واکنش روحانی به انتقادات اخیر؛ اصلاً من نه کلمه رفراندوم را گفتم و نه کلمه همه‌پرسی را
روحانی تصریح کرد: اصلاً من نه کلمه رفراندوم و نه کلمه همه‌پرسی را گفتم.
حجت‌الاسلام و المسلمین حسن روحانی رئیس‌جمهوری پیشین در دیدار با جمعی از سفیران، استادان و صاحب‌نظران سیاست خارجی به برداشت‌های مطرح‌شده از سخنانش درباره همه‌پرسی واکنش نشان داد و گفت: بحثم درباره لزوم برخورداری «اهداف ملی» از پشتوانه مردم بود، نه برگزاری همه‌پرسی درباره دفاع در برابر تجاوز. ایران آغازگر جنگ نبوده و وقتی به ما تجاوز بشود ما باید دفاع کنیم. این جزو بدیهیات اولیه است.
مسئله مورد نظرم این بود که اهداف بلندمدت ملی برای آنکه به قدرت، ثروت، صلح، وحدت ملی و جایگاه بالاتر ایران منجر شوند، نیازمند حمایت گسترده جامعه هستند. وی یادآور شد: سخنان قبلی‌ام درباره جنگ جاری نبود و برخی منتقدان با تغییر مضمون سخنان این برداشت را ایجاد کرده‌اند که دفاع در برابر تجاوز را مشروط به همه‌پرسی دانسته‌ام. رئیس‌جمهوری پیشین با بیان اینکه «بحث من اهداف ملی بود» توضیح داد: هر کشور برای بقا و توسعه خود اهداف کلانی دارد که تحقق آنها بدون پشتیبانی بخش بزرگی از جامعه دشوار است.
مردم باید نسبت به اهداف بلندمدت کشور آگاهی داشته باشند و نظر آنان نیز در تصمیمات ملی مورد توجه قرار گیرد. وی افزود: اختلاف‌نظر در چنین مسائلی طبیعی است و وحدت ملی را نباید با یکسانی دیدگاه‌ها اشتباه گرفت. ما دنبال وحدت ملی هستیم، اما دنبال یکسانی نظر هم نیستیم.
روحانی در ادامه، شیوه برخورد با مخالفان سیاسی را نیز بخشی از مسئله وحدت ملی دانست و با استناد به سخن امام علی(ع) در جریان جنگ صفین گفت حتی در شرایط جنگ نیز ناسزاگویی به طرف مقابل مورد تأیید آن حضرت نبوده است. رئیس‌جمهوری پیشین به عبارت «انی اکره لکم ان تکونوا سبابین» استناد کرد و گفت اختلاف سیاسی، حتی در شدیدترین شرایط، مجوز ناسزا، تحریف سخن یا تحریک دیگران علیه یک فرد نیست. روحانی همچنین با نقل روایتی از امام صادق(ع)، بر راستگویی، امانتداری، تقوا و حسن خلق تأکید کرد و گفت رفتار سیاسی نیز باید با این معیارها سازگار باشد.
وی یادآور شد: «ما شیعه امام صادقیم؛ باید درست حرف بزنیم، باید با ادب حرف بزنیم.» روحانی در بخش دیگری از سخنانش تصریح کرد: ایران همچنان در شرایط بحران قرار دارد و نباید تصور کرد با پایان برخی مراحل درگیری، مسئله جنگ پایان یافته است. ما وسط بحران هستیم؛ ما هنوز از جنگ خارج نشدیم. رئیس‌جمهوری پیشین یکی از مهم‌ترین مسائل پیش روی ایران را این دانست که چگونه و در چه زمانی از مرحله درگیری نظامی به ترتیبات سیاسی پایدار منتقل شود و تأکید کرد: دفاع در برابر متجاوز باید ادامه یابد، اما تصمیم درباره زمان انتقال از میدان به سیاست نیز باید بر اساس محاسبه منافع ملی صورت گیرد.
وی گفت: باید در نقطه‌ای این انتقال انجام شود که احتمال تجاوز بعدی کاهش یافته باشد و ترتیبات حاصل، منافع ایران را تضمین کند. پایان موفق جنگ صرفاً به معنای توقف حملات نیست. اگر درگیری متوقف شود اما احتمال آغاز دوباره جنگ همچنان بالا باقی بماند، امنیت پایدار به دست نیامده است.
