آیت‌الله اعرافی: جنگ پایان نیافته؛ مردم میدان را خالی نکنند/ اگر در این مرحله شکست بخوریم هم تاریخ درباره ایستادگی این ملت خواهد نوشت
مردم میدان را خالی نکنند آیت‌الله اعرافی با هشدار نسبت به تصور پایان یافتن تهدیدها اظهار کرد: اگر کسی تصور کند که همه‌چیز تمام شده و دیگر نیازی به حضور مردم نیست، اشتباه می‌کند.
آیت‌الله اعرافی مدیر حوزه‌های علمیه کشور با بیان اینکه اجتماعات مردمی، پشتوانه اصلی قدرت نظامی و امنیتی کشور و حلقه اتصال ایران و انقلاب اسلامی با افکار عمومی جهان است، گفت: کاری که ملت ایران انجام داد به اندازه ای بزرگ است که اگر خدای‌نکرده در این مرحله هم شکست بخوریم، تاریخ درباره ملتی خواهد نوشت که دو سال در برابر بزرگ‌ترین امواج بین‌المللی و قدرت‌های جهانی ایستاد و خود را حفظ کرد؛ اما امید داریم به فضل الهی چنین اتفاقی رخ ندهد و مسیر عزت و عظمت کشور ادامه پیدا کند. آیت‌الله علیرضا اعرافی در دیدار برخی اعضای شورای هماهنگی قرارگاه اصلی اجتماعات شبانه، ضمن قدردانی از تلاش افرادی که در ماه‌های گذشته و در سخت‌ترین شرایط کشور، پرچمداری و راهبری حضور مردم در صحنه را بر عهده داشتند، این حرکت را افتخاری بزرگ دانست.
مدیر حوزه های علمیه با گرامیداشت یاد و خاطره انبیا و اولیای الهی، شهدای والامقام و به‌ویژه امام و رهبر شهید، از خداوند متعال خواستار گسترش نصرت و عنایات الهی نسبت به امت اسلام، ملت ایران، انقلاب اسلامی، محور مقاومت، مردم، نیروهای مسلح، رهبری و اجتماعات مطرح کرده است، به سفرهای خارجی خود در دو سال گذشته نیز اشاره ای داشت و از حضور در مالزی پس از جنگ دوازده‌روزه و نیز ارتباطات گسترده با هیئت‌های خارجی پس از تشییع رهبر شهید یاد کرد و افزود: در آن مقطع، بیش از ۲۰۰ هیئت خارجی از نقاط مختلف جهان حضور داشتند و ملاقات‌ها و ارتباطات خارجی تقریباً به‌صورت هفتگی ادامه داشت؛ حتی در سخت‌ترین شرایط که محل ثابتی برای استقرار وجود نداشت، این ارتباطات قطع نشد. وی با خطاب قرار دادن حاضران و تجلیل از بصیرت و درک آنان از شرایط، اظهار کرد: شما با شناخت و تحلیل درست، پیشگام این حرکت شده‌اید و میدان‌داری حضور مردم را بر عهده گرفته‌اید.
آنچه در جنگ اخیر رقم خورد، الگویی پدید آورد که صاحب‌نظران و اندیشمندان جهان باید سال‌ها و دهه‌ها از منظرهای مختلف نظامی، امنیتی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آن را بررسی کنند. دفاع مقدس هشت‌ساله؛ تجربه‌ای ماندگار در تاریخ ایران و جهان عضو فقهای شورای نگهبان با اشاره به جایگاه دفاع مقدس هشت‌ساله در تحولات ایران و منطقه، این تجربه را یکی از کانون‌های اصلی تحول در کشور دانست و گفت: با وجود گذشت سال‌ها از دفاع مقدس، همچنان در جهان درباره آن تحلیل و بررسی صورت می‌گیرد و این تجربه از منظرهای گوناگون، پدیده‌ای متمایز در تاریخ سیاست و تحولات اجتماعی به شمار می‌رود.
وی با یادآوری روزهای پایانی جنگ تحمیلی 8 ساله و صدور بیانیه امام خمینی(ره) درباره پذیرش قطعنامه، اظهار کرد: تأکید امام خمینی(ره) در آن بیانیه و بیانیه‌های پس از آن بر ماندگاری دفاع مقدس به‌عنوان مشعل هدایت، یک واقعیت تاریخی است. در نقاط مختلف جهان دیده‌ام که ملت‌ها و اندیشمندان از ایستادگی ملت ایران در طول هشت سال جنگ، با وجود همه دشواری‌ها و هزینه‌ها، شگفت‌زده‌اند.
وی با بیان اینکه دفاع مقدس همچنان منشأ تحول و الهام در جهان است، تصریح کرد: ایستادگی یک ملت در برابر فشارها و دشواری‌های طولانی، تجربه‌ای نیست که با پایان جنگ از بین برود؛ بلکه آثار آن در نسل‌های بعدی و در تحلیل‌های سیاسی، نظامی، فرهنگی و اجتماعی باقی می‌ماند. چهار قله تاریخ‌ساز در نهضت امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی قیام پانزدهم خرداد ۱۳۴۲؛ نخستین قله آیت‌الله اعرافی با بررسی تحولات بیش از نیم‌قرن گذشته، چهار مقطع را به‌عنوان قله‌های تاریخ‌ساز نهضت امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی معرفی کرد و گفت: اگر بخواهیم تحولات این نیم‌قرن را تحلیل کنیم، باید به چند نقطه عطف توجه داشته باشیم که هرکدام مسیر تاریخ ایران و منطقه را تغییر داده‌اند.
