نگاه متفاوت ارمنی‌ها به پس‌انداز؛ از بالش خانه تا کریپتو
به عنوان مثال، تنها 8 درصد از شهروندان ارمنی اظهار داشته‌اند که از پس‌انداز خود احساس رضایت می‌کنند، در حالی که این شاخص در کشوری مانند پرو به 64 درصد می‌رسد.
بیش از نیمی از جمعیت ارمنستان (معادل 50.4 درصد) داشتن پس‌انداز مالی را امری مثبت ارزیابی می‌کنند؛ این موضوعی است که نتایج بررسی ملی «سنجش ظرفیت‌های مالی جمعیت جمهوری ارمنستان؛ بارومتر 2025» انجام‌شده توسط بانک مرکزی این کشور بر آن دلالت دارد. بانک مرکزی ارمنستان در چارچوب این پژوهش تلاش کرده تا روشن کند مردم ارمنستان چگونه در عمل پس‌انداز کرده و وجوه خود را نگه می‌دارند.
بر اساس نتایج منتشرشده در ژوئن 2026، آمارها ابعاد قابل‌توجهی از رفتار مالی شهروندان را نمایان می‌سازند. بر اساس این داده‌ها، 87.2 درصد از شهروندان پس‌انداز را به عنوان ابزاری برای سرمایه‌گذاری و کسب درآمد مضاعف تلقی می‌کنند؛ با این حال، در بخش نحوه نگهداری وجوه، 57.6 درصد از افراد دارای پس‌انداز، پول خود را در خانه نگه می‌دارند، زیرا بر این باورند که این روش امن‌تر است.
در همین حال، تنها 10.7 درصد از مردم دارای سپرده بانکی هستند که نشان‌دهنده فاصله چشمگیر میان روش‌های سنتی و مدرن نگهداری پول در این کشور است. تعاریف متنوع از پس‌انداز؛ از املاک مسکونی تا دارایی‌های دیجیتال بررسی‌ها همچنین نشان می‌دهد که در ارمنستان تلقی افراد از مفهوم پس‌انداز بسیار متنوع است.
برخی از شهروندان املاک و مستغلاتِ مورد استفاده برای سکونت را نیز نوعی پس‌انداز می‌دانند؛ به این صورت که با دریافت وام مسکن، ملک خریده و ماهانه بخشی از درآمد خود را صرف بازپرداخت اقساط آن می‌کنند. گروهی دیگر زمین، خودرو و حتی املاکی در خارج از مرزهای ارمنستان خریداری می‌کنند.
با این حال، سهم کسانی که به موسسات مالی رسمی، صندوق‌های سرمایه‌گذاری یا بازار رمزارزها اعتماد دارند، بسیار ناچیز است. داستان موفقیت؛ روایت یک شهروند از تنوع‌بخشی به دارایی‌ها آرتاک فارمانیان، یکی از شهروندانی که توانسته پس‌اندازهای خود را به شکلی موفقیت‌آمیز مدیریت کند، دارایی‌های خود را در سه حوزه املاک، خرید طلا و رمزارز توزیع کرده است.
وی در طول سه سال گذشته بیشترین سود را از بازار کریپتو به دست آورده، هرچند که در بازارهای طلا و مسکن نیز رشد پویایی را تجربه کرده است. آرتاک در این باره توضیح می‌دهد: «بر خلاف پس‌اندازها و سرمایه‌گذاری‌های سنتی، بازار رمزارزها از منطق و پویایی بسیار جذابی برخوردار است.
هرچه دانش خود را در این زمینه عمیق‌تر می‌کنید، بیشتر به آن علاقه‌مند می‌شوید. البته در این بازار ریسک بسیار بیشتری نسبت به سپرده بانکی یا مسکن وجود دارد.» وی معتقد است که در سنین جوانی و پیش از تشکیل خانواده و داشتن فرزند، می‌توان دست به سرمایه‌گذاری‌های پرخطر زد، اما با افزایش سن و تغییر جایگاه اجتماعی، اولویت‌های مالی نیز دگرگون می‌شوند: «من همچنین صندوق‌های بازنشستگی خود را به طور فعال مدیریت می‌کنم و تاکنون دو بار صندوقم را تغییر داده‌ام.
تلاش می‌کنم تحلیل‌هایی انجام دهم و بر اساس نتایج آن‌ها سرمایه‌گذاری کنم. اما این کار مستلزم دانش و توانایی انجام محاسبات مختلف است.
برای اینکه روزی پس‌اندازهای انباشته‌ام را از دست ندهم، به موازات آن طلا و مسکن نیز می‌خرم و یک آپارتمان دوخوا‌به دارم. من در حد مجاز و منطقی ریسک می‌کنم.» به باور آرتاک، در طول 10 سال گذشته ثبات مالی در تمامی حوزه‌های کشور برقرار بوده و علیرغم چالش‌های متعدد داخلی و خارجی، این ثبات رو به وخامت نگذاشته است: «نخستین چیزی که به آن توجه می‌کنم، سرمایه‌گذاری‌های خارجی است.
