نگاهی به جنبه‌های علمی مأموریت جسورانه‌ی ژاپن (MMX) به سوی مریخ
قرار است مأموریت MMX روز ۱۹ اکتبر ساعت ۱۵:۴۱ به وقت منطقه زمانی شرقی با موشک H3 از مرکز فضایی تانهگاشیما در ژاپن پرتاب شود.
مأموریت ژاپن به مریخ یکی از بلندپروازانه‌ترین مأموریت‌ها در تاریخ سفرهای فضایی است. هدف مأموریت، تبدیل شدن به نخستین فضاپیمایی است که از مدار مریخ به زمین بازمی‌گردد و برای نخستین بار، نمونه‌هایی از منظومه سیاره سرخ را با خود به همراه می‌آورد. به نقل از اسپیس، این مأموریت که «کاوش قمرهای مریخ»(MMX) نام دارد، تلاشی منحصربه‌فرد برای بررسی منشأ قمرهای «فوبوس»(Phobos) و «دیموس» (Deimos) مریخ است.
این مأموریت جامع شامل فرود روی فوبوس برای جمع‌آوری نمونه‌هایی است که احتمالاً نخستین نمونه‌های آورده‌شده از منظومه مریخ به زمین خواهند بود. همچنین، این ماموریت شامل جست‌وجو برای یافتن شواهدی است که می‌توانند پرده از رویدادهای دوران شکل‌گیری منظومه شمسی در میلیاردها سال پیش بردارند. قرار است مأموریت MMX روز ۱۹ اکتبر ساعت ۱۵:۴۱ به وقت منطقه زمانی شرقی با موشک H3 از مرکز فضایی تانهگاشیما در ژاپن پرتاب شود.
این فضاپیما پس از سفری ۱۰ ماهه به سوی مریخ، حدود سه سال را صرف مطالعه قمر فوبوس خواهد کرد. در این مدت، یک کاوشگر را مستقر خواهد کرد و برای جمع‌آوری نمونه روی سطح آن فرود خواهد آمد. سپس، تمرکز مأموریت به قمر دیموس معطوف خواهد شد و فضاپیما پیش از ترک این منظومه در نوامبر ۲۰۳۰، چندین بار از نزدیکی آن عبور خواهد کرد.
اگر همه چیز طبق برنامه پیش برود، کپسول حاوی نمونه‌های MMX در سال ۲۰۳۱ در استرالیا فرود خواهد آمد. ساختار فضاپیما فضاپیمای MMX از سه بخش اصلی و یک کاوشگر کوچک تشکیل شده است. پس از جدا شدن از موشک حامل H3، یک ماژول پیشران نیروی لازم را برای قرار دادن MMX در مسیر مریخ فراهم می‌کند.
ماژول اصلی کاوش، کاوشگر «IDEFIX» را با خود حمل می‌کند که ابعادی در حد یک دستگاه مایکروویو دارد و بیشتر تجهیزات علمی مأموریت را شامل می‌شود. ماژول بازگشت، کپسولِ مخصوص بازگرداندن نمونه‌ها را در خود جای داده است. شرکت «میتسوبیشی الکتریک»(Mitsubishi Electric) ژاپن، سه ماژول اصلی کاوشگر MMX را ساخت؛ در حالی که «آژانس فضایی فرانسه»(CNES) و «مرکز هوافضای آلمان»(DLR) به طور مشترک کاوشگر «آیدفیکس»(IDEFIX) را توسعه دادند.
کاوشگر آیدفیکس مجموعه‌ای از دوربین‌ها و تجهیزات شامل «طیف‌سنج رامان برای مأموریت MMX» موسوم به «رکس»(RAX) و «رادیومتر مینیاتوری» یا «مینی‌راد»(miniRAD) را با خود حمل می‌کند تا به تحلیل ترکیب و دمای سطح فوبوس بپردازد. بیشتر تجهیزات علمی مأموریت MMX در ماژول کاوشگر تعبیه شده‌اند؛ از جمله «مگان»(MEGANE) متعلق به ناسا، یک طیف‌سنج پرتو گاما و نوترون ساخته‌شده توسط «آزمایشگاه فیزیک کاربردی جانز هاپکینز»(APL) و همچنین دستگاه فرانسوی «طیف‌سنج فروسرخ MMX» یا «MIRS». ماژول کاوش شامل دوربین زوم دقیق «تنگو»(TENGOO) ساخت ژاپن، دوربین چندطیفی با زاویه دید باز «اوروچی»(OROCHI)، ارتفاع‌سنج لیزری «لیدار»(LIDAR) و «تحلیلگر طیف جرمی»(MSA) است.