روحانی تصریح کرد: تصمیم درباره ادامه یا توقف درگیری باید با سنجش سود و زیان آن برای کشور همراه باشد و هدف، رسیدن از «ترتیبات میدان» به «ترتیبات پایدار سیاسی» باشد. ایران پس از پایان درگیری نظامی باید از «فضای جنگ» نیز خارج شود، زیرا تداوم فضای ناامنی و بحران، سرمایه‌گذاری، توسعه اقتصادی و بهبود زندگی مردم را دشوار می‌کند. رئیس‌جمهوری پیشین با بیان اینکه هدف نهایی «عزت کشور»، «امنیت پایدار»، توسعه و رفاه مردم است، یادآور شد: قدرت سیاسی و دیپلماسی را نباید در برابر قدرت نظامی قرار داد.
دیپلماسی می‌تواند پیش از بحران برای جلوگیری از وقوع جنگ، در جریان بحران برای کنترل آن و پس از درگیری برای انتقال از میدان به ترتیبات سیاسی استفاده شود. روحانی با اشاره به تجربه پرونده هسته‌ای در سال ۱۳۸۲ و فضای منطقه پس از سقوط بغداد گفت: در آن مقطع دیپلماسی توانست در جلوگیری از افزایش تهدید علیه ایران نقش ایفا کند. تجربه جنگ‌های اخیر باعث ایجاد تردید در بخشی از جامعه نسبت به مذاکره شده است، اما این تجربه نباید باعث کنار گذاشتن یکی از منابع قدرت کشور شود.
وی با بیان اینکه «ما هیچ‌وقت نباید یک پایه قدرت خودمان را کنار بگذاریم.» تصریح کرد: قدرت نظامی همچنان یکی از پایه‌های اصلی جلوگیری از تحمیل اراده خارجی به ایران است و ضعف‌های آشکارشده در جنگ، به‌ویژه در حوزه فناوری و جنگ مدرن، باید بررسی و جبران شود. در جنگ جدید، برتری در فناوری، کشف زودتر تهدید، توان راداری، برد تسلیحات و سرعت واکنش می‌تواند نتیجه نبرد را تعیین کند. امنیت ملی را نمی‌توان صرفاً بر قدرت آفندی و پدافندی بنا کرد.
رئیس‌جمهوری اقتصاد، دیپلماسی، موقعیت جغرافیایی، پدافند غیرعامل و سرمایه اجتماعی را بخشی از بازدارندگی دانست و گفت: مجموع این ظرفیت‌ها باید به «بازدارندگی ملی» تبدیل شود. روحانی با بیان اینکه بالاتر از قدرت نظامی، سیاسی و اقتصادی، حضور یکپارچه مردم قرار دارد، اعتماد مردم به اطلاعات رسمی، پاسخگویی مسئولان، مشارکت عمومی و اقناع جامعه را از اجزای قدرت ملی دانست. وی با تاکید بر اینکه نارضایتی یا اعتراض به عملکردها لزوماً به معنای همراهی با دشمن خارجی نیست، یادآور شد:تجربه جنگ نشان داده است که هنگام حمله به کشور، مردم برای ایران، استقلال و تمامیت سرزمینی آن می‌ایستند.
هرچه اعتماد و رضایت عمومی بیشتر باشد، توان کشور برای مقاومت در برابر فشار خارجی نیز افزایش می‌یابد. روحانی با تاکید بر اثرگذاری بازدارندگی ایران در ممانعت از تحقق بسیاری از اهداف دشمنان، گفت: فروپاشی نظام، تجزیه ایران، تسلیم حکومت و از بین بردن توان موشکی و هسته‌ای به‌عنوان نمونه‌هایی از اهداف دشمن بود که محقق نشده‌اند. رئیس‌جمهوری پیشین ادامه داد: اکنون مسئله اساسی این است که مقاومت چگونه به امنیت پایدار و کاهش احتمال جنگ بعدی تبدیل شود.
