صالحی: کرمان باید به یکی از کانون‌های مهم ایران‌شناسی تبدیل شود
یکی از محورهای اصلی نشست، بررسی احداث مجموعه فرهنگی مشترک سازمان اسناد و کتابخانه ملی، بنیاد ایران‌شناسی و مرکز کرمان‌شناسی بود.
نشست هیئت امنای بنیاد ایران‌شناسی شعبه کرمان با حضور علی‌اکبر صالحی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی، محمدعلی طالبی، استاندار کرمان و رئیس هیئت امنای شعبه، شهباز حسن پور نماینده مردم کرمان و راور در مجلس شورای اسلامی و جمعی از مدیران ارشد بنیاد ایران‌شناسی و مسئولان استان و اعضای حقیقی هیئت امنا در بنیاد ایران‌شناسی برگزار شد. در این نشست، موضوع احداث مجموعه فرهنگی مشترک سازمان اسناد و کتابخانه ملی، بنیاد ایران‌شناسی و مرکز کرمان‌شناسی، برگزاری همایش شناخت تاریخ، فرهنگ و هنر استان کرمان، بزرگداشت خواجوی کرمانی و توسعه همکاری‌های علمی و فرهنگی میان دانشگاه شهید باهنر کرمان و دانشگاه‌های تاجیکستان بررسی شد.
ایمان نظام‌زاده، مشاور رئیس بنیاد ایران‌شناسی در امور استان‌ها، با اشاره به جایگاه بنیاد اظهار کرد: این بنیاد نهادی حاکمیتی ذیل نهاد ریاست جمهوری است که به همت مرحوم دکتر حسن حبیبی در سال ۱۳۷۶ بنیانگذاری شد و اکنون در ۲۳ استان شعبه فعال دارد. وی شعبه کرمان را از قدیمی‌ترین شعب بنیاد دانست و چهار محور اصلی نشست را تشریح کرد.
علی‌اکبر صالحی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی، با گرامیداشت یاد مرحوم دکتر حسن حبیبی، به روند شکل‌گیری بنیاد ایران‌شناسی پرداخت و گفت: در زمان طرح ایده تأسیس بنیاد، دکتر حبیبی به دنبال آن بود که فعالیتی مستمر و نهادمند برای شناخت ایران شکل گیرد و در آن مقطع، به‌عنوان معاون آموزشی وزارت علوم و دبیر شورای گسترش، در فرآیند صدور مجوز تأسیس بنیاد همکاری داشته است. وی دکتر حبیبی را شخصیتی ادیب، حقوقدان، سیاستمدار، دولت‌مرد و ایران‌دوست توصیف کرد و افزود: دلبستگی او به ایران و دغدغه حفظ میراث این سرزمین، از انگیزه‌های مهم شکل‌گیری بنیاد ایران‌شناسی بود.
صالحی، با اشاره به ساختمان بنیاد ایران‌شناسی اظهار کرد: این بنا متناسب با شأن ایران‌شناسی احداث شده و ویژگی‌های معماری آن موجب شده مورد توجه سفرا و نمایندگان کشورهای خارجی قرار گیرد و بتواند برای سال‌های طولانی مورد استفاده قرار گیرد. رئیس بنیاد ایران‌شناسی همچنین به میراث علمی و اسنادی موجود در این مجموعه اشاره کرد و گفت: در دوره فعالیت دکتر حبیبی، کتابخانه‌ای با بیش از ۱۰۰ هزار جلد کتاب و مجموعه‌ای شامل بیش از ۳۰ هزار سند مرتبط با ایران‌شناسی گردآوری شد و آثار، تابلوها و میراث ارزشمند دیگری نیز در بنیاد نگهداری می‌شود.
وی از اقدامات انجام‌شده برای احیای ساختمان و سالن‌های بنیاد و ایجاد ظرفیت انرژی خورشیدی برای تأمین بخشی از نیازهای مجموعه خبر داد. صالحی، در ادامه با اشاره به ظرفیت پیش‌بینی‌شده برای ایجاد شعب، مراکز و کرسی‌های ایران‌شناسی در خارج از کشور گفت: در دوره دکتر حبیبی تلاش‌هایی برای راه‌اندازی شعب خارجی، از جمله در ارمنستان، انجام شد، اما افزایش هزینه‌ها و محدودیت‌های ارزی موجب شد ایجاد شعب مستقل در خارج از کشور دشوار شود.