وی نخستین قله را قیام پانزدهم خرداد ۱۳۴۲ دانست و اظهار کرد: در آن زمان، نگاه مادی و فرهنگ غربی بر جهان سیطره داشت و در بسیاری از تحلیل‌ها، سخن از پایان عصر اسلام و غلبه کامل فرهنگ مادی بر ذهن، اندیشه و زندگی انسان‌ها بود. در چنین فضایی، نهضت امام خمینی(ره) تکانه‌ای جدی بر پیکره مادی‌گرایی حاکم بر جهان وارد کرد.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور با یادآوری فضای سال‌های آغازین نهضت در سال ۱۳۴۲ افزود: ما در آن زمان نوجوان بودیم و در قم زندگی می‌کردیم. هرچند خودِ قیام پانزدهم خرداد را به‌صورت مستقیم درک نکردیم، امتداد آن را مشاهده می‌کردیم.
در آن روزگار، بسیاری از نظریه‌ها و تحلیل‌های رایج در جهان بر پایان یافتن نقش دین و غلبه فرهنگ غربی و مادی تأکید داشتند. وی ادامه داد: فریاد امام(ره) در مدرسه فیضیه و مسجد اعظم و قیام زنان و مردان رشید ملت ایران در برابر فضای تاریک حاکم، تکانی به جهان داد؛ هرچند بسیاری در آن زمان معنای این حرکت را درک نمی‌کردند، آن را به تمسخر می‌گرفتند یا تصور می‌کردند که به نتیجه‌ای نخواهد رسید.
آیت‌الله اعرافی با اشاره به مخالفت‌ها و محکومیت‌های گسترده آن روزگار از سوی قدرت‌ها و جریان‌های مختلف جهانی، خاطرنشان کرد: بسیاری تصور می‌کردند این حرکت، اقدامی مقطعی است که به‌سرعت خاموش خواهد شد؛ اما واقعیت تاریخ مسیر دیگری را نشان داد و آن فریاد و قیام در تاریخ ماندگار شد و جهان را تحت تأثیر قرار داد. وی با اشاره به دشواری‌های دوران مبارزه گفت: برای رسیدن از آن نقطه به مرحله بعد، حدود ۱۶ سال زمان سپری شد؛ سال‌هایی که با زندان، تبعید، رنج و شهادت همراه بود.
بسیاری از افراد در غربتی سنگین جان دادند، اما پای پرچمی که امام(ره) برافراشته بود ایستادند. مدیر حوزه‌های علمیه کشور با تأکید بر سهم اساسی مردم در پیروزی نهضت اظهار کرد: سهم اصلی در این تحول تاریخی متعلق به ملت ایران است.
اگر امام هزاران بار فریاد می‌زد، اما مردم همراهی نمی‌کردند، این حرکت چگونه می‌توانست به نتیجه برسد؟ در تاریخ، رهبران بزرگی بوده‌اند که خواسته‌اند تحولی ایجاد کنند، اما به دلیل نبود همراهی اجتماعی نتوانسته‌اند به هدف برسند.
وی افزود: نقطه آغاز این تحول تمدنی، همراهی زنان، مردان و جوانانی بود که در همان سال ۱۳۴۲ دریافتند باید به میدان بیایند و در مسیر امام حرکت کنند. ملت ایران با این حضور، صفحه‌ای تازه در تاریخ معاصر گشود و پایه‌های یک حرکت نو و بدیع تمدنی را بنا نهاد.
پیروزی انقلاب اسلامی؛ قله دوم نهضت آیت‌الله اعرافی، دومین قله تاریخ‌ساز را پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ دانست و گفت: پیروزی انقلاب نیز در داخل و خارج از کشور رویدادی شگفت‌انگیز بود و بسیاری باور نمی‌کردند که نهضت امام خمینی(ره) به چنین نتیجه‌ای برسد. وی با اشاره به خاطرات خود از راهپیمایی‌های سال ۱۳۵۷ اظهار کرد: حتی در آن دوران، برخی افراد با وجود حضور در راهپیمایی‌ها، تصور می‌کردند که حرکت امام به نتیجه نخواهد رسید و در نهایت، مبارزه به اقدامات چریکی محدود خواهد شد؛ اما امام(ره) مردم را می‌شناخت و به نیروی عظیم، عمیق و پایان‌ناپذیر مردمی تکیه داشت.
عضو فقهای شورای نگهبان با یادآوری روزهای ۲۰، ۲۱ و ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ گفت: من در آن روزها در تهران بودم و از نزدیک راهپیمایی‌ها و تحولات را مشاهده کردم. به‌ویژه بعدازظهر روز ۲۱ بهمن، پس از پیام امام برای حضور مردم در خیابان‌ها، صحنه‌ای شگفت‌انگیز شکل گرفت.
وی افزود: در شرایطی که تصمیم‌ها و برنامه‌هایی برای خالی ماندن خیابان‌ها اتخاذ شده بود، پس از پیام امام(ره)، خیابان‌های تهران مملو از جمعیت شد و نقشه‌ها و محاسباتی که بر غیبت مردم استوار بود، نقش بر آب شد. این حضور، یکی دیگر از قله‌های بزرگ و اعجازگونه تاریخ انقلاب اسلامی بود.
پایان جنگ تحمیلی؛ قله سوم با وجود تلخی‌ها و دشواری‌ها آیت‌الله اعرافی، سومین مقطع تاریخ‌ساز را پایان جنگ تحمیلی و پذیرش قطعنامه دانست و اظهار کرد: این مرحله با تلخی‌هایی همراه بود، اما در عمق خود، پیروزی‌های بزرگی داشت که تجربه دفاع مقدس را رقم زد و آثار ماندگاری بر جای گذاشت. وی با اشاره به اینکه این مقطع را نباید صرفاً از منظر دشواری‌های پایان جنگ ارزیابی کرد، افزود: تجربه هشت سال دفاع مقدس، ایستادگی مردم و دستاوردهای آن، بخشی از سرمایه تاریخی انقلاب اسلامی است که آثار آن همچنان در تحولات ایران و منطقه دیده می‌شود.
