رفیعی: چهار امام معصوم(ع) بر زیارت حضرت معصومه(س) سفارش کرده‌اند

حجت الاسلام والمسلمین ناصر رفیعی ظهر دوشنبه در جلسه شورای اسلامی شهر قم که همزمان با سالروز ورود حضرت فاطمه معصومه(س) به قم برگزار شد، با تبریک روز قم و این مناسبت اظهار کرد: شناخت پیشینه تاریخی و جایگاه روایی قم برای مدیران و مردم این شهر اهمیت فراوانی دارد و آثار ارزشمندی نیز درباره تاریخ و شخصیت‌های مدفون در این شهر به نگارش درآمده است. وی با اشاره به کتاب «بانوی ملکوت» افزود: در این اثر، مجموعه‌ای از روایات مربوط به شهر قم گردآوری شده و بخش مهمی از این روایات پیش‌تر در بحارالانوار آمده است، ضمن اینکه این کتاب به شرح زندگی حضرت معصومه(س)، شخصیت‌های مدفون در قم و جایگاه تاریخی این شهر نیز پرداخته است.

استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: یکی از افتخارات قم برخورداری از پیشینه مکتوب تاریخی است و کتاب تاریخ قم که در قرن چهارم هجری تألیف شده، گزارشی ارزشمند از وضعیت این شهر در سده‌های نخست اسلامی ارائه می‌دهد. رفیعی بیان کرد: بخش‌هایی از این کتاب از میان رفته، اما آنچه باقی مانده، اطلاعات قابل توجهی درباره آبراه‌ها، آب‌انبارها، زیارتگاه‌ها و ساختار تاریخی شهر قم در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد و نشان‌دهنده اهمیت این شهر در تاریخ تشیع است.

قم در روایات، شهر نجیبان معرفی شده است وی با اشاره به روایات متعدد درباره قم گفت: در روایتی از امام صادق علیه‌السلام آمده است که در آخرالزمان، علم از کوفه رخت برمی‌بندد و دریچه‌های دانش به روی قم گشوده می‌شود و علم از این شهر به نقاط دیگر انتشار می‌یابد. استاد حوزه و دانشگاه افزود: این روایت، جایگاه علمی و تمدنی قم را در منظومه فکری شیعه نشان می‌دهد و نقش این شهر در گسترش معارف دینی، موضوعی است که در روایات نیز مورد توجه قرار گرفته است.

رفیعی با اشاره به روایتی از امام صادق(ع) بیان کرد: در این روایت، هنگامی که فردی از قم نزد امام صادق(ع) وارد می‌شود، امام برخوردی همراه با احترام با او دارند و از مردم قم با تعبیر اهل بیت نجیبان یاد می‌کنند. وی تصریح کرد: این تعبیر باید برای مسئولان و فعالان فرهنگی شهر پیام داشته باشد و نباید اجازه داد سیمای نجابت و هویت فرهنگی قم در معرض آسیب قرار گیرد.

استاد حوزه و دانشگاه گفت: قم دارای اقتضائات و ویژگی‌هایی است که باید در برنامه‌ریزی‌های فرهنگی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرد و نمی‌توان بدون توجه به هویت تاریخی و مذهبی شهر، درباره همه موضوعات فرهنگی نسخه‌ای یکسان برای شهرهای مختلف پیچید. اقتضائات فرهنگی قم باید مورد توجه قرار گیرد رفیعی ادامه داد: تفاوت‌های فرهنگی میان شهرها واقعیتی انکارناپذیر است و همان‌گونه که شهرهای مختلف جهان اسلام از نظر هویتی و فرهنگی دارای شرایط متفاوتی هستند، قم و مشهد نیز ویژگی‌هایی دارند که باید در تصمیم‌گیری‌های فرهنگی مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: این سخن به معنای برخورد سلیقه‌ای یا اعمال معیارهای متفاوت در مسائل شرعی نیست، بلکه سخن بر سر توجه به اقتضائات فرهنگی، اجتماعی و هویتی شهرها در سیاست‌گذاری‌ها است. استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر لزوم حفظ سیمای شهر قم بیان کرد: روایات فراوانی درباره جایگاه این شهر وجود دارد و تعبیرهایی همچون بلدنا و بلد شیعتنا درباره قم، مسئولیت مدیران فرهنگی و شهری را در پاسداری از هویت آن سنگین‌تر می‌کند.

