کاهش سن ابتلا به سرطان‌های گوارشی/ هشدار به مصرف خودسرانه آمپول لافری

سید امیرپاشا طبائیان امروز در نشست خبری پنجمین همایش جامع گوارش و کبد ایران، همایش هپاتیت تهران و همایش جامع آندوسکوپی‌های پیشرفته دستگاه گوارش در مرکز همایش‌های رازی اظهار کرد: سن ابتلا به سرطان‌های گوارشی در کشور رو به کاهش است و به همین دلیل سن غربالگری سرطان‌هایی مانند روده بزرگ که جزو چند سرطان شایع است‌ نیز کاهش یافته است. وی افزود: مصرف غذاهای پرچرب، استفاده از قندهای ساده، بی‌تحرکی، چاقی، عدم مصرف میوه و سبزی و استعمال سیگار و دخانیات از عوامل کاهش سن سرطان روده بزرگ هستند و درباره سرطان معده نیز شیوع این سرطان در کشور نسبت به متوسط جهانی مقداری بالاتر است که علل مختلفی دارد؛ از جمله علل مهم بروز آن وجود میکروب هلیکوباکترپیلوری در معده، استفاده از غذاهای فرآوری شده و پرنمک، مصرف سیگار، الکل و اپیوم و مصرف چای داغ است‌.

از نظر جغرافیایی نیز در شمال و شمال غرب احتمال بروز سرطان معده بیشتر است و برای مثال در اردبیل این سرطان شیوع بالاتری به دلایل جغرافیایی دارد. دبیر اجرایی همایش گوارش و کبد با بیان اینکه میزان شیوع و بروز سرطان روده بزرگ رو به رشد است، افزود: این سرطان تا حد زیادی قابل پیشگیری است و باید آزمایشات و غربالگری‌ها برای افراد سالم انجام شود تا از بروز این سرطان‌ها پیشگیری شود.

این تست‌ها شامل انجام کولونوسکوپی و خون مخفی در مدفوع به روش FIT است که این روش در نظام بهداشتی به عنوان تست غربالگری در حال انجام است و باید سالانه برای افراد بالای 45 سال انجام شود. اکنون باتوجه به اینکه سن سرطان روده بزرگ کاهش یافته سن انجام تست غربالگری نیز از 50 سال به 45 سال کاهش پیدا کرده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود ۳۰ درصد افرادی که نتیجه تست خون مخفی در مدفوع آن‌ها مثبت می‌شود برای انجام کولونوسکوپی مراجعه نمی‌کنند که این موضوع در مسائلی مانند هزینه‌های درمانی، در دسترس نبودن خدمات و مولفه‌های فرهنگی ریشه دارد. وی در ادامه با بیان اینکه الان شایع‌ترین علت پیوند کبد بیماری‌های خودایمنی و کبد چرب و سپس هپاتیت‌های ب و سی است، درباره شیوع این بیماری‌ها توضیح داد: از نظر انجام پیوند کبد کشور در موقعیت بسیار خوبی قرار دارد و سالانه 800 پیوند در کشور انجام می‌شود.

از سال 1372 واکسن هپاتیت ب وارد سبد واکسیناسیون کشوری شده است و بنابراین درمورد هپاتیت ب احتمال درگیری و شیوع کاهش یافته است و اکنون شیوع هپاتیت ب در کشور یک درصد است و در زمره کشورهای با شیوع کم هپاتیت بی در جهان به شمار می‌رویم. هپاتیت سی نیز حدود 0.3 درصد در کشور شیوع دارد که عدد بسیار پایینی است اما در گروه‌های پرخطر مانند اعتیاد تزریقی، این میزان بروز تا 50 درصد نیز افزایش پیدا می‌کند.

طبائیان بیان کرد: هپاتیت سی در حال حاضر داروی خوراکی دارد که کاملا در دسترس بیماران است و با یک دوره سه تا 6 ماهه درمان، هپاتیت سی افراد مبتلا کاملاً برطرف و بهبودی حاصل می‌شود. وی همچنین به شیوع کبد چرب در کشور اشاره و اعلام کرد: میزان شیوع کبد چرب حدود ۳۵ درصد است.