جنگ تحمیلی اخیر؛ چهارمین قله و مرحله‌ای متفاوت در تاریخ انقلاب مدیر حوزه‌های علمیه کشور، جنگ دوازده‌روزه و جنگ ۴۰ روز اخیر را چهارمین قله تاریخ‌ساز انقلاب اسلامی برشمرد و گفت: این مرحله در تراز و جایگاهی قرار دارد که با مقاطع دیگر نهضت و انقلاب اسلامی متفاوت است؛ چه در تاریخ بیش از ۶۰ ساله نهضت و چه در بیش از چهار دهه پس از پیروزی انقلاب. وی دو سوی این رویارویی را اراده دشمن و مقاومت مردم ایران دانست و تصریح کرد: تفاوت این مرحله هم به اراده‌ای بازمی‌گردد که دشمن داشته و همچنان دارد و هم به مقاومتی که مردم ایران در برابر آن نشان داده‌اند.
آنچه در این مقطع شکل گرفت، با تجربه‌های پیشین تفاوت‌های جدی دارد. آیت‌الله اعرافی با اشاره به ارزیابی‌های خود از تحولات پس از عملیات طوفان‌الاقصی و شهادت اسماعیل هنیه گفت: در ابتدا، ابعاد موجی را که در حال شکل‌گیری بود، به این اندازه جدی نمی‌دانستم؛ اما پس از آن، در جلسات مختلف، از جمله جلسات شورای معاونان، بارها تأکید کردم که موجی در حال طراحی و حرکت است که با همه امواج قبلی تفاوت دارد.
وی افزود: این ارزیابی را در موارد مختلف مطرح کرده‌ام. ویژگی این موج آن بود که عزم قدرت‌های بزرگ جهانی، همراه با سکوت و همراهی برخی دیگر، در مسیری قرار گرفته بود که هدف اصلی آن ایران و انقلاب اسلامی بود.
این مرحله را نمی‌توان با مقاطع قبلی به‌سادگی مقایسه کرد و نباید تصور کرد که دشمن به اهداف محدود و مقطعی قانع خواهد شد. هجمه به ایران؛ فراتر از اختلافات ظاهری میان قدرت‌های جهانی آیت‌الله اعرافی با تجلیل مجدد از میدان‌داری مردم در اجتماعات شبانه، تأکید کرد: شما پرچمدار بخشی از مقاومت جامع، گسترده و متمدنانه ملت ایران در برابر هجمه‌ای بی‌نظیر در تاریخ معاصر هستید که مطلقا سابقه نداشته است.
ارزش این کار زمانی روشن‌تر می‌شود که ابعاد رویارویی و گستره نیروهایی را که در این میدان حضور دارند، در نظر بگیریم. وی با اشاره به برخی اختلافات سیاسی میان دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان در آمریکا و تفاوت دیدگاه‌های کشورهای اروپایی و نوچه های کم اهمیت آنها در منطقه گفت: وجود برخی اختلاف‌نظرها میان این جریان‌ها و کشورها را نمی‌توان انکار کرد، اما در جوهره اصلی سیاستی که طی دو سه سال گذشته طراحی شده، هم‌سویی قابل‌توجهی وجود دارد و جملگی بر آن اتفاق نظر دارند؛ این واقعیتی است که باید آن را در تحلیل صحنه جهانی مورد توجه قرار داد.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور با اشاره به گزارش‌ها و پیام‌هایی که در هفته‌های نخست جنگ دریافت می‌شد، اظهار کرد: در همان روزهای اول، گزارش‌هایی از سرویس‌های اطلاعاتی و طرف‌های مختلف، از روسیه تا پاکستان و برخی کشورهای دیگر، به دست می‌رسید. بسیاری از این پیام‌ها لحنی همراه با ترحم داشت و برخی پیشنهاد می‌کردند که راهی برای پایان دادن به وضعیت پیدا شود؛ زیرا تصور می‌کردند ایران ابدا نمی‌تواند در برابر این هجمه یک ماه هم مقاومت کند.
آیت‌الله اعرافی با بیان این که برخی از این کشورها در پیام هایی به ما اعلام می داشتند که آمریکایی ها خیلی بی رحم هستند و نباید کار را به اینجا می کشاندید، ادامه داد: برخی از این پیام‌ها واقعی و برخی دیگر ظاهری بود، اما در مجموع، بسیاری از طرف‌ها در آن هفته‌های نخست تصور نمی‌کردند ایران بتواند در برابر چنین فشاری ایستادگی کند. بعضی می‌گفتند اگر کاری از دست ما برمی‌آید، در خدمت هستیم و برخی نیز بر ضرورت یافتن راهی برای جمع کردن وضعیت تأکید می‌کردند.
وی با بیان اینکه این ارزیابی‌ها نشان‌دهنده برداشت بسیاری از بازیگران بین‌المللی از توان مقاومت ایران بود، تصریح کرد: آنچه در عمل اتفاق افتاد، رویدادی بسیار بزرگ تر از گذشته بود؛ رویدادی که در امتداد تجربه‌های تاریخ‌ساز گذشته قرار می‌گیرد، اما از جهاتی با آنها تفاوت دارد؛ زیرا در این مرحله، قدرت‌های بزرگ جهانی وارد میدان شدند. مدیر حوزه‌های علمیه کشور با اشاره به رفت‌وآمد هیئت‌های سیاسی و دیپلماتیک از کشورهای منطقه، از جمله امارات و عربستان، خاطرنشان کرد: دیپلماسی جایگاه خود را دارد و باید کار خود را انجام دهد؛ اما در کنار تحرکات ظاهری و اختلاف‌هایی که در مواضع کشورها مشاهده می‌شود، باید به اهداف و محاسبات پشت‌صحنه نیز توجه داشت.
