انصاری: پیشگیری از آلودگی، مهم‌تر از پاک‌سازی محیط زیست است
شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در دوازدهمین سمینار ملی شیمی و محیط زیست که با میزبانی پژوهشکده محیط زیست و توسعه پایدار سازمان و مشارکت انجمن شیمی ایران در سالن همایش‌های سازمان برگزار شد، با قدردانی از برگزارکنندگان، استادان، پژوهشگران و دانشجویان، بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی کشور برای حل مسائل و چالش‌های محیط زیستی تأکید کرد. وی با اشاره به پیامدهای زیست‌محیطی گسترش تولید و مصرف مواد شیمیایی پس از انقلاب صنعتی اظهار کرد: بسیاری از موادی که در ابتدا با هدف افزایش رفاه و تسهیل زندگی انسان تولید شدند، به‌تدریج آثار مخرب خود را بر طبیعت و سلامت انسان آشکار کردند.
انتشار کتاب «بهار خاموش» اثر ریچل کارسون در سال ۱۹۶۲، به‌ویژه با تمرکز بر پیامدهای استفاده از آفت‌کش‌های کلره، نقش مهمی در جلب توجه جهانی به آثار مخرب و ماندگار برخی ترکیبات شیمیایی داشت. انصاری افزود: آلاینده‌های آلی پایدار، برخی آفت‌کش‌ها، فلزات سنگین و ترکیبات آلاینده صنعتی می‌توانند پیامدهای گسترده‌ای برای سلامت انسان، موجودات زنده و اکوسیستم‌ها داشته باشند.
تجربه‌های گذشته نشان می‌دهد که شناسایی مخاطرات، پایش آلاینده‌ها و توسعه روش‌های ایمن‌تر برای مدیریت مواد شیمیایی، ضرورتی اساسی در حفاظت از محیط زیست است. رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به آلودگی جیوه و پیامدهای فاجعه‌بار آن در خلیج میناماتا در ژاپن گفت: این تجربه تلخ زمینه‌ساز شکل‌گیری همکاری‌های بین‌المللی برای کنترل آلودگی جیوه و تصویب کنوانسیون میناماتا شد.
اجرای تعهدات بین‌المللی و توسعه روش‌های جایگزین کم‌خطرتر می‌تواند به کاهش آثار این آلاینده بر سلامت انسان و محیط زیست کمک کند. وی همچنین به اقدامات انجام‌شده برای مدیریت پسماندهای آلوده به پلی‌کلره‌بای‌فنیل‌ها (PCB) اشاره کرد و افزود: همکاری میان سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت نیرو و سایر دستگاه‌های مرتبط در سال‌های گذشته، زمینه مدیریت و پاک‌سازی بخش قابل‌توجهی از این پسماندها را فراهم کرده است.
کاهش و حذف سرب از رنگ‌ها و استفاده از جایگزین‌های مناسب نیز از جمله اقداماتی است که می‌تواند در کاهش مخاطرات زیست‌محیطی مؤثر باشد. انصاری با تأکید بر ضرورت ارتقای رویکردهای علمی در مدیریت محیط زیست تصریح کرد: نقش پژوهشگران نباید صرفاً به شناسایی و پایش آلودگی‌ها پس از انتشار محدود شود؛ بلکه لازم است با توسعه فناوری‌های پاک و اصلاح فرایندهای تولید، از ایجاد آلودگی در مبدأ پیشگیری کنیم.
وی تقویت نقش علم و شواهد معتبر در تصمیم‌گیری‌ها، توسعه پژوهش‌های مسئله‌محور و فناوری‌های پاک و ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری‌های اجرایی بر پایه داده‌های معتبر و استانداردهای علمی را از الزامات مدیریت مؤثر محیط زیست برشمرد و گفت: تحقق این اهداف نیازمند هم‌افزایی دولت، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و بخش‌های تولیدی و صنعتی است. رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به ظهور آلاینده‌های جدید خاطرنشان کرد: ترکیبات دارویی و هورمونی، مواد شیمیایی نوظهور و میکروپلاستیک‌ها از جمله موضوعاتی هستند که به توسعه روش‌های علمی برای شناسایی، پایش و کاهش مخاطرات نیاز دارند.
در این مسیر، شناخت شرایط بومی کشور و توسعه فناوری‌های متناسب با نیازهای داخلی اهمیت ویژه‌ای دارد. وی با بیان اینکه حفاظت از محیط زیست و توسعه لزوماً در تقابل با یکدیگر نیستند، اظهار کرد: تعارض زمانی شکل می‌گیرد که الگوهای تولید و مصرف، هزینه‌های محیط زیستی را نادیده بگیرند و منابع به شکل ناکارآمد مورد استفاده قرار گیرند.
ضروری است ملاحظات محیط زیستی از مراحل اولیه طراحی فعالیت‌های اقتصادی مورد توجه قرار گیرند، نه اینکه پس از وقوع آلودگی و خسارت، تنها به بازسازی و احیای اکوسیستم‌ها بسنده شود. انصاری تأکید کرد: بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و تشویق نوآوری به معنای تضعیف الزامات قانونی یا چشم‌پوشی از تخلفات محیط زیستی نیست؛ بلکه توسعه فناوری‌های پاک باید هم‌زمان با رعایت ضوابط قانونی و مسئولیت‌پذیری در قبال پیامدهای فعالیت‌های اقتصادی دنبال شود.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به آلودگی‌های ناشی از جنگ‌های تحمیلی علیه کشور، از جامعه علمی و پژوهشی خواست برای شناسایی، ارزیابی و پاک‌سازی آلودگی‌های نفتی، به‌ویژه در سواحل جنوبی کشور، راهکارهای علمی و کاربردی ارائه کند.
