حدادعادل: فرهنگستان در استانداردسازی زبان اشاره ایرانی همکاری می‌کند
در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، کارگروهی از همکاران متخصص تلاش می‌کند تا زبان اشاره ایرانی به استاندارد مناسب دست پیدا کند.
نشست علمی گرامیداشت روز جهانی ناشنوایان با عنوان زبان اشاره ایرانی، نگاهی نو به زبان روز چهارشنبه، هشتم مهرماه ۱۴۰۵، مصادف با آخرین روز از هفته جهانی ناشنوایان، در تالار دکتر شهیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی برگزار شد. این نشست با حضور رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، رئیس امور علمی فرهنگی و اجتماعی حوزه معاون اول رئیس جمهور، رئیس سازمان آموزش و پرورش استثنایی و جمعی از استادان و صاحب‌نظران حوزه شنوایی‌شناسی برگزار شد.
غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی به ضرورت همکاری فرهنگستان در حوزه زبان اشاره با سازمان بهزیستی کشور اشاره کرد و گفت: در حوزه زبان اشاره، فرهنگستان باید با سازمان بهزیستی کشور همکاری کند تا زمینه خدمت‌‌رسانی بهتر به کم‌شنوایان و ناشنوایان، فراهم شود. او ادامه داد: برای زبان باید دو تعریف درنظر بگیریم.
اگر زبان را منحصر به گفتار و نوشتار بدانیم، زبان، همین ملفوظاتی است که به آن سخن می‌گوییم؛ همین کلمه‌هایی که آنها را به صورت لفظی بیان می‌کنیم، اما زبان در معنای وسیع، وسیله ارتباطی ما با جهان اطراف است. این، همان بخشی است که زبان اشاره را در برمی‌گیرد.
معنایی از زبان که باید در بحث ضرورتِ کمک به کم‌شنوایان و ناشنوایان، از همین نقطه به مبحث زبان، ورود کرد. حداد عادل درباره تلاش فرهنگستان و کارگروه‌های تخصصی آن برای رسیدن به استاندارد زبان اشاره ایرانی توضیح داد: در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، کارگروهی از همکاران متخصص تلاش می‌کند تا زبان اشاره ایرانی به استاندارد مناسب دست پیدا کند.
ما انجام این مهم را، با آنکه در اساسنامه فرهنگستان نیست، وظیفه خود می‌دانیم، و آن را تکلیفی انسانی تلقی می‌کنیم که به عهده نهادهای مختلف ازجمله ماست. حداد عادل با اشاره به ضرورت کاهش رنج افراد دارای هر نوع معلولیت گفت: باید از رنج این افراد کم کنیم.
همگان باید با موضوع معلولیت عادلانه و انسانی برخورد کنند. سرمایه‌گذاری برای بهبود زندگی این گروه از افراد جامعه آنها را از افرادی رهاشده و سربار به افرادی توسعه‌یافته و کارآمد برای پیشرفت جامعه تبدیل می‌کند.
معلولیت، تفاوت است، نه نقص سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، با اشاره به ضروت تغییر نگرش در حوزه اقلیّت‌ها گفت: باید از ارایه خدمات صرفاً پزشکی به افراد دارای معلولیت عبور کنیم و به سمت بررسی ضرورت‌ها و نیازهای اجتماعی آنها برسیم. از سوی دیگر تغییر نگرش در حوزه اقلیت‌ها، در هر زمینه‌ای، راه را برای تمرکز و برآورده کردن نیازها، هموارتر می‌کند.
در حال حاضر بیش از یک و نیم میلیارد کم‌شنوا یا ناشنوا در جهان وجود دارد که برابر پیش‌بینی‌ها این عدد در سال ۲۰۵۰ میلادی به دو و نیم میلیارد نفر می‌رسد. حسینی گفت: باید نگاهِ نقص‌محور را کنار گذاشت.
از سوی دیگر درباره کم‌شنوایان و ناشنوایان ما با دو ویژگی روبه‌رو هستیم؛ نخست اینکه این افراد اقلیت خاموش جامعه هستند و دیگر اینکه مسئله ارتباط برای آنها اهمیت ویژه‌ای دارد. او ادامه داد: محیط باید موانع ارتباطی را از سر راه همه انسان‌ها بردارد و به محیطِ دوستدارِ انسان در هر زمینه تبدیل شود.
درواقع باید مسئولان این موضوع را بررسی کنند که در جامعه چه مانع یا شرایطی وجود دارد که زمینه ارتباط درست افراد جامعه را مختلف کرده است. حسینی ویژگی‌های جامعه- محیط دوستدار انسان را این‌گونه برشمرد و گفت: محیط دسترس‌پذیر، بدون خطر و ایمن، حق هر فردی است که در جامعه‌ای زندگی می‌کند و این برای افراد دارای معلولیت از ضرورت بیشتری برخوردار است.