وی با اشاره به این که این تبادل نظرها و گفتگوهای دیپلماسی ظاهر ماجراست ولی در پشت ماجرا، همه آنها بر این موضوع اتفاق نظر دارند که گفتمان انقلاب اسلامی باید ضربه بخورد، افزود: در تحلیل این صحنه، مسئله اصلی آن است که چه هدفی در ورای نظرات دیپلماسی ظاهری دنبال می‌شود که هدف مشترک، وارد کردن ضربه به گفتمان انقلاب اسلامی و شکستن عظمت ملت ایران است؛ هرچند در چگونگی پیگیری این هدف، تفاوت‌هایی میان بازیگران وجود داشته باشد. آیت‌الله اعرافی با تأکید بر اینکه نباید در شرایط کنونی احساس آرامش و پایان یافتن تهدیدها را داشت، گفت: همانطور که رهبر انقلاب اسلامی هم اشاره داشتند، با وجود دستاوردهای بزرگی که رقم خورده است، همچنان باید همه در میدان باشند و مسئولیت خود را ادامه دهند.
کاری که ملت ایران انجام داد به اندازه ای بزرگ است که اگر خدای‌نکرده در این مرحله هم شکست بخوریم، تاریخ درباره ملتی خواهد نوشت که دو سال در برابر بزرگ‌ترین امواج بین‌المللی و قدرت‌های جهانی ایستاد و خود را حفظ کرد؛ اما امید داریم به فضل الهی چنین اتفاقی رخ ندهد و مسیر عزت و عظمت کشور ادامه پیدا کند. واکنش هیئت‌های خارجی به حضور مردم؛ تصویری که برای بسیاری قابل تصور نبود مدیر حوزه های علمیه با اشاره به حضور هیئت‌های خارجی در مراسم تشییع رهبر شهید، از دیدارهای خود با شمار زیادی از شخصیت‌های خارجی یاد کرد و گفت: در آن مقطع، با حدود یکصد نفر از شخصیت‌هایی که از کشورهای مختلف آمده بودند، ملاقات داشتم.
بسیاری از آنان نمی‌توانستند آنچه را در ایران مشاهده می‌کردند، به‌راحتی تحلیل کنند. عضو فقهای شورای نگهبان افزود: برخی از علمای برجسته آفریقا و دیگر مناطق که به تهران و قم آمده بودند، با مشاهده جریان عادی زندگی مردم و استمرار حضور آنان در صحنه، شگفت‌زده می‌شدند.
برای آنان قابل تصور نبود که پس از آن حوادث، زندگی مردم ادامه داشته باشد و مردم همچنان پای کار باشند. آیت‌الله اعرافی این واکنش‌ها را نشانه پژواک گسترده تحولات ایران در جهان دانست و اظهار کرد: حقیقتی که در ایران شکل گرفته بود، برای برخی از ناظران خارجی قابل وصف و تحلیل نبود.
آنان انتظار دیگری داشتند، اما با واقعیتی مواجه شدند که با محاسبات و تصورات پیشینشان تفاوت داشت. وی با اشاره به حضور خود در اجلاس مالزی که با شرکت نمایندگان بیش از ۱۰۰ کشور و شخصیت‌هایی از ادیان مختلف برگزار شده بود، گفت: این اجلاس با ابتکار نخست‌وزیر مالزی برگزار شد و پشتیبانی آن نیز بر عهده نهادهای مرتبط با عربستان بود؛ اما در جریان نشست، ایران کانون توجه قرار داشت.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور افزود: با وجود اینکه هزینه‌های اجلاس از سوی طرف دیگری تأمین شده بود، نام ایران و مواضع هیئت ایرانی بارها در نشست مطرح شد و شخصیت‌های مختلف برای گفت‌وگو با هیئت ایرانی درخواست ملاقات داشتند. این مسئله نشان می‌داد که جایگاه ایران در معادلات فکری و سیاسی جهان، صرفاً به امکانات مالی یا میزبانی یک رویداد وابسته نیست.
وی با اشاره به گفت‌وگوهای خود با برخی شخصیت‌های حاضر در آن اجلاس، اظهار کرد: حتی شخصیت‌هایی که در چارچوب سیاست‌های رسمی کشورهای خود فعالیت می‌کردند، در رفتار و گفتارشان به جایگاه ایران و تشیع توجه نشان می‌دادند. این تجربه‌ها نشان می‌دهد که سرمایه‌ای مهم در عرصه جهانی به دست آمده است؛ سرمایه‌ای که برای بهره‌برداری درست از آن، باید برنامه‌ریزی و ابتکار عمل تازه‌ای داشت.
آیت‌الله اعرافی تأکید کرد: در جهان امروز، کشورها هزینه‌های زیادی می‌کنند تا نامشان مطرح شود و مورد توجه قرار گیرند؛ اما امروز ایران در کانون توجه جهانی قرار گرفته است. این موقعیت، سرمایه‌ای است که باید آن را شناخت، حفظ کرد و با برنامه‌ریزی مناسب، به ظرفیت‌های ماندگار تبدیل ساخت.
اجتماعات شبانه؛ حلقه‌ای از زنجیره جهانی عزت ایران و انقلاب اسلامی مدیر حوزه‌های علمیه کشور با تأکید بر جایگاه اجتماعات شبانه در تحولات اخیر اظهار کرد: اجتماع شبانه شما یک حرکت محدود و جزیره‌ای نیست، بلکه حلقه‌ای از زنجیره بزرگی است که اسلام، ایران، انقلاب اسلامی، عزت و عظمت ملت ایران را در جهان پیش می‌برد. عضو فقهای شورای نگهبان افزود: این زنجیره باید هر شب مورد توجه قرار گیرد و هیچ عاملی نباید به آن آسیب وارد کند.
