فکت‌چک ادعای وزیر ارتباطات | آیا بخش عمده مشکلات سایبری کشور از فیلترشکن‌ها ناشی می‌شود؟

نگار علی- ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در اظهاراتی درباره وضعیت شبکه ارتباطی کشور، فیلترشکن‌ها را یکی از عوامل بروز مشکلات سایبری دانسته و گفته است بخش عمده این مشکلات از همین مسیر و از داخل کشور ایجاد می‌شود. او همچنین با اشاره به ارتباط محدودیت‌های اینترنتی و توسعه فناوری‌های نوین تأکید کرده است: «اگر به سمت مسدودسازی حرکت کنیم، باید هوش مصنوعی را فراموش کنیم.» ادعا چیست؟

ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در اظهاراتی درباره وضعیت شبکه ارتباطی کشور، فیلترشکن‌ها را یکی از عوامل بروز مشکلات سایبری دانسته و گفته است بخش عمده این مشکلات از همین مسیر و از داخل کشور ایجاد می‌شود. او همچنین با اشاره به ارتباط محدودیت‌های اینترنتی و توسعه فناوری‌های نوین تأکید کرده است: «اگر به سمت مسدودسازی حرکت کنیم، باید هوش مصنوعی را فراموش کنیم.» فیلترشکن‌هایی که پیام‌ها و موقعیت مکانی کاربران را سرقت می‌کنند یکی از مهم‌ترین شواهد برای توضیح نگرانی وزیر ارتباطات، گزارش‌های امنیتی درباره بدافزارهایی است که در قالب برنامه‌های VPN منتشر شده‌اند.

در ژوئیه ۲۰۲۵، شرکت امنیت سایبری «لوک‌اوت» از فعالیت بدافزار جاسوسی «DCHSpy» خبر داد؛ بدافزاری که در قالب برنامه‌هایی با نام‌هایی مانند «EarthVPN» و «ComodoVPN» توزیع می‌شد. گزارش‌های منتشرشده درباره این پرونده می‌گویند این بدافزار می‌توانست اطلاعاتی از جمله پیام‌های واتس‌اپ، مخاطبان، سوابق تماس و موقعیت مکانی کاربران را جمع‌آوری کند و به قابلیت‌های دسترسی به میکروفون و دوربین نیز مجهز بود.

برخی نمونه‌ها با نام‌ها و پوشش‌های فریبنده، از جمله برنامه‌های مرتبط با اینترنت ماهواره‌ای، منتشر شده بودند. گزارش فنی و جزئیات پرونده DCHSpy این نمونه نشان می‌دهد که خطر صرفاً به افشای اطلاعات هنگام استفاده از یک سرویس ارتباطی محدود نیست.

اگر کاربر برنامه‌ای آلوده نصب کند، دستگاه او ممکن است به نقطه ورود مهاجم برای سرقت داده‌ها و جاسوسی تبدیل شود. فیلترشکن‌های آلوده می‌توانند راه نفوذ به شبکه‌های سازمانی و اجرای حملات سایبری شوند خطر فیلترشکن‌های آلوده می‌تواند از حریم خصوصی یک کاربر فراتر برود.

گزارش مرکز مطالعات استیمسون درباره گسترش استفاده از VPN در ایران توضیح می‌دهد که اگر دستگاه یک کارمند به بدافزار آلوده شود و به شبکه سازمانی متصل باشد، مهاجم ممکن است از آن دستگاه برای دسترسی به اطلاعات سازمان استفاده کند. این گزارش همچنین به نگرانی کارشناسان درباره تبدیل دستگاه‌های آلوده به بات‌نت‌هایی اشاره می‌کند که می‌توانند در حملات منع خدمت توزیع‌شده یا DDoS به کار گرفته شوند.

گزارش مرکز مطالعات استیمسون درباره فیلترشکن‌ها در ایران این زنجیره خطر را می‌توان چنین توضیح داد: ۱. کاربر یک VPN ناشناس یا آلوده را نصب می‌کند.

۲. بدافزار از طریق برنامه نصب‌شده به اطلاعات یا منابع دستگاه دسترسی پیدا می‌کند.

۳. دستگاه آلوده ممکن است برای سرقت اطلاعات، جاسوسی یا اجرای فعالیت‌های مخرب به کار گرفته شود.