تا سال گذشته، داروی مشخصی برای کبد چرب نداشتیم و حتی افرادی که دچار فیبروز کبدی شده بودند نیز داروی خاصی نداشتند اما در چند ماه اخیر دارویی در جهان تایید شد که در کشور ما نیز موجود شده و در دسترس قرار گرفته است، یکی از محورهای کنگره امسال گوارش و کبد، آموزش اندیکاسیون‌های تجویز به جای این داروها در بیماران است تا خارج از توصیه‌های علمی مصرف نشوند. این دارو در حال حاضر تحت پوشش بیمه قرار ندارد و هزینه به نسبت بالایی دارد.

طبائیان تاکید کرد: هیچ شواهد علمی وجود ندارد مبنی بر اینکه افراد با مصرف آب یخ دچار کبد چرب شوند، بی‌تحرکی، سبک زندگی غلط، مصرف فست فود و چاقی از دلایل عمده کبد چرب هستند. وی با اهمیت استفاده از دستگاه‌های به روز تشخیص سرطان‌های گوارشی خاطرنشان کرد: انتظار داریم دستگاه‌های تشخیصی ضایعات پیش‌سرطانی که متصل به ابزارهای هوش مصنوعی هستند وارد کشور شوند که البته با توجه به شرایط تحریمی، این موضوع ممکن است با دشواری‌هایی مواجه باشد‌ اما اکنون نیازمند به روز رسانی دستگاه های تشخیص سرطان‌ها و مشکلات گوارشی هستیم زیرا تشخیص زودهنگام این ضایعات در درمان بیماران کمک‌‌کننده خواهد بود.

طبائیان با بیان اینکه توصیه می‌کنیم مردم داروهای معده و داروهای گوارشی را بدون تجویز پزشک مصرف نکنند، تاکید کرد: با مصرف خودسرانه داروها علائم ممکن است برطرف شود که باعث شود مشکل گوارشی فرد به درستی و به موقع تشخیص داده نشود و وضعیت بیمار وخیم‌تر شود. این فوق‌تخصص گوارش و کبد هشدار داد: هر دارویی از جمله آمپول‌های لاغری عوارض خود را دارند اما تجویز داروها بر اساس سنجیدن عوارض نسبت به مزایای درمان بیمار صورت می‌گیرد بنابراین بوتاکس معده یا تجویز داروی لاغری برای فردی که نیاز به این داروها ندارد صحیح نیست اما متاسفانه این آمپول‌های لاغری اخیراً در پلتفرم‌ها نیز تبلیغ می‌شود و بدون تجویز پزشک افراد شروع به استفاده از داروها و آمپول‌های لاغری می‌کنند.

هشدار می‌دهیم که استفاده از داروهای لاغری بدون تجویز پزشک عواقب جبران ناپذیری دارد و مردم باید نسبت به عوارض جسمی این آمپول‌ها در مواردی که فرد سالم است و نیاز به مصرف آن ندارد، هوشیار باشند. معاون آموزشی سازمان نظام پزشکی در پاسخ به سوال خبرنگار تسنیم مبنی بر کمبود پزشکان متخصص از جمله متخصصین گوارش در برخی مناطق محروم کشور گفت: ما به طور کلی در بحث پزشکی تعداد کافی نیرو داریم اما در توزیع پزشکان متخصص و عمومی با مشکل مواجهیم یعنی در برخی مناطق کم برخوردار، پزشک متخصص کافی نداریم اما در برخی نقاط چند برابر استاندارد و موردنیاز پزشک داریم.

در برنامه هفتم توسعه تکلیفی برای وزارت بهداشت جهت افزایش ظرفیت پذیرش پزشکی در نظر گرفته شده بود که در سال 1404 این هدف تحقق یافته اما نکته‌ای که وجود دارد این است که با اینکه تعداد پزشک در کشور کم نیست اما در مناطق کم برخوردار کشور، با کمبود پزشک یا نبود نیرو مواجهیم. این مسئله از توزیع نامتناسب نشأت می‌گیرد که ناشی از نبود زیرساخت‌های کافی آموزشی و رفاهی برای پزشکان است.

درخصوص رشته فوق‌تخصصی گوارش نیز 815 فوق‌تخصص گوارش و کبد ثبت شده در سازمان نظام پزشکی در کشور داریم اما باتوجه به اینکه برخی از پزشکان هنوز مدارک جدید را در سامانه نظام پزشکی بارگذاری نکرده‌اند تخمین می‌زنیم حدود هزار نفر فوق‌تخصص این رشته را در کشور داشته باشیم که تعداد نسبتاً مناسبی به شمار می‌رود‌.