یکی از واقعیت‌های جدیدی که در تحولات اخیر آشکار شد، ریشه داشتن قدرت اجتماعی و ملی در همین اجتماعات و حضور مردم در خیابان‌هاست. آیت‌الله اعرافی با اشاره به اهمیت توان موشکی، نیروهای مسلح، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و اقدامات نظامی و امنیتی کشور گفت: همه این ظرفیت‌ها بسیار مهم‌اند؛ اما اگر منبع مولد قدرت، یعنی مردم، وارد میدان نمی‌شدند و فعالانه حضور پیدا نمی‌کردند، ظرفیت‌های دیگر نیز نمی‌توانستند به همان شکل و با همان اثرگذاری عمل کنند.
وی با اشاره به شهادت رهبر انقلاب و ضربه‌های واردشده به مجموعه‌های اطلاعاتی، امنیتی و نظامی کشور اظهار کرد: در این حوادث، شخصیت‌های بزرگ نظامی و امنیتی از دست رفتند و به نهادها و سامانه‌های مختلف کشور ضربه جدی وارد شد. با وجود این، کشور به مسیر خود ادامه داد و اداره امور متوقف نشد.
در آن شرایط، برخی نهادها و بخش‌ها با دشواری‌های جدی مواجه بودند و جلسات و سازوکارهای معمول نیز در بسیاری از موارد امکان استمرار نداشت؛ اما کشور توانست روی پای خود بایستد. این واقعیت نشان می‌دهد که قدرت کشور تنها در ساختارهای رسمی خلاصه نمی‌شود، بلکه پشتوانه‌ای عمیق در ایمان، بصیرت، اراده و حضور مردم دارد.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور با تأکید بر نقش مردم در حفظ انسجام کشور گفت: موشک‌ها، نیروهای مسلح و ظرفیت‌های امنیتی جایگاه مهمی دارند؛ اما آنچه این ظرفیت‌ها را در یک منظومه قدرت ملی قرار می‌دهد، حضور مردم و احساس مسئولیتی است که آنان در بزنگاه‌های تاریخی از خود نشان می‌دهند. روایت حضور میدانی در روزهای جنگ؛ ضرورت آمادگی برای شرایط دشوار آیت‌الله اعرافی با اشاره به شرایط روزهای ابتدایی جنگ تحمیلی گفت: در همان اوایل جنگ، تاکید کردم باید به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی کنید که حتی اگر برای مدتی طولانی ارتباط‌ها و حمایت‌های بیرونی قطع شد و کسی نیز سراغ شما را نگرفت، بتوانید امور را اداره کنید.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور این ضرورت را برخاسته از شرایط خاص جنگ دانست و تصریح کرد: باید برای وضعیت‌هایی آماده بود که در آنها امکان اتکا به سازوکارهای معمول و ارتباطات همیشگی وجود ندارد. آنچه در این دوره به کمک کشور آمد، قدرت معنوی، گفتمانی، بصیرت، بینش و روشن‌اندیشی جوانان و جامعه ایران بود.
وی با اشاره به همراهی طیف‌های مختلف جامعه در کنار هسته اصلی نیروهای انقلابی اظهار کرد: هسته اصلی این حرکت را نیروهای حزب‌اللهی، انقلابی و پرشور تشکیل می‌دهند؛ اما در کنار این هسته، گروه‌های دیگری از مردم نیز به میدان آمدند و فعال شدند. این ظرفیت پیرامونی را باید حفظ کرد و با تدبیر و برنامه‌ریزی مناسب، زمینه استمرار همراهی آن را فراهم ساخت.
آیت‌الله اعرافی با اشاره به دشواری‌های امنیتی روزهای جنگ تحمیلی، از تغییر وضعیت برخی پایگاه‌های انتظامی و کلانتری‌ها در تهران و وارد آمدن آسیب به مجموعه‌های مختلف یاد کرد و گفت: در آن روزها، با وجود ضربه‌هایی که به دستگاه‌های اطلاعاتی، امنیتی و انتظامی وارد شده بود، مردم همچنان در صحنه حضور داشتند. وی با اشاره به مشاهدات میدانی خود در تهران اظهار کرد: در برخی شب‌ها در شهر تردد می‌کردم و از نزدیک فضای حاکم را می‌دیدم.
با وجود شرایط دشوار و آسیب‌هایی که وارد شده بود، شهر زنده بود و مردم حضور داشتند. اراده، ایمان، استقامت و مقاومت این ملت، واقعیتی شگفت‌انگیز بود.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور تأکید کرد: این حضور نشان داد که جامعه ایران در سخت‌ترین شرایط نیز ظرفیت حفظ حیات اجتماعی و تداوم حرکت خود را دارد؛ ظرفیتی که باید با برنامه‌ریزی و تقویت ارتباط مردم با یکدیگر و با نهادهای مسئول، استمرار پیدا کند. جنگ پایان نیافته؛ مردم میدان را خالی نکنند آیت‌الله اعرافی با هشدار نسبت به تصور پایان یافتن تهدیدها اظهار کرد: اگر کسی تصور کند که همه‌چیز تمام شده و دیگر نیازی به حضور مردم نیست، اشتباه می‌کند.
استمرار عزت و عظمت کشور به همین حضور وابسته است و باید همه جهان احساس کند که ملت ایران در سخت‌ترین شرایط نیز میدان را خالی نمی‌کند. وی افزود: باید این پیام روشن باشد که حتی اگر دشمن از گزینه‌های مختلف استفاده کند و شرایط دشوارتر شود -که برای آن هم برنامه ریزی شده است-، خیابان‌های ما همچنان زنده، پررونق و سرشار از حضور مردم خواهد بود؛ پرچم‌ها برافراشته می‌مانند، شعارها ادامه پیدا می‌کنند، عقل‌ها و بینش‌ها فعال‌اند و تحلیل‌ها در مسیر حفظ عزت و عظمت ایران و انقلاب اسلامی قرار دارند.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور با تأکید بر اینکه اجتماعات مردمی موتور محرک و قلب تپنده این حرکت هستند، خطاب به حاضران گفت: شما خادمان این حضور هستید و ارزش کاری که انجام می‌دهید، قابل وصف نیست. در یک نقطه عطف تاریخی و سرنوشت‌ساز قرار داریم؛ نقطه‌ای که اگر در آن کوتاهی شود، باید یکی دو قرن به گونه دیگری زندگی کنیم.