وی افزود: بنیاد اکنون به دنبال الگوی دیگری است که بدون تحمیل بار مالی سنگین بر دولت، از ظرفیت علمی و مالی ایرانیان خارج از کشور استفاده شود و بنیاد، چارچوب، مقررات و نظارت لازم را بر این فعالیت‌ها اعمال کند. رئیس بنیاد ایران‌شناسی یکی از اهداف این رویکرد را مقابله با ایران‌هراسی دانست و اظهار کرد: روایت‌ها و تصویرسازی‌های ارائه‌شده از ایران در بسیاری از موارد سلبی است و مراکز ایران‌شناسی در خارج از کشور می‌توانند با ارائه روایت‌های مستند و تصویرهای درست از ایران، در اصلاح این تصویر مؤثر باشند.
وی ابراز امیدواری کرد در یک سال آینده دست‌کم یک یا دو نمونه از این مراکز راه‌اندازی شود. صالحی تأکید کرد: مأموریت بنیاد ایران‌شناسی، ابتدا شناخت ایران و سپس شناساندن آن به مخاطبان داخلی و خارجی است و برای هر گروه از مخاطبان، از کودکان و نوجوانان تا دانشگاهیان، نخبگان و عموم مردم، باید زبان و شیوه ارتباطی متناسبی در نظر گرفته شود.
وی بر استفاده از شبکه‌های اجتماعی، کلیپ، پادکست، پویانمایی و سایر تولیدات چندرسانه‌ای تأکید کرد و گفت: ایران از داستان‌ها و شخصیت‌های فراوان و جذابی برخوردار است و باید از ظرفیت آنها برای آشنایی نسل جدید با قهرمانان و مفاخر واقعی کشور استفاده کرد. صالحی، با اشاره به ظرفیت تولید پویانمایی در کشورهای دیگر، بر استفاده از این ظرفیت برای تبدیل داستان‌های ایرانی به آثار دیداری و جذاب تأکید کرد تا کودکان از سنین پایین با فرهنگ، آداب، سنت‌ها و مفاخر ایران آشنا شوند.
رئیس بنیاد ایران‌شناسی در ادامه با اشاره به جایگاه ویژه کرمان اظهار کرد: کرمان از استان‌هایی است که مفاخر و ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی و اقتصادی فراوانی دارد و انتظار بنیاد ایران‌شناسی از این استان، همانند فارس، اصفهان و دیگر استان‌های صاحب‌ظرفیت، بیش از بسیاری از شعب دیگر است. وی با تمجید از مدیریت استاندار کرمان گفت: محمدعلی طالبی مدیری فعال و راه‌حل‌محور است که علاوه بر آشنایی با مقررات، برای یافتن راه‌حل در چارچوب مقررات تلاش می‌کند و این شیوه مدیریت را برای پیشبرد امور فرهنگی مهم دانست.
صالحی، ابراز امیدواری کرد: نشست هیئت امنای شعبه کرمان، سرآغاز حرکتی ممتاز در حوزه کرمان‌شناسی باشد و دستگاه‌های فرهنگی استان، به‌ویژه صداوسیما، ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی کرمان را بیش از گذشته معرفی کنند. استاندار کرمان و رئیس هیئت امنای بنیاد ایران‌شناسی شعبه کرمان، نیز با تأکید بر اینکه کرمان را نباید صرفاً از منظر اقتصادی و جغرافیایی دید، گفت: کرمان یک تاریخ، تمدن و فرهنگ و مجموعه‌ای از تجربه‌های تاریخی و اجتماعی است که بخش مهمی از هویت ایران را در خود جای داده است.