اگر موانعِ موجود در محیط، از هر نوعی که هست، برداشته شود؛ آن‌گاه معلولیت، تفاوت است، نه نقص. حسینی با اشاره به ضرورت هنردرمانی گفت: در حال حاضر ۱۱۶۰ مرکز آموزش توانبخشیِ هنردرمانی یا اتاق هنردرمانی در سراسر کشور برپاست.
این مراکز به آموزش مهارت‌های مختلف به افراد کم‌شنوا یا ناشنوا اختصاص دارند. بنیان، دانش زبانی است محمد دبیرمقدم، معاون علمی پژوهشی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با مغتنم شمردن فرصت این نشست گفت: همه نظریه‌های امروزی مسلط و مطرح در سطح بین‌المللی و جهان، تمایزی بین توانش زبانی و کُنش زبانی قائل‌اند.
این دو تعبیر متعلق به دانشنامه علاییِ ابن سینا است. در بحث توانش زبانی ما با ظرفیت‌های زبانی روبه‌رو هستیم و در بحث کنش زبانی، بازنمایی زبان مطرح است او ادامه داد: بنیان، دانش زبانی است.
بنابراین باید همه کمک کنند تا دانشزبانی به نحوِ مطلوب تحقق یابد. در اینجا، زبانِ اشاره ایرانی به دانش زبانی و کنش زبانی تبدیل می‌شود.
کشوری که ادعای پیشرفت دارد، باید در همه عرصه‌ها، پیشرفت محسوس داشته باشد. دبیرمقدم به تلاش برای استقلال خط فارسی از عربی اشاره کرد و گفت: استاندارد بین‌المللی نویسه‌گردانی فارسی به لاتینی (ISO 233-3:2026)، شهریورماه ۱۴۰۵ در سازمان بین‌المللی استاندارد (ایزو) منتشر شد.
انتشار این استاندارد، پایان انتظاری چندساله برای تمایز خط فارسی از خط عربی در مجموعه‌استانداردهای بین‌المللی نویسه‌گردانی و اصلاح عنوان این مجموعه بود و؛ دستاوردی که با تلاش‌های علمی و تخصصی کارگروه ویژه فرهنگستان زبان و ادب فارسی محقق شد. زبان اشاره ایرانی به اصالت علمی نیاز دارد فرنوش جاراللهی، دانشیار شنوایی‌شناسی دانشگاه علوم پزشکی ایران و دبیر علمی این نشست با اشاره به رواج رفتارهای نادرست نسبت به معلولان و به‌طور خاص، کم‌شنوایان و ناشنوایان گفت: گرد هم آمده‌ایم تا درباره یکی از بنیادی‌ترین نیازهای ناشنوایان یعنی زبان اشاره ایرانی، گامی برداریم.
او ادامه داد: زبان اشاره ایرانی، گامی برای ارتباط بهتر اجتماعی افراد کم‌شنوا و ناشنوا با جامعه است. این زبان دارای ساختارِ نحوی کامل و مستقل است، اما اگر این زبان به رسمیت شناخته نشود، راه ورود افراد کم‌شنوا و ناشنوا به تحصیل و اشتغال را سد می‌کند.
هدف ما در این نشست، بررسی چالش‌های زبانِ اشاره ایرانی و دادن اصالتِ علمی به این زبان است. عدالت ارتباطی، پیش شرط عدالت آموزشی سالار قاسمی، رئیس سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور از دو منظر، به ضرورت تأمین نیازهای معلولان پرداخت و گفت: عدالت آموزشی و آموزش فراگیر، دو ضرورت مورد توجه در سازمان آموزش و پرورش استثنایی است.
در بحث عدالت آموزشی به این نکته توجه داریم که این مبحث تا چه اندازه تأمین‌کننده عدالت ارتباطی است. در بحث آموزش فراگیر نیز تمرکز ما بر تأمین همه جانبه نیازهای افراد دارای نوعی ویژگی است.
قاسمی درباره ضرورت عبور از مسئله معلولیت از منظر پزشکی به منظر اجتماعی گفت: عدالت ارتباطی، پیش شرط عدالت آموزشی است. بنابراین تناسب بین عدالت آموزشی و توسعه فرصت برابر برای یادگیری، باعث شکوفایی استعدادها می‌شود.
او با اشاره به مفهوم مجموعه آموزشی گفت: برای رسیدن به عدالت آموزشی، نیازمند آموزش مجموعه‌های مرتبط به افراد کم‌توان یا ناتوان هستیم که این مجموعه در سه بخش شامل، خانواده، مدرسه و توان‌یاب، تقسیم‌بندی می‌شود. درواقع برای آنکه برای مثال از زبان اشاره ایرانی به‌درستی استفاده شود باید هر سه رأس این مثلث، آموزش‌های لازم را دریافت کنند.