وی افزود: کاری که شما انجام می‌دهید، یاری رساندن به جبهه‌ای است که در برابر یک رویارویی بزرگ تاریخی ایستاده است. اهمیت این حضور را باید در مقیاس تحولات تاریخی و پیامدهای بلندمدت آن در نظر گرفت.
غیبت ملت‌ها از صحنه تصمیم‌گیری؛ تجربه‌ای که می‌تواند تا نسل‌ها هزینه داشته باشد آیت‌الله اعرافی با یادآوری سخنی از رهبر شهید حضرت آیت الله العظمی خامنه ای درباره پیامدهای غیبت ملت‌ها از صحنه تحولات جهانی اظهار کرد: در یکی از نشست‌هایی که روزهای دوشنبه برگزار می‌شد، جمعی از افراد از ایشان خواستند چند جمله‌ای سخن بگویند. یکی از مطالبی که مطرح کردند، درباره پایان جنگ جهانی دوم و تقسیم جهان میان قدرت‌های پیروز بود.
«ایشان فرمودند، پس از پایان جنگ جهانی دوم، متفقین و قدرت‌های پیروز دور هم نشستند و نقشه جهان را روی میز گذاشتند و مناطق مختلف را مانند کیک میان خود تقسیم کردند؛ چون جهان اسلام، منطقه غرب آسیا و خاورمیانه در آن صحنه خاموش بود و حضور مؤثری نداشتند همه چیز را از دست داد و عملاً از معادلات کنار گذاشته شد». مدیر حوزه‌های علمیه کشور با تأکید بر پیام این روایت گفت: اگر یک ملت یا جامعه در لحظه‌ای سرنوشت‌ساز از صحنه غایب باشد، ممکن است تا صد یا دویست سال هزینه آن غیبت را بپردازد.
حضور در بزنگاه‌های تاریخی، فقط یک اقدام مقطعی نیست، بلکه در تعیین سرنوشت ملت‌ها و نسل‌های آینده اثرگذار است. وی با اشاره به مطالعات تاریخی خود در ماه‌های اخیر گفت: در این مدت، به دلیل بیداری‌های شبانه و فرصت‌هایی که فراهم شد، بیش از یکصد کتاب تاریخی درباره جنگ‌های ایران، عثمانی و دیگر رویارویی‌های گذشته مطالعه کردم.
این مطالعات بار دیگر نشان داد که چگونه برخی شکست‌ها و قراردادهای تاریخی، پیامدهای طولانی‌مدتی برای کشور داشته‌اند. آیت‌الله اعرافی با اشاره به جنگ‌های گذشته ایران و قراردادهایی مانند ترکمانچای اظهار کرد: در برخی از این جنگ‌ها، دو طرف از نیروهای نظامی برخوردار بودند، اما گاهی ورود یک سلاح تازه مانند توپ جنگی، یا ایجاد ترس در میان نیروها، موجب فروپاشی روحیه و عقب‌نشینی شد.
مسئله تنها برتری ابزار نظامی نبود، بلکه گاه ترس و از دست رفتن اراده مقاومت، زمینه شکست‌های بزرگ را فراهم می‌کرد. پیامد چنین شکست‌هایی در برخی مقاطع، تجزیه بخش‌هایی از سرزمین ایران و تحمیل قراردادهای سنگین بود؛ قراردادهایی که آثار آنها در تاریخ و جغرافیای منطقه باقی ماند.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور با اشاره به مناطقی که در دوره‌های گذشته از ایران جدا شدند، گفت: در سفرهایی که به روسیه داشتم، از نزدیک برخی از این مناطق را مشاهده کردم. در آنجا نشانه‌هایی از پیوندهای فرهنگی و تاریخی با ایران دیده می‌شود و حتی در برخی مناطق، مسجد و مراکز دینی و سابقه آموزش طلاب وجود دارد.
وی با اشاره به تجربه جدایی بحرین از مام وطن نیز بر ضرورت شناخت پیامدهای تصمیم‌ها و قراردادهای تاریخی تأکید کرد و افزود: در برخی از این مقاطع، واگذاری‌ها به‌گونه‌ای انجام شد که امکان پیگیری و اعتراض در عرصه بین‌المللی نیز محدود شد. این تجربه‌ها نشان می‌دهد که حضور و ایستادگی در لحظه‌های سرنوشت‌ساز چه اندازه اهمیت دارد.
آیت‌الله اعرافی در ادامه، با اشاره به هزینه‌های دفاع مقدس هشت‌ساله و شهادت شمار زیادی از مردم و رزمندگان گفت: ملت ایران در آن جنگ، هزینه‌های بسیار بزرگی پرداخت، اما اجازه نداد حتی یک وجب از خاک کشور جدا شود. این تفاوت مهمی با برخی تجربه‌های تاریخی گذشته است.
وی تأکید کرد: امروز نیز طرف مقابل می‌داند که ورود به سرزمین ایران و اقدام برای جدا کردن بخشی از آن، با مقاومت ملتی روبه‌رو خواهد شد که تجربه هشت سال دفاع مقدس را در برابر خود دارد. این تجربه، پیام صلابت و استواری ملت ایران را به جهان منتقل کرده است؛ هرچند دشمن خیلی برای ورود برنامه زیری و هلی‌برن کرد، ولی جرأت نکرد وارد شود.
مدیر حوزه‌های علمیه افزود: ارزش کاری که شما در اجتماعات شبانه انجام می‌دهید، در چنین چارچوبی روشن می‌شود. شما بیش از دویست شب در میدان حضور داشته‌اید و باید برای ادامه این حرکت نیز برنامه‌ریزی کنید.