محمدعلی طالبی، افزود: برنامه‌های توسعه استان باید بر شناخت درست گذشته، تاریخ کرمان و سرمایه‌های هویتی آن استوار باشد و از این منظر، کرمان‌شناسی بخشی از زیرساخت فرهنگی و حتی توسعه استان محسوب می‌شود. وی با اشاره به گستره میراث کرمان از تمدن جیرفت و تپه یحیی تا آثار تاریخی بم، ماهان و دیگر نقاط استان اظهار کرد: در کنار میراث مادی، فرهنگ شفاهی، گویش‌ها، آیین‌ها، هنرها، ادبیات و خاطرات جمعی مردم نیز بخشی از سرمایه‌های فرهنگی کرمان است که باید به‌صورت نظام‌مند ثبت و حفظ شود.
استاندار کرمان از تدوین نقشه جامع کرمان‌شناسی به‌عنوان یکی از اولویت‌های استان یاد کرد و گفت: باید مشخص شود چه منابع، اسناد، آثار، شخصیت‌ها، روایت‌ها و پژوهش‌هایی درباره کرمان وجود دارد و در چه حوزه‌هایی خلأ پژوهشی داریم تا با همکاری دانشگاه‌ها و مراکز علمی، این خلأها جبران شود. وی همچنین بر مستندسازی میراث ناملموس، گویش‌ها، موسیقی، ادبیات شفاهی، داستان‌ها، روایت‌های محلی و سبک زندگی مردم و نیز توجه ویژه به تاریخ معاصر کرمان تأکید کرد.
طالبی، پیوند کرمان‌شناسی با گردشگری را از دیگر اولویت‌های استان دانست و گفت: گردشگری موفق بدون روایت تاریخی و فرهنگی شکل نمی‌گیرد و هر شهر، روستا و بنای تاریخی می‌تواند روایتی داشته باشد که به پشتوانه گردشگری استان تبدیل شود. وی همچنین بر توجه ویژه به نسل جوان و استفاده از فناوری، محتوای چندرسانه‌ای و مستند برای معرفی تاریخ و فرهنگ کرمان تأکید کرد و از آمادگی استانداری برای ایجاد هم‌افزایی میان دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، شهرداری‌ها و مراکز فرهنگی در این زمینه خبر داد.
طالبی، ابراز امیدواری کرد: این نشست نقطه عطفی برای توسعه فعالیت‌های کرمان‌شناسی و معرفی ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی و تمدنی استان در چارچوب هویت ایران باشد. محمدعلی گلاب‌زاده، عضو حقیقی هیئت امنای بنیاد ایران‌شناسی شعبه کرمان و مسئول مرکز کرمان‌شناسی، با اشاره به پیشینه فعالیت این مرکز گفت: کرمان‌شناسی هشت سال پیش از تأسیس بنیاد ایران‌شناسی در این استان آغاز شده و طی نزدیک به چهار دهه، بیش از ۴۰۰ عنوان کتاب درباره کرمان بدون دریافت کمک دولتی منتشر شده است.
وی همچنین از حمایت از پایان‌نامه‌های دانشجویان درباره کرمان، تولید حدود ۱۰۰ برنامه رادیویی و تلویزیونی، تدوین حدود ۲۰۰ مقاله و اجرای چند طرح پژوهشی درباره تاریخ کرمان، ناموران استان و اسناد انگلیس در کرمان خبر داد. گلاب‌زاده، از تهیه پیش‌نویس تفاهم‌نامه همکاری میان دانشگاه شهید باهنر کرمان و دانشگاه دوشنبه خبر داد.
معاون دانشگاه شهید باهنر کرمان هم با اشاره به ظرفیت‌های علمی این دانشگاه، از تهیه پیش‌نویس تفاهم‌نامه همکاری با یکی از دانشگاه‌های تاجیکستان خبر داد و گفت: تبادل استاد و دانشجو و توسعه همکاری‌های علمی و پژوهشی از محورهای این تفاهم‌نامه خواهد بود. احمد یوسف‌زاده، در این نشست همچنین پیشنهاد شد موضوع خواهرخواندگی کرمان با یکی از شهرهای تاجیکستان با هدف توسعه تعاملات فرهنگی، از جمله برگزاری شب‌های شعر و جشنواره‌های مشترک، پیگیری شود.