رفیعی سپس به جایگاه ممتاز حضرت فاطمه معصومه(س) اشاره کرد و گفت: ویژگی‌های این بانوی بزرگوار در میان امامزادگان بسیار برجسته و در مواردی کم‌نظیر است. وی افزود: درباره حضرت معصومه(س) ویژگی‌های متعددی می‌توان برشمرد که برخی از آنها در میان دیگر امامزادگان نمونه مشابهی ندارد و این جایگاه نشان‌دهنده عظمت شخصیت و نقش تاریخی ایشان در شکل‌گیری هویت دینی قم است.

چهار امام معصوم بر زیارت بانوی کرامت تأکید کرده‌اند استاد حوزه و دانشگاه گفت: یکی از ویژگی‌های برجسته حضرت معصومه(س) سفارش چهار امام معصوم به زیارت ایشان است که در این زمینه، روایاتی از امام صادق(ع)، امام کاظم(ع)، امام رضا(ع) و امام جواد(ع) نقل شده است. رفیعی افزود: از نکات قابل توجه این است که سفارش به زیارت حضرت معصومه(س) پیش از تولد ایشان نیز در روایات مطرح شده و این مسئله از ویژگی‌های برجسته شخصیت آن بانوی بزرگوار به شمار می‌رود.

وی ادامه داد: حضرت معصومه(س) همچنین از معدود امامزادگانی هستند که زیارت‌نامه‌ای مأثور از امام معصوم درباره ایشان وجود دارد و متن این زیارت‌نامه نیز دارای مضامین عمیق و قابل تأملی است. استاد حوزه و دانشگاه اظهار کرد: در روایات مربوط به زیارت حضرت معصومه(س)، کیفیت زیارت نیز مورد توجه قرار گرفته و بزرگان و عالمان دینی نیز در طول تاریخ، اهتمام ویژه‌ای به زیارت این بانوی بزرگوار داشته‌اند.

رفیعی گفت: شکل‌گیری حوزه علمیه قم در کنار بارگاه حضرت معصومه(س) نیز از دیگر ویژگی‌های ممتاز این آستان مقدس است و کمتر می‌توان نمونه‌ای یافت که در جوار یک امامزاده، چنین مرکز علمی بزرگی با حضور مراجع و عالمان برجسته شکل گرفته باشد. حوزه علمیه قم در جوار بانوی کرامت بالیده است وی افزود: حوزه علمیه قم در طول تاریخ معاصر، شخصیت‌های بزرگی را در خود پرورش داده و نام‌هایی همچون آیت‌الله شیخ عبدالکریم حائری، امام خمینی(ره)، رهبر معظم انقلاب و مراجع و عالمان فراوانی با این حوزه علمی پیوند خورده است.

استاد حوزه و دانشگاه بیان کرد: این پیوند میان بارگاه حضرت معصومه(س) و حوزه علمیه قم، از مهم‌ترین جلوه‌های هویتی این شهر است و باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد. رفیعی با اشاره به نقل کرامات از حضرت معصومه(س) اظهار کرد: در مورد بسیاری از امامزادگان، کراماتی از سوی افراد مختلف نقل می‌شود، اما درباره حضرت معصومه(س)، برخی از مراجع بزرگ تقلید نیز خاطرات و تجربه‌های شخصی خود را بیان کرده‌اند که اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی به نقل خاطره‌ای از مرحوم آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی اشاره کرد و افزود: ایشان درباره نگارش اثری پیرامون آیه تطهیر نقل کرده بودند که پس از مطالعه فراوان و توسل به حضرت معصومه(س)، مطالب و نکاتی به ذهنشان رسید که پیش از آن به آنها دست نیافته بودند. استاد حوزه و دانشگاه گفت: حاصل این تلاش علمی در کتابی با عنوان «چهره‌های درخشان در آیه تطهیر» منتشر شد و خود ایشان در مقدمه کتاب به نقش توسل به حضرت معصومه(س) در شکل‌گیری مطالب آن اشاره کرده‌اند.

