کودک را از چه سنی به مهد بفرستیم که آسیب نبیند؟

خیلی از والدین به‌ دلیل شرایط کاری یا زندگی، کودکشان را خیلی زود به مهدکودک می‌سپارند. تصمیمی که می‌تواند کودک را در برابر بعضی آسیب‌های عاطفی و روانی آسیب‌پذیر کند.

روانشناسان می‌گویند مهدکودک فقط یک محل برای نگهداری از کودک نیست؛ پای امنیت، سلامت روان، آموزش درست و توانایی او برای بیان تجربه‌هایش هم در میان است. بنابراین انتخاب زمان مناسب برای ورود به مهد و پیدا کردن یک مهد امن و باکیفیت اهمیت زیادی دارد.

به گزارش همشهری آنلاین، مونا فلسفی دکترای روانشناسی سلامت و درمانگر تخصصی کودک و نوجوان، فلسفی به نکته بسیار مهمی اشاره می‌کند که دانستن آن برای والدین به خصوص مادران اهمیت زیادی دارد: «از نظر روان‌شناسی رشد، کودک زیر ۴ سال حافظه دارد و می‌تواند اتفاقات پیش‌آمده را به یاد بیاورد. اما در این سن هنوز نمی‌تواند روایت دقیق، منظم و کاملی از اتفاقاتی که برایش در مهد یا هر جای دیگری رخ می‌دهد را برای والدینش بازگو کند.

بنابراین اگر اتفاقی - مخصوصا اتفاق ناخوشایند - در مهد برایش رخ دهد، نمی‌تواند مثل یک کودک بزرگ‌تر آن را برای مادرش توضیح دهد. بنابراین مادر از این نوع اتفاقات بی‌خبر می‌ماند.» این روانشناس کودک و نوجوان می‌گوید: «شخصا با فرستادن کودک زیر ۳ سال به مهد مخالفم.

چون معتقدم کودک بهتر است دوره اضطراب جدایی را تا حد قابل قبولی پشت سر گذاشته باشد. اوج اضطراب جدایی حدود ۱۸ ماهگی است، اما بسته به شرایط زندگی کودک، عوامل ژنتیکی و میزان امنیت محیطی که در آن رشد می‌کند، این اضطراب می‌تواند برای مدتی ادامه پیدا کند.» فلسفی ۳ سال به بالا را سن مناسبی برای ورود به مهد عنوان می‌کند و می‌گوید: «سن ایده‌آل از نظر ما ۴ سالگی به بعد است؛ سنی که کودک تا حد زیادی مهارت‌های اولیه زندگی و تعامل اجتماعی را یاد گرفته باشد.

مثلا بتواند دوست پیدا کند، با همسالان خود ارتباط برقرار کند و در حد توان از حق خودش دفاع کند.» او این نکته را هم اضافه می‌کند که «البته نمی‌توان گفت صرف زیر ۴ ساله بودن کودک، برای فرستادن او به مهد اشتباه است یا حتما باید کودک تا ۴سالگی در خانه بماند. چون مراقبت باکیفیت خارج از خانه می‌تواند برای رشد زبانی، شناختی و اجتماعی کودک کاملا مفید باشد.

با این حال، زیر ۳ سال، سن حساس‌تری است. چون در این دوره، وجود رابطه‌ای امن، باثبات و پاسخگو با بزرگسالان، اهمیت ویژه‌ای در رشد مغز و شکل‌گیری توانایی تنظیم هیجانی کودک دارد.» در این میان، تصور خیلی از والدین این است که هرچه کودک دیرتر از مادر جدا شود، حتما دلبستگی سالم‌تری هم پیدا می‌کند، اما فلسفی آن را رد می‌کند و می‌گوید: «این تصور از نظر علمی دقیق نیست.

اگر کودک در خانه رابطه‌ای امن و پاسخگو با والدین داشته باشد و در مهد هم با مراقب قابل اعتماد و باثبات مواجه شود، قطعا در مهد هم دلبستگی امنی می‌تواند برایش شکل بگیرد.» اما باید قبول کرد که امروزه خیلی از مادران شاغل هستند و نمی‌توانند تمام مدت کنار کودک خود باشند. یا خیلی از مادران تمایل دارند برای حفظ روحیه خود، برنامه‌ریزی‌های شخصی هم داشته باشند؛ مثل ورزش، یادگیری یک مهارت یا تخصص یا هنر و....

فلسفی در این باره می‌گوید: «قطعا شرایط زندگی والدین هم باید در نظر گرفته شود. بعضی والدین شاغل هستند و مجبورند کودک خود را به مهد بسپارند یا پرستار استخدام کنند.

اگر مادری به دلیل شرایط شغلی و مالی امکان ترک کار خود را ندارد، نمی‌شود او را مجبور کرد که به هر قیمتی کودک را در خانه نگه دارد و به مهد نفرستد. اما در چنین شرایطی، مهم است که کیفیت محیط مراقبت از کودک با ‌دقت بررسی شود.