در نشست دوم با عنوان جایگاه زبان اشاره ایرانی نیز سه سخنران، زهرا نوع‌پرست، مدیر کل دفتر توانبخشی آموزشی، حرفه‌ای و توانپزشکی؛ مریم مسگر خویی، پژوهشگر ارشد گروه پژوهش‌های زبانی فرهنگستان زبان و ادب فارسی و افسانه صادقی، مدیر عامل شبکه ملی افراد دارای معلولیت شنوایی سخن گفتند. در نشست سوم نیز استادان و کارشناسان به موضوع زبان اشاره از منظر علمی و کاربرد آن برای افراد دارای معلولیت شنوایی پرداختند.
پیام دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور به مناسبت روز جهانی ناشنوایان آزاده نظربلند؛ دبیرکل نهاد در پیامی به مناسبت روز جهانی ناشنوایان، نوشت: کتابخانه عمومی، پیش از آنکه یک ساختمان و مجموعه‌ای از کتاب‌ها باشد، فضایی برای یادگیری، گفت‌وگو، مشارکت و حضور برابر انسان‌ها در زندگی فرهنگی و اجتماعی است. از این منظر، جامعه ناشنوایان نیز باید بتواند کتابخانه را فضایی در دسترس، پذیرا و متعلق به خود بداند.
به گزارش اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، آزاده نظربلند؛ دبیرکل نهاد با صدور پیامی، روز جهانی ناشنوایان را تبریک گفت و نوشت: «به نام خدا زبان، راه ارتباط انسان‌هاست و دست‌ها نیز می‌توانند روایتگر دانایی، فرهنگ و زندگی باشند. روز جهانی ناشنوایان، فرصتی ارزشمند برای توجه دوباره به حق همه انسان‌ها برای دسترسی برابر به آموزش، اطلاعات، فرهنگ و دانش است؛ حقی که برای جامعه ناشنوایان، پیوندی عمیق با به‌رسمیت‌شناختن و دسترسی به زبان‌های اشاره دارد.
امسال، این مناسبت با شعار اعلام حقوق انسانی افراد ناشنوا گرامی داشته می‌شود؛ شعاری که بر ضرورت تحقق عملی حقوق افراد ناشنوا در همه عرصه‌های زندگی و دسترسی کامل آنان از طریق زبان‌های اشاره ملی تأکید دارد. همچنین سال ۲۰۲۶ مصادف با هفتاد و پنجمین سال تأسیس فدراسیون جهانی ناشنوایان و بیستمین سالگرد تصویب کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت است.
کتابخانه عمومی، پیش از آنکه یک ساختمان و مجموعه‌ای از کتاب‌ها باشد، فضایی برای یادگیری، گفت‌وگو، مشارکت و حضور برابر انسان‌ها در زندگی فرهنگی و اجتماعی است. از این منظر، جامعه ناشنوایان نیز باید بتواند کتابخانه را فضایی در دسترس، پذیرا و متعلق به خود بداند؛ فضایی که در آن دسترسی به منابع، برنامه‌های فرهنگی و آموزشی، اطلاعات و ارتباط با کتابداران، مانعی برای حضور و مشارکت آنان ایجاد نکند.
نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، با باور به اینکه عدالت فرهنگی بدون دسترسی برابر به دانش و اطلاعات محقق نمی‌شود، توجه به نیازهای جامعه ناشنوایان را بخشی از مسئولیت فرهنگی خود می‌داند. در این مسیر، توسعه دسترس‌پذیری خدمات کتابخانه‌ای، توجه به منابع و محتوای مناسب، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و تقویت ارتباط با زبان و فرهنگ ناشنوایان، از جمله زمینه‌هایی است که می‌تواند حضور مؤثرتر این عزیزان را در کتابخانه‌های عمومی و برنامه‌های فرهنگی کشور فراهم کند.
روز جهانی ناشنوایان، تنها مناسبتی برای یادآوری نیست؛ دعوتی است به ساختن جامعه‌ای که در آن تفاوت، مانع دسترسی به دانایی و مشارکت فرهنگی نباشد. کتابخانه‌های عمومی می‌توانند در این مسیر، خانه‌ای برای کتاب، گفت‌وگو و یادگیری همه شهروندان باشند؛ خانه‌ای که در آن صدای دانایی، با کلمات، تصویر و زبان اشاره، برای همگان قابل دریافت باشد.
این روز را به همه اعضای جامعه ناشنوایان، خانواده‌های آنان، مترجمان و فعالان حوزه زبان اشاره، کتابداران و همه کسانی که برای گسترش دسترسی برابر به فرهنگ و دانش تلاش می‌کنند، صمیمانه تبریک می‌گویم و امیدوارم با همکاری و مشارکت یکدیگر، کتابخانه‌هایی فراگیرتر و جامعه‌ای برخوردار از فرصت‌های برابر فرهنگی برای همه بسازیم.»