آن‌ها برای من قطب‌نمایی هستند تا بفهمم سرمایه‌ها در چه حوزه‌هایی، با چه حجم و چه چشم‌اندازی جریان دارند.» وی که بیشترین موفقیت‌های مالی خود را در بازار کریپتو کسب کرده، می‌گوید که طی شش ماه گذشته رویکرد بسیار محتاطانه‌ای در این بازار اتخاذ کرده؛ چرا که باور دارد بحران‌ها می‌توانند ناگهانی و ویرانگر باشند. وی به دیگران توصیه می‌کند که تمام پس‌انداز خود را در یک جا نگه ندارند و سرمایه‌گذاری نکنند: «باید مقداری وجه نقد، پول در کارت بانکی، طلا و املاک داشت و سپس به اوراق قرضه، کریپتو و فعالیت‌های تجاری فکر کرد.» جایگاه پایین ارمنستان در شاخص جهانی پس‌انداز در فهرست کشورهای شرکت‌کننده در نظرسنجی قابلیت‌های مالی بانک جهانی (Financial Capability Survey)، ارمنستان در مقایسه با سایر دولت‌ها نتایج ضعیف‌تری به ویژه از منظر برنامه‌ریزی مالی بلندمدت و رفتار پس‌انداز به ثبت رسانده است.
به عنوان مثال، تنها 8 درصد از شهروندان ارمنی اظهار داشته‌اند که از پس‌انداز خود احساس رضایت می‌کنند، در حالی که این شاخص در کشوری مانند پرو به 64 درصد می‌رسد. ارمنی‌ها از نظر پس‌انداز برای دوران سالمندی نیز جایگاه برجسته‌ای ندارند.
نهاد مذکور نظرسنجی دیگری را در میان 143 اقتصاد و حدود 148 هزار نفر انجام داد تا مشخص کند در 12 ماه گذشته چه درصدی از مردم برای دوران سالمندی پول پس‌انداز کرده‌اند. نتایج نشان داد که ارمنستان با تنها 2.1 درصد در زمره کشورهایی با پایین‌ترین شاخص در سطح جهان قرار دارد.
ریشه‌های تاریخی رفتار مالی ارمنی‌ها؛ نگاه یک مردم‌شناس سوتلانا پوغوسیان، مردم‌شناس و نامزد علوم تاریخی، بر این باور است که اطلاق صفت «پس‌اندازنکننده» به مردم ارمنستان درست نیست: «مسئله این است که ما چندان تمایلی نداریم پول خود را به بانک‌ها، سازمان‌ها و صندوق‌های سرمایه‌گذاری بسپاریم. از منابع مختلف تاریخی می‌دانیم که ارمنی‌ها ترجیح می‌دادند اشیاء باارزش داشته باشند؛ به ویژه کمربندهای نقره‌ای، تاج‌ها و زیورآلات طلایی که روی خود می‌پوشیدند.
آن‌ها هنگام بروز بلایا و جنگ‌ها می‌توانستند این اقلام را با خود جابه‌جا کنند. همین موضوع در مورد اموال خانگی نیز صادق است؛ آن‌ها با پس‌اندازهای خود اقلام قابل‌حمل مانند ظروف مسی، کوزه‌ها و ابزار کار را می‌خریدند.» به گفته وی، امروز نیز ارمنی‌ها اساساً مردمانی پس‌اندازکننده هستند که خانه، خودرو و زیورآلات طلا خریداری می‌کنند: «بخش دیگری از مردم نیز پول خود را زیر تشک پنهان می‌کنند، درست همان کاری که اجدادشان انجام می‌دادند.
نابودی پس‌اندازهای بانکی در دهه 90 میلادی نقش بزرگی در شکل‌گیری این رفتار داشت. مردم سال‌ها پس‌انداز کرده و به سیستم بانکی اعتماد کرده بودند، اما این سیستم یک‌شبه فروپاشید و مردم را با دستان خالی رها کرد.
آن‌ها و نسل بعدی‌شان همچنان نسبت به سیستم بانکی محتاط و بدبین هستند.» در خصوص نسل جوان نیز این مردم‌شناس معتقد است که آن‌ها پس‌اندازهای خود را به شکل دیگری «انباشت» می‌کنند: «آن‌ها آموزش، سفر و تجربیات گوناگون را نوعی سرمایه‌گذاری می‌دانند. همه این‌ها در دوران ما سرمایه‌گذاری بسیار مهمی به شمار می‌روند.
جوانان سپرده بانکی باز نمی‌کنند یا طلا نمی‌خرند، بلکه هزینه‌های آینده‌نگرانه‌ای انجام می‌دهند. بنابراین، بیایید جامعه خود را نه به عنوان جامعه‌ای که پس‌انداز نمی‌کند، بلکه به عنوان جامعه‌ای که پس‌انداز را بر اساس مقتضیات زمانه به شکل دیگری محقق می‌سازد، بشناسیم.» بر اساس نظرسنجی‌های بین‌المللی مختلف، در بسیاری از کشورها مردم پس‌اندازهای بانکی و سرمایه‌گذاری را ترجیح می‌دهند، اما تصویر در ارمنستان متفاوت است؛ در اینجا از هر سه نفر یک نفر پول خود را به صورت اسکناس نقد یا طلا در خانه نگهداری می‌کند.
از سوی دیگر، به گفته این کارشناس، در برخی خانواده‌های ارمنی انباشت پول گاه نه به عنوان یک پشتوانه مالی، بلکه به عنوان امتناع از لذت بردن از زندگی تلقی می‌شود: «کسانی هستند که با پس‌انداز کردن مخالفند و می‌خواهند پول موجود را در همان لحظه خرج کنند و حداکثر رضایت را به دست آورند؛ با این حال، این رفتار ویژگی عمومی و جمعی ملت ما محسوب نمی‌شود.»