امید است خداوند متعال نیز در این مسیر یاری‌رسان باشد. هشت محور اجرایی برای تقویت اجتماعات شبانه آیت‌الله اعرافی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به مباحث مطرح‌شده، بر ضرورت تقویت سازمان‌دهی و پشتیبانی اجتماعات شبانه تأکید کرد و مجموعه‌ای از پیشنهادهای اجرایی را مطرح ساخت.
۱. حضور منظم مسئولان در اجتماعات وی نخستین محور را تنظیم برنامه حضور مسئولان در اجتماعات شبانه عنوان کرد و گفت: لازم است فرماندار و مجموعه مسئولان، برنامه‌ای تنظیم کنند تا هر شب تعدادی از مسئولان در میان مردم حضور داشته باشند و ارتباط مستقیم آنان با حاضران تقویت شود.
۲. راه‌اندازی میز خدمت به‌صورت متناوب مدیر حوزه‌های علمیه کشور دومین محور را فعال شدن میزهای خدمت دانست و افزود: میزهای خدمت باید با برنامه‌ریزی متناسب و به‌صورت متناوب و متناسب در اجتماعات شبانه فعال شوند تا مردم بتوانند از خدمات و پاسخ‌گویی دستگاه‌های مسئول بهره‌مند شوند.
۳. تقویت حضور روحانیون و مجموعه‌های هماهنگ‌کننده آیت‌الله اعرافی با اشاره به نقش روحانیون و مجموعه شورای هماهنگی در پیشبرد اجتماعات اظهار کرد: لازم است دفاتر، روحانیون و مجموعه‌های مسئول هماهنگی، حضور خود را منظم‌تر و مؤثرتر کنند.
در شب‌هایی که در اجتماع حضور داشتم، فعالیت برخی از دوستان را مشاهده کردم و از تلاش‌های آنان تشکر می‌کنم؛ اما این حضور باید تقویت شود و شکل جدی‌تری پیدا کند. ۴.
ترغیب کارکنان دستگاه‌های اجرایی به مشارکت وی چهارمین محور را افزایش همراهی نظام اداری کشور دانست و گفت: کارکنان ادارات باید برای حضور در اجتماعات ترغیب و تشویق شوند. مقصود، اجبار نیست، بلکه باید با تدبیر، تشویق و ایجاد انگیزه، زمینه همراهی بیشتر کارکنان فراهم شود.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور تأکید کرد: نظام اداری نیز باید پای کار بیاید و مسئولان مربوطه، با هماهنگی فرماندار، برای تحقق این موضوع اهتمام جدی داشته باشند. از تلاش‌های مسئولان قدردانی می‌کنیم، اما ضرورت دارد که این ظرفیت با برنامه‌ریزی دقیق‌تر فعال شود.
۵. پیوند قوی‌تر مساجد، ائمه جماعات و پایگاه‌های بسیج با اجتماعات آیت‌الله اعرافی پنجمین محور را تقویت ارتباط مساجد با اجتماعات شبانه دانست و اظهار کرد: مساجد، ائمه جماعات و پایگاه‌های بسیج از ارکان اصلی این حرکت هستند و باید ارتباط منسجم‌تری میان آنان و اجتماعات برقرار شود.
وی با تأکید بر ضرورت تحرک تازه در این بخش افزود: مسئولان مربوطه و فعالان این عرصه باید با هماهنگی یکدیگر، برنامه‌هایی برای افزایش حضور مردم و تقویت ارتباط محله‌ها و مساجد با اجتماعات شبانه طراحی کنند. ۶.
حضور منسجم دانش‌آموزان و تبدیل تجربه جنگ به مکتب تربیتی مدیر حوزه‌های علمیه کشور با اشاره به نقش آموزش‌وپرورش، این موضوع را یکی از ضرورت‌های مهم دانست و گفت: باید با هماهنگی مسئولان آموزش‌وپرورش، زمینه حضور منسجم گروه‌هایی از دانش‌آموزان دختر و پسر دبیرستانی در اجتماعات شبانه فراهم شود. وی افزود: پیش‌تر نیز در نشست‌های مختلف تأکید کرده‌ام که تجربه جنگ اخیر باید به یک مکتب تربیتی تبدیل شود؛ مکتبی که وارد آموزش‌وپرورش و مساجد شود و نسل جوان را تحت تأثیر قرار دهد.
آیت‌الله اعرافی با تأکید بر اینکه این تجربه صرفاً یک رویداد نظامی یا سیاسی نیست، اظهار کرد: جنگ اخیر می‌تواند ابعاد تربیتی و اجتماعی مهمی داشته باشد و لازم است ظرفیت آن برای تقویت بینش، مسئولیت‌پذیری، ایمان و حضور اجتماعی نسل جوان مورد توجه قرار گیرد. ۷.
ارتقای پشتیبانی و تأمین نیازهای اجتماعات وی هفتمین محور را تقویت پشتیبانی‌های مالی، تجهیزاتی و اجرایی اجتماعات عنوان کرد و گفت: دفتر ما نیز در حد توان خود کمک‌هایی داشته است. مدیر حوزه‌های علمیه کشور افزود: در کنار این کمک‌ها، لازم است شهرداری، شورای شهر، فرمانداری و سایر مجموعه‌های مسئول نیز متناسب با نیازها، پشتیبانی و هماهنگی لازم را انجام دهند تا کمبودهای اجرایی برطرف شود و فعالیت‌ها با نظم و توان بیشتری ادامه پیدا کند.
