کابوس زمستان پرهزینه/ انگلیس به دیپلماسی مسقط درباره تنگه هرمز چشم دوخت

اندی برنهام نخست‌وزیر انگلیس امروز (چهارشنبه) در نشست مجلس عوام با اشاره به سفر رسمی هیثم بن طارق سلطان عمان به لندن، این سفر را فرصتی برای توجه به روابط تاریخی دو کشور و نقش مهم مسقط در موضوع تنگه هرمز توصیف کرد. وی گفت که انگلیس در چارچوب یک سفر رسمی میزبان سلطان عمان است و این رویداد فرصتی را برای مرور مناسبات دیرینه دو کشور و نقش مهمی که عمان درباره تنگه هرمز ایفا کرده، فراهم آورده است.

دولت انگلیس امروز در بیانیه‌ای جداگانه نیز عمان را شریکی مهم برای ثبات منطقه‌ای و تضمین جریان آزاد تجارت جهانی از مسیر تنگه هرمز معرفی کرد. در این بیانیه تصریح شده است که نقش مسقط در موضوع هرمز برای بازگرداندن جریان عادی کشتیرانی بین‌المللی اهمیت اساسی دارد.

چارلز سوم پادشاه انگلیس نیز دیشب (سه‌شنبه) در ضیافت رسمی کاخ ویندزور، از تلاش‌های عمان برای کاهش تنش‌ها در تنگه هرمز تمجید کرد و نقش این کشور را به‌عنوان میانجی مورد اعتماد طرف‌های مختلف ستود. وی با اشاره به آنچه «بی‌طرفی سازنده» عمان نامید، گفت که تلاش‌های این کشور برای حفظ مسیر یکی از مهم‌ترین آبراه‌های تجاری جهان، خدمتی ارزشمند به جامعه بین‌المللی بوده است.

سلطان عمان نیز طی سخنانی در این مراسم، بر استقلال رویکرد سیاست خارجی مسقط تأکید کرد و افزود کشورش در منطقه‌ای که با منازعات متعدد روبه‌رو است، مسیر متفاوتی را برگزیده و به‌جای رویارویی، گفت‌وگو، تفاهم و تلاش برای برقراری صلح را دنبال می‌کند. کابوس زمستان پرهزینه توجه دوباره لندن به دیپلماسی مسقط را نمی‌توان جدا از فشارهای فزاینده بازار انرژی و نگرانی دولت انگلیس درباره تأمین سوخت در آستانه زمستان ارزیابی کرد.

شبکه اسکای‌نیوز دو هفته پیش در گزارشی هشدار داد که ذخایر گاز انگلیس به پایین‌ترین سطح یک دهه اخیر رسیده و بزرگ‌ترین تأسیسات ذخیره‌سازی گاز این کشور نیز در شرایطی با خطر تعطیلی روبه‌رو است که میزان ذخایر آن به‌شدت کاهش یافته است. این رسانه با بررسی سناریوهای اضطراری تأمین انرژی هشدار داد که ادامه محدودیت عرضه گاز در بازارهای جهانی می‌تواند در فصل سرما پیامدهایی جدی برای خانوارها و صنایع انگلیس به همراه داشته باشد.

هرچند انگلیس بخش عمده انرژی مورد نیاز خود را به طور مستقیم از مسیر تنگه هرمز تأمین نمی‌کند، اما از پیامدهای اختلال در کشتیرانی این آبراه در امان نیست. کاهش عرضه نفت و گاز خلیج فارس، قیمت‌ها را در بازارهای جهانی افزایش می‌دهد و هزینه آن در نهایت به اقتصاد انگلیس و قبوض انرژی خانوارهای این کشور تحمیل می‌شود.

دولت انگلیس امروز نیز در اقدامی بحث‌برانگیز، با آغاز تولید گاز از میدان جنجالی جکداو در دریای شمال موافقت کرد. این تصمیم پس از سال‌ها مناقشه حقوقی و زیست‌محیطی اتخاذ و با مخالفت گروه‌های حامی محیط زیست روبه‌رو شده است.

بر اساس اعلام رسمی دولت، این میدان می‌تواند از پایان ماه جاری میلادی وارد مدار تولید شود و در اوج فعالیت، تولید داخلی گاز انگلیس را حدود ۶ درصد افزایش دهد. دولت درباره این تصمیم به صراحت اذعان کرد که تحولات اخیر غرب آسیا به شوک انرژی در بازارهای جهانی منجر شده و هزینه قبوض خانوارهای انگلیسی را افزایش داده است.

این در حالی است که دولت حزب کارگر پیش‌تر بر محدود کردن توسعه سوخت‌های فسیلی و حرکت به‌سوی انرژی‌های پاک تأکید داشت. از همین رو، موافقت با تولید گاز از میدان جکداو را می‌توان نشانه‌ای از فشار ملاحظات امنیت انرژی بر سیاست‌های اقلیمی لندن دانست.

از سویی، تازه‌ترین آمار رسمی که امروز منتشر شد نشان می‌دهد نرخ تورم سالانه انگلیس در ماه سپتامبر (شهریور/مهر) به ۳.۵ درصد افزایش یافته است. بر اساس گزارش دفتر آمار ملی، افزایش قیمت سوخت خودرو از مهم‌ترین عوامل رشد تورم بوده است.