وی در بخش دیگری از سخنانش به تنگه هرمز اشاره کرد و گفت: تاکنون هرمز بیشتر به‌عنوان اهرمی برای فشار در زمان جنگ و بحران مورد توجه بوده است، اما باید بررسی کرد چگونه می‌توان آن را به پایه‌ای برای وابستگی متقابل و توسعه ایران تبدیل کرد. ثبات هرمز برای امنیت انرژی، کشتیرانی و اقتصاد بسیاری از کشورها اهمیت دارد و این کشورها باید در ثبات ایران نیز منفعت پیدا کنند. روحانی با بیان اینکه «هرمز از اهرمی در زمان جنگ و بحران به اهرمی برای وابستگی متقابل تبدیل شود، اظهار کرد: باید از ظرفیت هرمز برای افزایش سرمایه‌گذاری، تجارت، فناوری و روابط اقتصادی ایران با کشورهای منطقه، آسیا و اروپا استفاده کرد.
اگر چنین تحولی رخ دهد، می‌تواند یکی از مهم‌ترین دستاوردهای ایران از شرایط کنونی باشد. رئیس‌جمهوری پیشین گفت: دیپلماسی را نباید به مذاکره محدود کرد و وظیفه اصلی سیاست خارجی «مدیریت فضای بیرون کشور» است. وی کاهش تعداد دشمنان، افزایش دوستان، کاهش سطح تخاصم، تقویت روابط با همسایگان، جذب سرمایه و فناوری و فراهم کردن بازار برای اقتصاد کشور را از وظایف دیپلماسی دانست.
روحانی یادآور شد: از چالش‌های سیاست خارجی ایران این است که هزینه رابطه با کشور برای شرکای خارجی بالا رفته و یکی از وظایف دیپلماسی باید کاهش این هزینه باشد. رئیس‌جمهوری پیشین با اشاره به گفت‌وگوهای خود با رهبران روسیه و چین در دوران ریاست‌جمهوری تاکید کرد که برداشت او از آن مذاکرات این بود که چین و روسیه خواهان گسترش روابط با ایران بوده‌اند اما خواسته‌اند هزینه این رابطه کاهش پیدا کند. وی همچنین بر اهمیت جذب سرمایه و فناوری برای دوران پس از جنگ تأکید کرد و گفت: فناوری هم برای اقتصاد و هم برای قدرت دفاعی کشور ضروری است.
روابط با همسایگان از مهم‌ترین سرمایه‌های ایران است و از هم‌اکنون باید برای بهبود روابط سیاسی، اقتصادی، تجاری، گردشگری و مردمی با کشورهای پیرامونی برنامه‌ریزی کرد. هر فاصله‌ای که در دوران بحران میان ایران و همسایگان ایجاد شده باید پس از بحران کاهش یابد. روحانی یادآور شد: قدرت نظامی، دیپلماسی، اقتصاد، جغرافیا و مردم نباید به‌عنوان منابع جداگانه دیده شوند، بلکه باید در کنار یکدیگر قدرت ملی ایران را بسازند.
مسئله نهایی تنها عبور از بحران جاری نیست؛ هدف باید ایجاد شرایطی باشد که احتمال جنگ بعدی کمتر، کشور از فضای جنگ خارج و نتیجه قدرت ملی در امنیت، توسعه و زندگی بهتر مردم دیده شود. روحانی گفت: «ما دنبال وحدت ملی هستیم، اما دنبال یکسانی نظر هم نیستیم». او گفت: «ما وسط بحران هستیم؛ ما هنوز از جنگ خارج نشدیم.» به گفته او، یکی از مهم‌ترین مسائل پیش روی کشور این است که چگونه و در چه زمانی از مرحله درگیری نظامی به ترتیبات سیاسی پایدار منتقل شود.
او گفت: «هرمز تبدیل بشود از یک اهرم در زمان جنگ و بحران به یک اهرم برای وابستگی متقابل.» به گفته روحانی، هدف نباید اختلال در کشتیرانی باشد، بلکه باید از ظرفیت هرمز برای افزایش سرمایه‌گذاری، تجارت، فناوری و روابط اقتصادی ایران با کشورهای منطقه، آسیا و اروپا استفاده کرد.