ماژول بازگشت نیز «دستگاه پایش گرد و غبار پیرامون مریخ»(CMDM) و «ابزار پایش محیط تابشی میان‌سیاره‌ای»(IREM) را که هر دو ساخت ژاپن هستند، با خود حمل می‌کند. ماموریت کاوشگر MMX در اوت ۲۰۲۷ به مدار مریخ خواهد رسید. کاوشگر در این مرحله، ماژول پیشران خود را جدا خواهد کرد و وارد مدار شبه‌قمری در اطراف فوبوس خواهد شد.
این مدار به کاوشگر امکان خواهد داد تا هم‌زمان با گردش هر دوی آنها به دور سیاره سرخ، در نوعی آرایش گروهی در کنار این قمر کوچک که ابعادی در حد یک سیارک دارد، حرکت کند. این فضاپیما نخستین ماه‌های حضور خود در منظومه مریخ را صرف رصد فوبوس از ارتفاعات گوناگون خواهد کرد و با بهره‌گیری از دوربین‌های تنگو و اوروچی، سامانه لیدار و ابزار MSA به نقشه‌برداری از سطح این قمر، مطالعه ترکیبات آن و انتخاب مکان‌های احتمالی برای فرود خواهد پرداخت. کاوشگر آیدفیکس در اواخر سال ۲۰۲۸ یا اوایل سال ۲۰۲۹ در جریان نخستین مرحله از دو مرحله تمرین فرود مأموریت MMX و در ارتفاع حدود ۴۰ متری از سطح فوبوس رها خواهد شد.
با توجه به گرانش بسیار ناچیز این قمر که ۲۲ کیلومتر پهنا دارد، این کاوشگر می‌تواند به صورت سقوط آزاد و بدون آسیب‌دیدگی به سطح برسد، پس از چند بار جهش به حالت درست بازگردد و کاوش خود را برای گردآوری داده‌هایی درباره عوارض زمین و شرایط سطح مریخ آغاز کند. «لیندزی هیز»(Lindsay Hays) سرپرست بخش علوم سیاره‌ای ناسا در جریان جلسه تشریح مأموریت در تاریخ ۱۵ اکتبر اعلام کرد که جمع‌آوری نمونه توسط مأموریت MMX ممکن است در اوایل دسامبر ۲۰۲۸ آغاز شود. این فضاپیما دو بار برای فرود و جمع‌آوری نمونه تلاش خواهد کرد؛ بدین صورت که ماژول‌های کاوش و بازگشت آن به صورت یکپارچه و در قالب یک واحد فرود خواهند آمد و دوباره به مدار باز خواهند گشت.
طبق برنامه‌ریزی، مأموریت MMX قرار است روز دوشنبه (۱۹ اکتبر) ساعت ۳:۴۱ بعدازظهر به وقت منطقه زمانی شرقی (۱۹:۴۱ به وقت گرینویچ؛ ۴:۴۱ بامداد ۲۰ اکتبر به وقت محلی ژاپن)، با استفاده از یک موشک H۳ از مرکز فضایی «تانهگاشیما» در ژاپن پرتاب شود. نام این کاوشگر کوچک از سگی در مجموعه کمیک فرانسوی «آستریکس» (Asterix) — که در دهه ۱۹۶۰ منتشر می‌شد — گرفته شده است؛ انتخابی که همچنین اشاره‌ای به نخستین ماهواره فرانسه با نام «آستریکس» (Astérix) دارد که در سال ۱۹۶۵ به فضا پرتاب شد. ماژول پیشرانش (چپ) و ماژول‌های اکتشاف و بازگشت (راست)، که با هم فضاپیمای اکتشاف قمرهای مریخ (MMX) ژاپن را تشکیل می‌دهند، در مرکز فضایی تانگاشیما در مینامیتان، استان کاگوشیما در ۱۳ آگوست ۲۰۲۶ دیده می‌شوند.