۴. اگر دستگاه به سامانه‌های کاری یا سازمانی متصل باشد، خطر می‌تواند به شبکه آن سازمان نیز گسترش پیدا کند.

این سازوکار از نظر فنی امکان‌پذیر است و گزارش‌های امنیتی نمونه‌هایی از آن را مستند کرده‌اند. بااین‌حال، وجود این مسیر حمله به‌تنهایی نشان نمی‌دهد چه درصدی از حملات سایبری ایران از همین روش انجام شده است.

هشدارهای داخلی درباره فیلترشکن‌های مخرب در داخل ایران نیز مقام‌های پلیس فتا درباره مخاطرات برخی فیلترشکن‌ها هشدار داده‌اند. رئیس پلیس فتا تهران بزرگ در اظهاراتی که در رسانه‌ها بازتاب یافت، اعلام کرده است برخی از این برنامه‌ها ممکن است از منابع گوشی کاربران برای فعالیت‌های غیرقانونی استفاده کنند یا بدافزارهایی را برای سرقت اطلاعات شخصی نصب کنند.

گزارش منتشرشده درباره هشدار پلیس فتا این هشدارها با نگرانی وزیر ارتباطات درباره پیامدهای امنیتی استفاده گسترده از ابزارهای ناشناس هم‌راستا هستند. پژوهشگران و فعالان حوزه اینترنت و فضای مجازی چه می‌گویند؟

مرضیه ادهم، پژوهشگر حوزه اینترنت و فضای مجازی، در گفت‌وگو با خبرآنلاین، می‌گوید: «بسیاری از فیلترشکن‌های رایگان ممکن است حاوی بدافزار باشند یا کاربران را در معرض تبلیغات نامناسب و کلاهبرداری قرار دهند. در نتیجه، کودکی که برای دسترسی به یک خدمت عادی اینترنتی ناچار به استفاده از فیلترشکن می‌شود، ممکن است با خطرهایی مواجه شود که در شرایط دسترسی ایمن و متناسب با سن، احتمال مواجهه با آن‌ها کمتر است.» علیرضا لطفی، مدیر مخابرات منطقه تهران، با اشاره به تأثیر فیلترینگ بر کیفیت اینترنت، می‌گوید: «فرآیند و نوع فیلترینگ می‌تواند زمان دسترسی کاربران به محتوای اینترنتی را افزایش داده و باعث کاهش سرعت و تأخیر در باز شدن سایت‌ها شود.» معاون وزیر ارتباطات در این خصوص می‌گوید:«متاسفانه بیشتر حملات سایبری در کشور ما از طریق همین فیلترشکن‌ها از داخل کشور انجام می‌شود و این موضوع بسیار خطرناک است.» وحید فرید، پژوهشگر امنیت شبکه، به خبرآنلاین می‌گوید:« VPN که در بسیاری از کشورها ابزاری برای افزایش امنیت ارتباطات است، در ایران به دلیل اجبار کاربران به استفاده از نمونه‌های ناشناس، به یک تهدید امنیتی تبدیل شده است.» میلاد نوری در گفت‌وگو با خبرآنلاین:«در حال حاضر، اختلال در عملکرد یک فروشگاه اینترنتی بزرگ یا فلج کردن سیستم حمل‌ونقل هوشمند و مسیریاب‌های کشور از طریق همین گوشی‌های زامبی‌شده و ارسال درخواست‌های مکرر (Request) به سادگی امکان‌پذیر است.

از آنجا که این درخواست‌ها از سوی گوشی یک کاربر واقعی و با شماره تلفن مشخص صادر می‌شوند، فایروال‌ها و پروتکل‌های امنیتی شبکه در پلتفرم مقصد قادر به مسدودسازی آن‌ها نیستند، چرا که ترافیک ورودی کاملاً عادی به نظر می‌رسد.» حکم نهایی گزارش‌های امنیتی و پرونده‌های مستند نشان می‌دهند فیلترشکن‌های جعلی و ناامن می‌توانند به ابزار جاسوسی، سرقت اطلاعات و ایجاد خطر برای شبکه‌های سازمانی تبدیل شوند. بنابراین، اصل هشدار وزیر ارتباطات درباره مخاطرات امنیتی برخی فیلترشکن‌ها پشتوانه فنی دارد.

۲۲۷۲۲۷