چشم سوم، ساخت ایران | درباره فناوری‌های ایرانی برای کمک به جامعه نابینایان

در ایران نیز پژوهشگران و شرکت‌های فناور با طراحی عینک‌های هوشمند، عصاهای الکترونیکی و سامانه‌های تشخیص تصویر، گام‌هایی برای افزایش استقلال نابینایان برداشته‌اند. ابزارهایی که می‌توانند موانع را شناسایی کنند، نوشته‌ها را بخوانند، اسکناس‌ها را تشخیص دهند و حتی محیط اطراف را با صدای فارسی توصیف کنند.

هرچند بسیاری از این فناوری‌ها هنوز در مراحل توسعه و آزمایش هستند، اما نویدبخش آینده‌ای‌ هستند که در آن محدودیت بینایی، مانع کمتری برای حضور مستقل در جامعه خواهد بود. به مناسب روز جهانی عصای سفید، سراغ معرفی برخی از آنها رفته‌ایم.

عینک هوشمند مجهز به هوش مصنوعی احسان دارستانی، پژوهشگر ایرانی، دستیار بینایی هوشمندی طراحی کرده است که با دوربین نصب‌شده روی عینک یا هدست، تصاویر محیط را دریافت می‌کند. هوش مصنوعی این سامانه اطلاعات تصویری را تحلیل کرده و از طریق هدفون، اشیا و محیط اطراف را برای نابینایان توصیف می‌کند.

عصاهای هوشمند پژوهشگران ایرانی روی توسعه عصاهای هوشمند مجهز به دوربین، حسگر و هوش مصنوعی فعالیت کرده‌اند. نمونه پژوهشی «پیشیار» با شناسایی موانع، برنامه‌ریزی مسیر و هشدارهای لرزشی، به حرکت ایمن‌تر نابینایان در محیط‌های داخلی کمک می‌کند و قابلیت تعامل صوتی نیز دارد.

تشخیص اسکناس و محصولات دستیار بینایی طراحی‌شده توسط احسان دارستانی، قابلیت شناسایی اسکناس، کارت بانکی و خواندن برچسب محصولات فروشگاهی را دارد. کاربر نابینا می‌تواند با فرمان صوتی، اطلاعات اشیای مقابل دوربین را دریافت کند.

این فناوری با هدف افزایش استقلال افراد در خرید و فعالیت‌های روزمره توسعه یافته است. مسیریابی هوشمند پروژه ایرانی «لوسیدوی» به سرپرستی توسعه‌دهنده آن، مهدی خداکرمی، برای شناسایی موانع محیطی طراحی شده است.

این نرم‌افزار با دوربین تلفن همراه، اشیایی مانند تیر برق، موانع خیابانی و جدول‌ها را تشخیص داده و هشدارهای صوتی فارسی ارائه می‌کند؛ البته هنوز سامانه کامل مسیریابی مقصدبه‌مقصد نیست. تبدیل تصاویر به توضیحات صوتی توسعه‌دهندگان ایرانی با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، سامانه‌هایی برای توصیف تصاویر ساخته‌اند.

در یکی از این طرح‌ها، دوربین تلفن همراه تصویر محیط را ثبت می‌کند و پس از پردازش، توضیحات به‌صورت متن و صدا ارائه می‌شود تا افراد نابینا محیط اطراف خود را بهتر درک کنند. کاربرد هوش مصنوعی بدون اینترنت یکی از دستاوردهای پژوهشگران ایرانی، توسعه ابزارهای کمک‌بینایی بدون نیاز به اینترنت است.

در پروژه‌هایی مانند «لوسیدوی»، پردازش تصاویر مستقیماً روی تلفن همراه انجام می‌شود. این روش علاوه بر حفظ حریم خصوصی، امکان شناسایی موانع و دریافت هشدارهای صوتی را بدون اتصال اینترنت فراهم می‌کند.