یا پرستاری که به کار گرفته می‌شود، کاملا امن، آموزش‌دیده و قابل اعتماد باشد. صرف اینکه شاغلیم یا مشغله داریم، دلیل نمی‌شود که کودک را به هر مهدی بفرستیم.» این روانشناس کودک می‌گوید: «برای انتخاب مهدکودک باید مشخص باشد چه افرادی از کودک مراقبت می‌کنند و رابطه آنها با کودک تا چه اندازه امن و قابل پیش‌بینی است.

تعداد کودکان، تعداد مربیان و میزان آموزش و تخصص مربیان هم اهمیت دارد. بعضی کودکان در محیط‌های شلوغ دچار اضطراب می‌شوند.

همچنین جابه‌جایی مکرر مربیان یا تغییر مداوم مهد کودک هم می‌تواند احساس امنیت و آرامش کودک را به هم بریزد و مختل کند. والدین باید ببینند مهدکودکی که انتخاب می‌کنند تا چه اندازه درباره مسائل مهمی مثل خواب، تغذیه، دستشویی رفتن، گریه کردن کودک و نحوه مدیریت تعارض بین هم‌سالان با آنها در ارتباط است و این نکات را به والدین هم توضیح می‌دهد.

این مسائل، بخش مهمی از کیفیت مراقبت از کودک را نشان می‌دهد. پس پیدا کردن مهد باکیفیت برای کودک خیلی مهم است.» فلسفی به این موضوع مهم هم اشاره می‌کند که «مهدکودک بی‌کیفیت برای کودک زیر ۳ سال قطعا نگران‌کننده است، اما یک مهد باکیفیت، امن و از نظر عاطفی باثبات می‌تواند برای کودک کاملا مناسب باشد.» این روانشناس کودک می‌گوید: «آموزش‌دیدگی مربی هم اهمیت زیادی دارد، اما کیفیت حضور مادر هم خیلی مهم است.

ممکن است مادری شاغل باشد، اما همان دو ساعتی که در روز با کودک خود سپری می‌کند، حضوری باکیفیت باشد و احساس امنیت را در او تقویت کند. این مسئله برای کودک زیر ۳ سال اهمیت خیلی زیادی دارد.

در مقابل، ممکن است مادری شاغل نباشد، اما حضور او در کنار کودک کیفیت لازم را نداشته باشد؛ مثلا به دلیل داشتن اضطراب، پرخاشگری یا فشارهای روانی، نتواند محیطی امن برای کودکش فراهم کند. بنابراین صرفِ تعداد ساعت‌هایی که مادر در کنار کودک حضور دارد، تعیین‌کننده نیست.

بلکه کیفیت این حضور است که اهمیت دارد.» بالاخره چه سنی برای ورود کودک به مهد، مناسب است؟ فلسفی تاکید می‌کند که «اگر مجموع عوامل را در نظر بگیریم، ورود کودک به مهد بعد از ۴ سالگی، با توجه به شرایط کودک و خانواده می‌تواند انتخاب ایده‌آلی باشد.

چون کودک تا آن زمان معمولا بخش مهمی از دوره اضطراب جدایی را پشت سر گذاشته، توانایی بیشتری برای بیان احساسات خود پیدا کرده و مهارت‌های اجتماعی اولیه را یاد گرفته است.» به گفته این روانشناس کودک، «حضور و کیفیت رابطه مادر به‌خصوص در سال‌های اول زندگی اهمیت زیادی دارد. در سنین زیر ۲ سال، کمرنگ بودن حضور مادر می‌تواند آسیب‌زا باشد، اما بعد از ۲سالگی، امنیت رابطه و کیفیت حضور مادر از میزان ساعت‌هایی که در کنار کودک می‌گذراند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.» گاهی والدین می‌گویند می‌خواهند کودک را به مهد بفرستند تا خودشان چند ساعت در روز از نظر روحی شرایط بهتری پیدا کنند.

فلسفی اما می‌گوید: «اگر والد به دلیل اضطراب یا افسردگی احساس می‌کند برای حفظ سلامت روان خودش به فاصله گرفتن روزانه از کودک نیاز دارد، بهتر است در کنار استفاده از مراقبت خارج از خانه، برای درمان مشکل روان‌شناختی خود هم اقدام کند. مادری که مضطرب یا افسرده است و حال روحی خوبی ندارد، چه شاغل باشد و چه نباشد، ممکن است نتواند حضور باکیفیتی در کنار کودک داشته باشد.» این دکترای روانشناسی سلامت می‌گوید: «قرار نیست ما والد کاملی باشیم.

قرار است «والد کافی» باشیم. والدینی که همیشه خسته، مضطرب یا افسرده‌اند و انرژی و حوصله کافی برای ارتباط با کودک خود را ندارند، ممکن است نه به خاطر کمبود زمان حضور، بلکه به دلیل کیفیت پایین این حضور بیشتر به کودک آسیب بزنند.»