کرامات بانوی کرامت در خاطرات مراجع دیده می‌شود رفیعی همچنین به خاطره‌ای از مرحوم آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی اشاره کرد و افزود: علاقه و ارتباط معنوی این مرجع بزرگ با حضرت معصومه(س) زبانزد بود و نقل‌های متعددی از عنایت آن بانوی بزرگوار به ایشان وجود دارد. وی بیان کرد: مرحوم آیت‌الله مرعشی نجفی سال‌های طولانی نخستین زائر حرم حضرت معصومه(س) بودند و ارتباط عمیق معنوی ایشان با این آستان مقدس، بخشی از خاطرات برجای مانده از زندگی علمی و معنوی این عالم بزرگ است.

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به جایگاه علمی حضرت معصومه(س) گفت: بخش قابل توجهی از روایات نقل‌شده از ایشان در حوزه ولایت اهل بیت(ع) است و این مسئله، جایگاه علمی این بانوی بزرگوار را نشان می‌دهد. رفیعی افزود: برخی از روایات نقل‌شده از حضرت معصومه(س) دارای سلسله سندی ویژه هستند و در تمام حلقه‌های سند، راویان زن حضور دارند که این موضوع در تاریخ نقل حدیث، قابل توجه است.

وی اظهار کرد: یکی از این روایات با سلسله‌ای از بانوان خاندان اهل بیت(ع) نقل شده و همه راویان آن از بانوانی با نام فاطمه هستند که این ویژگی، اهمیت خاصی به این سند روایی داده است. سفر حضرت معصومه(س) برای دیدار برادر امام خود بود استاد حوزه و دانشگاه درباره سفر حضرت معصومه(س) به ایران گفت: ایشان در سن جوانی و با هدف دیدار برادر بزرگوار خود، امام رضا(ع)، راهی ایران شدند، اما فرصت دیدار با امام هشتم(ع) را نیافتند و پیش از آن در قم رحلت کردند.

رفیعی با بیان اینکه درباره جزئیات رحلت حضرت معصومه(س) باید به منابع تاریخی استناد کرد، افزود: در منابع تاریخی، مسئله مسمومیت ایشان در مسیر به صورت قطعی گزارش نشده و از این رو نباید بدون پشتوانه تاریخی بر موضوعی که مستند روشن ندارد، تأکید شود. وی ادامه داد: موسی بن خزرج، از بزرگان قم، در میزبانی از حضرت معصومه(س) نقش مهمی داشت و خانه او که محل اقامت حضرت بود، امروز به عنوان بیت‌النور شناخته می‌شود.

استاد حوزه و دانشگاه بیان کرد: محل دفن حضرت معصومه(س) نیز در زمینی قرار داشت که با نام موسی بن خزرج پیوند خورده و امروز بارگاه باشکوه این بانوی بزرگوار، کانون معنوی و هویتی شهر قم و یکی از مهم‌ترین مراکز زیارتی جهان تشیع است. مدیران برای ساماندهی سیمای ورودی قم اقدام کنند رفیعی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به برخی مسائل شهری گفت: وضعیت بعضی از مناطق و ورودی‌های شهر قم با جایگاه فرهنگی و مذهبی این شهر تناسب ندارد و لازم است مسئولان برای ساماندهی این نقاط اهتمام جدی داشته باشند.

وی با اشاره به وضعیت برخی محدوده‌های اطراف مراکز مهم شهری افزود: شایسته نیست فردی که وارد مجموعه‌های اداری، فرهنگی و عمومی شهر می‌شود، در فاصله‌ای کوتاه با صحنه‌هایی از نابسامانی‌های اجتماعی و شهری مواجه شود. استاد حوزه و دانشگاه خواستار توجه بیشتر مدیریت شهری به ساماندهی این مناطق شد و گفت: وضعیت برخی نقاط نیازمند برنامه‌ریزی جدی و اقدام عملی است تا سیمای شهری قم متناسب با شأن و جایگاه این شهر ارتقا یابد.

رفیعی همچنین به برخی پروژه‌ها و ساختمان‌های نیمه‌تمام و رهاشده در شهر اشاره کرد و افزود: ساختمان‌هایی که سال‌ها بدون بهره‌برداری باقی مانده‌اند، باید تعیین تکلیف شوند و در صورت لزوم با واگذاری به بخش خصوصی یا استفاده از ظرفیت‌های دیگر، از رهاشدگی آنها جلوگیری شود. وی در پایان ابراز امیدواری کرد: مدیریت شهری و اعضای شورای اسلامی شهر با توجه به ظرفیت‌های تاریخی، مذهبی، علمی و فرهنگی قم، در مسیر ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و حفظ شأن و هویت این شهر گام‌های مؤثری بردارند.