دبیر اول سفارت جمهوری تاجیکستان در ایران، توسعه روابط علمی و فرهنگی را از پایه‌های دوستی میان دو ملت هم‌زبان و هم‌فرهنگ ایران و تاجیکستان دانست. علیشیر اعظم‌زاده، با اشاره به گفت‌وگوهای اخیر در دوشنبه با مشارکت آکادمی ملی علوم و دانشگاه دوشنبه گفت: سفارت تاجیکستان از برقراری همکاری مستقیم میان دانشگاه شهید باهنر کرمان و مراکز دانشگاهی تاجیکستان، تبادل استاد و دانشجو و تهیه تفاهم‌نامه همکاری حمایت می‌کند و برای پیشبرد این مسیر آماده مساعدت است.
وی همچنین از گسترش همکاری‌ها و افزایش تبادل هیئت‌ها میان دو کشور خبر داد و به برقراری سه پرواز هفتگی میان ایران و تاجیکستان اشاره کرد. یکی از محورهای اصلی نشست، بررسی احداث مجموعه فرهنگی مشترک سازمان اسناد و کتابخانه ملی، بنیاد ایران‌شناسی و مرکز کرمان‌شناسی بود.
غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با اشاره به نامناسب بودن ساختمان فعلی این سازمان در کرمان، بر ضرورت ایجاد فضای استاندارد برای حفاظت از اسناد و دسترسی پژوهشگران به این منابع تأکید کرد. گلاب‌زاده، نیز اعلام کرد: زمینی به مساحت ۵۰۰۰ مترمربع در اختیار این مجموعه قرار گرفته و سازمان اسناد برای طراحی و ساخت مرکز مشترک اعلام آمادگی کرده است.
در ادامه، فانیانی، معاون توسعه و مدیریت منابع بنیاد ایران‌شناسی، بر تعیین دقیق نحوه مالکیت و بهره‌برداری سه مجموعه از ساختمان تأکید کرد و مقرر شد توافق‌های انجام‌شده در قالب صورت‌جلسه تنظیم و برای تصویب به شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان ارائه شود. نماینده میراث فرهنگی استان کرمان نیز از تعدیل محدودیت‌های حریم آثار تاریخی در این محدوده و فراهم شدن امکان احداث دست‌کم حدود ۴۰۰۰ مترمربع زیربنا خبر داد.
پیش‌بینی موزه، سالن آمفی‌تئاتر، نگارخانه و فضاهای پژوهشی از جمله پیشنهادهای مطرح‌شده برای این مجموعه بود. حسین‌خانی، رئیس شعبه بنیاد ایران‌شناسی در کرمان، با اشاره به انتشار فراخوان همایش شناخت تاریخ، فرهنگ و هنر استان کرمان، از دریافت مقالات متعدد از استادان و پژوهشگران کشور و پایان فرآیند داوری خبر داد.
وی گفت: این همایش ۲۰ آبان‌ماه برگزار می‌شود و بخش علمی آن در دانشگاه شهید باهنر و بخش فرهنگی آن در تالار فرهنگ و هنر خواهد بود و برنامه‌های جنبی و کرمان‌گردی نیز برای مهمانان پیش‌بینی شده است. در ادامه، موضوع بزرگداشت خواجوی کرمانی بررسی شد.
گلاب‌زاده با اشاره به برگزاری کنگره جهانی خواجوی کرمانی در سال ۱۳۷۰ در کرمان، بر استفاده از ظرفیت آن تجربه برای برگزاری رویدادی جدید تأکید کرد. حسین‌خانی، نیز خواجو را از شاعران برجسته سده‌های هفتم و هشتم و از چهره‌های اثرگذار بر حافظ دانست و بر ظرفیت این شخصیت برای توسعه فعالیت‌های ادبی و فرهنگی کرمان تأکید کرد.
همچنین پیشنهاد ایجاد یادمان خواجو و تأسیس بنیاد خواجوی کرمانی در کرمان و همکاری با شیراز در این زمینه مطرح شد. کامبیز مهدی‌زاده، مشاور رئیس بنیاد ایران‌شناسی و دستیار ویژه رئیس بنیاد در حوزه دیپلماسی عمومی و ارتباطات، از برنامه بنیاد برای تولید مستندی از مجموعه «رخ ایران» با موضوع ظرفیت‌های گردشگری، فرهنگی و ژئوتوریسم کرمان خبر داد.