۸. شورای هماهنگی؛ قرارگاه اصلی اجتماعات با مشارکت مستقیم مردم آیت‌الله اعرافی در ادامه، تشکیل منظم جلسات شورای هماهنگی را ضروری دانست و گفت: این شورا قرارگاه اصلی سامان‌دهی اجتماعات است و باید در شرایط فعلی، دست‌کم هفته‌ای یک‌بار تشکیل جلسه دهد تا مسائل و پیشنهادهای مطرح‌شده بررسی و درباره آنها تصمیم‌گیری شود.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور افزود: حضور نمایندگان مردم در کنار روحانیون و دیگر مسئولان می‌تواند به شناخت دقیق‌تر مسائل، تقویت هماهنگی‌ها و افزایش اعتماد متقابل کمک کند. لازم است این جلسات به‌صورت منظم برگزار شود و مسائل مطرح‌شده در اجتماعات نیز در همان چارچوب مورد بررسی قرار گیرد.
به‌جای آنکه اختلاف‌نظرها در فضای غیررسمی باقی بماند، باید زمینه گفت‌وگوی مستقیم و محترمانه فراهم شود آیت‌الله اعرافی با تأکید بر ضرورت احترام به دیدگاه‌های مختلف اظهار کرد: افرادی که در اجتماعات حضور دارند، ممکن است دیدگاه‌ها و مطالبات متفاوتی داشته باشند. این تفاوت‌ها باید با احترام شنیده شود، به‌ویژه زمانی که نقد و مطالبه از احساس مسئولیت و شور انقلابی سرچشمه می‌گیرد.
وی افزود: نقد کردن و مطالبه‌گری، در صورتی که در مسیر مسئولیت‌پذیری و دغدغه‌مندی باشد، باید مورد توجه قرار گیرد. در عین حال، همان‌گونه که رهبری نیز تأکید کرده‌اند، اصل اجتماع باشکوه مردم و حضور طیف‌های مختلف جامعه باید حفظ شود.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور تصریح کرد: باید فضایی فراهم شود که افراد با دیدگاه‌های متفاوت نیز احساس کنند می‌توانند در اجتماع حضور داشته باشند و حرف خود را مطرح کنند. حتی اگر فردی با مطلبی موافق نیست، باید احساس کند که امکان بیان دیدگاه و شنیده شدن سخنش وجود دارد.
وی با تأکید بر اینکه حفظ تنوع سلایق نباید به کاهش شور انقلابی منجر شود، اظهار کرد: راه‌حل، ایجاد تعادل و تقویت سازوکارهای گفت‌وگو است. شورای هماهنگی باید به‌صورت منظم تشکیل شود و در صورت لزوم، جلسات جداگانه‌ای نیز برای بررسی دیدگاه‌ها و اختلاف‌نظرها برگزار شود.
آیت‌الله اعرافی افزود: اگر افرادی درباره عملکرد اشخاص یا مسائل مختلف دیدگاه متفاوتی دارند، می‌توان آنان را در یک جلسه گرد هم آورد تا گفت‌وگو کنند و حرف‌هایشان را بشنوند. این شیوه می‌تواند به الگویی برای حل اختلاف‌ها و تقویت انسجام اجتماعی تبدیل شود؛ به‌جای آنکه اختلاف‌نظرها در فضای غیررسمی باقی بماند، باید زمینه گفت‌وگوی مستقیم و محترمانه فراهم شود.
عضو فقهای شورای نگهبان تأکید کرد: این رویکرد هم به حفظ شکوه اجتماعات کمک می‌کند، هم امکان مشارکت طیف‌های مختلف را افزایش می‌دهد و هم اجازه نمی‌دهد شور انقلابی و احساس مسئولیت مردم تضعیف شود. قدردانی از خدمات مسئولان به معنای نادیده گرفتن نقدها نیست مدیر حوزه‌های علمیه کشور در بخش دیگری از سخنان خود، از فرماندار و دیگر مسئولان و مجموعه‌هایی که در ماه‌های گذشته برای اداره امور و پشتیبانی اجتماعات تلاش کرده‌اند، قدردانی کرد و گفت: در دوره‌ای که برخی نیازهای عمومی و مسائل اجرایی با دشواری روبه‌رو بود، مسئولان در میدان ماندند و برای حل مشکلات تلاش کردند.
عضو فقهای شورای نگهبان با اشاره به دشواری‌های شرایط جنگ و تلاش کارکنان دستگاه‌های مختلف افزود: در آن مقطع، بسیاری از امور با مشکلات جدی مواجه بود و اداره کشور به تلاش مستمر مجموعه‌های مختلف نیاز داشت حضور و ماندن مسئولان پای کار، اقدامی ارزشمند بود که باید از آن قدردانی کرد. آیت‌الله اعرافی با اشاره به برخی ارزیابی‌های خارجی درباره احتمال ترک مسئولیت از سوی مدیران در شرایط بحرانی اظهار کرد: در حالی که برخی تصور می‌کردند مسئولان در چنین شرایطی میدان را ترک خواهند کرد، بسیاری از آنان ماندند، زحمت کشیدند و امور را پیش بردند.
وی با تأکید بر اینکه قدردانی از خدمات مسئولان به معنای نادیده گرفتن نقدها نیست، افزود: همان‌گونه که در بیانیه مربوط به مذاکرات نیز دیدگاه‌ها و نکات لازم را مطرح کرده‌ام، می‌توان ضمن نقد و مطالبه‌گری، خدمات و تلاش‌های انجام‌شده را نیز به رسمیت شناخت. نقد منصفانه و قدردانی از خدمتگزاران، هر دو باید در کنار یکدیگر وجود داشته باشند.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور در پایان، بار دیگر از فعالان اجتماعات شبانه و همه کسانی که برای استمرار این حرکت تلاش می‌کنند، تشکر کرد و با دعا برای توفیق آنان، بر ضرورت ادامه حضور مردم، تقویت انسجام، هماهنگی دستگاه‌ها و حفظ ظرفیت‌های اجتماعی شکل‌گرفته در این مقطع تاریخی تأکید کرد.
