‌ها در حوزه‌های زیست‌محیطی، ژئوپلیتیکی و امنیتی شوند.»