وی همچنین پیشنهاد اجرای «راوی کرمان» را در ادامه برنامه «راوی ایران» مطرح کرد تا با حضور چهره‌ها و نام‌آوران استان، روایت‌های فرهنگی و تاریخی کرمان ثبت و معرفی شود. محمدرضا باهنر، عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز با تقدیر از تلاش‌های انجام‌شده در حوزه کرمان‌شناسی، نقش مرحوم افضلی‌پور در تأسیس دانشگاه شهید باهنر کرمان را برجسته دانست و پیشنهاد کرد موضوع نامگذاری دانشگاه علوم پزشکی کرمان به نام افضلی‌پور از مسیر قانونی پیگیری شود.
استاندار کرمان نیز بر پیگیری این موضوع تأکید کرد. هوشنگ مرادی کرمانی، عضو حقیقی هیئت امنای بنیاد ایران‌شناسی شعبه کرمان، بر ضرورت نگاه به آینده در کنار شناخت گذشته تأکید کرد و با اشاره به ترجمه آثارش به زبان‌های مختلف، ساخت فیلم‌های متعدد و دریافت جوایز داخلی و بین‌المللی، خواستار گردآوری و ثبت اسناد، آثار، فیلم‌ها و خاطرات مرتبط با فعالیت‌های فرهنگی خود و دیگر چهره‌های برجسته شد.
وی پیشنهاد کرد این اطلاعات از طریق گفت‌وگو با پژوهشگران ثبت و به‌عنوان منبعی برای تحقیقات آینده نگهداری شود. صالحی، در ادامه با تأکید بر ضرورت توجه همزمان به ایران‌شناسی و ایران‌شناسان اظهار کرد: درباره خود ایران‌شناسان و مسیر فعالیت آنان، پژوهش جامع و متناسب با اهمیت موضوع هنوز انجام نشده است.
وی افزود: در کشورهای مختلف ایران‌شناسان برجسته و مؤسسات مهمی با امکانات قابل توجه در زمینه مطالعات ایران فعالیت می‌کنند و لازم است اهداف و عملکرد این مراکز نیز بررسی شود. رئیس بنیاد ایران‌شناسی با اشاره به تجربه درباره کتابخانه‌ها و مجموعه‌های ارزشمند برخی ایران‌شناسان در خارج از کشور گفت: آثاری وجود دارد که صاحبان آنها تمایل به اهدای مجموعه‌های خود به ایران داشته‌اند، اما در مواردی به‌دلیل نبود سازوکار مشخص، این فرصت‌ها از دست رفته است.
صالحی، تأکید کرد: در کشور باید متولی مشخصی برای جمع‌آوری و نگهداری آثار ایران‌شناسان، اعم از مکتوب، صوتی و تصویری، وجود داشته باشد و ساختارهای موجود متناسب با شرایط جدید رسانه‌ای متحول شوند. وی پیشنهاد ایجاد یک مرکز بزرگ سمعی و بصری در بنیاد ایران‌شناسی را مطرح کرد تا گفت‌وگوها، آرشیوها و آثار ایران‌شناسان و چهره‌های فرهنگی داخلی و خارجی در آن جمع‌آوری و سامان‌دهی شود.
صالحی، همچنین از آماده‌سازی مجموعه‌ای با عنوان «۱۰۰ نخبه، ۱۰۱ نکته» درباره ایران‌شناسان و چهره‌های شاخص مرتبط با مطالعات ایران خبر داد. در بخش پایانی نشست نیز بر ضرورت توجه بیشتر به شهرستان‌های استان و فعال‌تر شدن ظرفیت‌های ایران‌شناسی در این مناطق تأکید شد و درباره ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی سیرجان و دیگر شهرستان‌های استان مطالبی مطرح شد.
در پایان، احکام اعضای حقیقی و حقوقی هیئت امنای بنیاد ایران‌شناسی شعبه کرمان ارائه شد و بر استمرار همکاری میان بنیاد ایران‌شناسی، استانداری، دانشگاه‌ها و دستگاه‌های فرهنگی و اجرایی استان برای توسعه کرمان‌شناسی، حفظ و معرفی میراث تاریخی و فرهنگی کرمان و تقویت حضور فرهنگی ایران در عرصه بین‌المللی تأکید شد.