مجموعه این تحولات نشان می‌دهد که نگرانی دولت انگلیس تنها به تأمین فیزیکی انرژی محدود نیست، بلکه مهار هزینه‌های اقتصادی ناشی از تنش‌های غرب آسیا نیز به یکی از چالش‌های جدی لندن تبدیل شده است. از ذخایر اضطراری گروه هفت تا دیپلماسی مسقط فشار ناشی از اختلال در بازار انرژی البته به انگلیس محدود نمی‌شود.

کشورهای صنعتی عضو گروه هفت دو هفته پیش در اقدامی هماهنگ تصمیم گرفتند ۱۰۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی، از جمله گازوئیل، را از ذخایر اضطراری و از طریق سازوکار آژانس بین‌المللی انرژی روانه بازار کنند. هدف اعلام‌شده این تصمیم، مهار نوسانات شدید قیمت و کمک به ثبات بازار جهانی انرژی بود.

قرار شد اجرای آن در یک دوره چهارماهه انجام شود و بخش قابل توجهی از ذخایر گازوئیل در ۲۰ روز نخست آزاد شود. این اقدام نشان داد که پیامدهای اختلال در جریان انرژی خلیج فارس، اقتصاد کشورهای صنعتی را به اتخاذ تدابیر فوق‌العاده واداشته است.

از این منظر است که دیپلماسی عمان برای کشورهایی مانند انگلیس اهمیتی مضاعف پیدا پیدا کرده است. بدیهی است که کاهش تنش‌ها در تنگه هرمز و بازگشت اطمینان به شرکت‌های کشتیرانی، فشار بر قیمت نفت و گاز و هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه دریایی را کاهش می‌دهد.

با این حال، میان تلاش مستقل مسقط برای حل‌وفصل اختلافات منطقه‌ای و منافع اقتصادی لندن از عادی شدن شرایط کشتیرانی باید تمایز قائل شد. عمان به‌عنوان یکی از دو کشور ساحلی تنگه هرمز، علاوه بر برخورداری از منافع مستقیم در امنیت این آبراه، طی ماه‌های گذشته در گفت‌وگوهای مربوط به آینده تردد دریایی نیز با جمهوری اسلامی ایران همکاری کرده است.

جمهوری اسلامی ایران و عمان تیرماه گذشته در بیانیه‌ای مشترک، ضمن تأکید بر ضرورت تأمین امنیت عبور و مرور دریایی، تصریح کردند که هرگونه ترتیبات مرتبط با تنگه هرمز باید با احترام کامل به حاکمیت و حقوق حاکمیتی دو کشور ساحلی صورت گیرد. تهران و مسقط همچنین برای ادامه گفت‌وگو درباره مدیریت آینده کشتیرانی در این آبراه، تشکیل کارگروهی مشترک میان وزارتخانه‌های امور خارجه دو کشور را مورد توافق قرار دادند.

این رایزنی‌ها در مرداد ماه نیز ادامه یافت و وزیران امور خارجه ایران و عمان درباره چارچوبی مرحله‌ای شامل ایجاد کریدور موقت مشترک برای عبور کشتی‌ها و اجرای طرح مشترک پاک‌سازی مین‌ها گفت‌وگو کردند. از سوی دیگر، مقام‌های جمهوری اسلامی ایران بارها تأکید کرده‌اند که وضعیت امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز و آب‌های پیرامونی آن، تحت تأثیر پیامدهای تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و ادامه حضور نظامی قدرت‌های فرامنطقه‌ای قرار گرفته است.

سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه کشورمان دو روز پیش در سخنانی با مسوول دانستن آمریکا در ایجاد وضعیت ناامن کنونی، بر ضرورت شکل‌گیری ترتیبات امنیتی با مشارکت کشورهای منطقه و بدون حضور نیروهای خارجی تأکید کرد. جمهوری اسلامی ایران تاکید دارد، امنیت پایدار این آبراه راهبردی نه از طریق گسترش مداخله نظامی خارجی، بلکه با توقف تجاوزات و احترام به حاکمیت کشورهای ساحلی و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای امکان‌پذیر خواهد بود.

بر این اساس، توجه فزاینده انگلیس به نقش دیپلماتیک عمان، بیش از آنکه نشانه شکل‌گیری ابتکار تازه‌ای در لندن درباره تنگه هرمز باشد، بازتاب اهمیت یافتن تلاش‌های کشورهای منطقه برای کاهش تنش‌هایی است که پیامدهای اقتصادی آن اکنون به بازار انرژی و زندگی روزمره شهروندان کشورهای اروپایی نیز رسیده است. در آستانه زمستان، لندن با واقعیتی روبه‌رو است که تدابیری مانند افزایش تولید داخلی گاز یا استفاده از ذخایر اضطراری نفت، به‌تنهایی قادر به برطرف کردن همه ابعاد آن نیست.

در این میان، موفقیت دیپلماسی عمان و همکاری کشورهای ساحلی برای بازگشت ثبات به تنگه هرمز می‌تواند بخشی از فشارهای اقتصادی ناشی از تداوم ماجراجویی نظامی آمریکا در منطقه را کاهش دهد.