صالحی: در میناب و لامرد، نسل‌های آینده از وعده منشور ملل متحد محروم شد
صالحی خاطرنشان کرد: منشور ملل متحد وعده داده بود که نسل‌های آینده را از بلای جنگ نجات دهد؛ اما در میناب، «نسل آینده» متأسفانه از این وعده محروم شد.
این مراسم عصر سه‌شنبه ۳۱ شهریورماه ۱۴۰۵ با حضور نزدیک به ۴۰ نفر از سفرا و نمایندگان سیاسی کشورهای خارجی در ایران و با مشارکت جمعی از هنرمندان، محققان و دانشجویان در بنیاد ایرانشناسی برگزار شد. علی‌اکبر صالحی رئیس بنیاد ایرانشناسی و وزیر اسبق امور خارجه، سفرای کشورهای گوناگون و پژوهشگران ایرانی و خارجی نیز درباره اهمیت صلح در فرهنگ و تمدن ایران به زبان انگلیسی سخنرانی کردند.
همچنین نمایشگاهی از آثار نقاشی کودکان ایرانی با موضوع صلح، با تأکید بر پیوند این موضوع با استان‌های جنوبی ایران و به‌ویژه شهدای مدرسه شجره طیبه میناب، برپا شد که تا هفتم مهرماه در بنیاد ایرانشناسی ادامه خواهد داشت. صالحی در آغاز سخنان خود با اشاره به فراخوان سالانه سازمان ملل متحد برای برقراری آتش‌بس جهانی در روز صلح گفت: اگر بشریت بتواند برای یک روز صلح را انتخاب کند، پس جنگ نیز در تمام روزهای دیگر، یک انتخاب است.
وی با یادآوری اینکه بسیاری از ناظران و تحلیلگران برجسته آمریکایی نیز جنگ جاری علیه ایران را جنگی از سر انتخاب توصیف کرده‌اند، افزود: جنگ هرگز سرنوشت محتوم نیست. صالحی در ادامه با بازخوانی نخستین وعده منشور ملل متحد گفت: ۸۱ سال پیش، مردان و زنانی که ویرانگرترین جنگ تاریخ بشر را پشت سر گذاشته بودند، در سان‌فرانسیسکو نخستین هدف نظم نوین جهانی را نجات نسل‌های آینده از بلای جنگ قرار دادند؛ با این انتظار که دولت‌ها اختلافات خود را با توسل به زور حل نکنند و قواعد بین‌المللی برای همه یکسان باشد.
وی افزود: این وعده هرگز به‌طور کامل و وفادارانه رعایت نشد و ملت ایران نیز رنج هشت سال جنگ تحمیلی و درد استفاده از سلاح‌های شیمیایی علیه سردشت را، در شرایطی که بخش بزرگی از جهان روی خود را برگردانده بود، به یاد دارد. رئیس بنیاد ایرانشناسی با اشاره به حمله موشکی به دبستان شجره طیبه میناب در استان هرمزگان گفت: این حمله صبح روز شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴، نخستین روز هفته تحصیلی و در نخستین ساعات آغاز جنگ رخ داد و ۱۶۸ کودک بی‌گناه به شکلی فجیع به شهادت رسیدند که بیشتر آنها دختران خردسال هفت تا دوازده ساله بودند.
وی افزود: در برخی خانواده‌ها بیش از یک فرزند از دست رفت و به دلیل کافی نبودن ظرفیت سردخانه بیمارستان، از کامیون‌های یخچال‌دار برای نگهداری پیکرها استفاده شد. صالحی خاطرنشان کرد: منشور ملل متحد وعده داده بود که نسل‌های آینده را از بلای جنگ نجات دهد؛ اما در میناب، «نسل آینده» متأسفانه از این وعده محروم شد.
رئیس بنیاد ایرانشناسی سپس به حمله موشکی به سالن ورزشی شهر لامرد در جنوب استان فارس در بعدازظهر نخستین روز جنگ اشاره کرد و گفت: یک تیم والیبال دختران در زمان وقوع حمله در سالن حضور داشت. وی با استناد به اظهارات کارشناسان مهمات مورد استناد بی‌بی‌سی و نیویورک‌تایمز گفت شواهد موجود با موشک بالستیک Precision Strike Missile مطابقت دارد؛ موشکی که به گفته وی، ارتش آمریکا پیش از آن در میدان نبرد به کار نگرفته بود و برای انفجار بر فراز هدف و پرتاب ده‌ها هزار ساچمه کوچک تنگستنی طراحی شده است.
صالحی در توصیف صحنه این حمله گفت: هزاران سوراخ ترکش بر دیوارها نقش بسته است، گویی کسی به آنها سنگ‌ریزه شلیک کرده است و افزود: هر یک از این سوراخ‌ها مسیر یک قطعه فلزی را نشان می‌دهد؛ از میان هوا، از میان تور والیبال و از میان بدن هر کسی که در آن لحظه در مسیر آن قرار داشته است. به گفته صالحی، در این حمله ۲۱ نفر از جمله آوینا برزگر، کودک دو ساله، به شهادت رسیدند و بیش از ۱۷۰ نفر زخمی شدند که برخی از آنان، از جمله ورزشکاران جوان، با آسیب‌های ماندگار مواجه خواهند بود.
رئیس بنیاد ایرانشناسی با برشمردن آنچه نقض قواعد بنیادین حقوق بین‌الملل در جریان حملات نظامی خواند، گفت: ممنوعیت توسل به زور، سنگ‌بنای منشور، به نام آنچه «دفاع مشروع پیشگیرانه» خوانده شد، کنار گذاشته شد؛ مفهومی که منشور آن را به رسمیت نمی‌شناسد و اکثر کشورهای عضو طی دهه‌ها آن را رد کرده‌اند. وی افزود اصل حمایت از تأسیسات هسته‌ای تحت پادمان‌های بین‌المللی نیز چنان نادیده گرفته شد که گویی اصلاً وجود نداشته است.
صالحی با تأکید بر اینکه حقوق بین‌الملل بشردوستانه و کنوانسیون‌های ژنو را دولت‌های حاضر در این مراسم تصویب کرده‌اند، تصریح کرد این قواعد با توجیهاتی که وی آنها را بی‌اساس و سطحی خواند، نقض شده‌اند؛ از جمله با تهدید به نابودی یک تمدن، بمباران نیروگاه‌ها و پل‌ها و تخریب اموال و تأسیسات غیرنظامی. وی ادامه داد: هر یک از این قواعد، حاصل نسل‌ها تلاش برای ساختن نظمی حقوقی بود.
هر یک از آنها با خون به بار نشسته بودند و افزود که در چند ماه، با این قواعد به‌گونه‌ای رفتار شده است که گویی الزام‌آور نیستند و می‌توان آنها را اختیاری تلقی کرد. صالحی با انتقاد از عملکرد نهادهای بین‌المللی گفت چنین فجایعی هنگامی امکان‌پذیر می‌شود که نهادهایی که برای پیشگیری از آنها ساخته شده‌اند از درون تهی شده‌اند و در برخی موارد، حتی برخلاف هدف اولیه خود به کار گرفته شده‌اند.
وی با اشاره به مسئولیت اصلی شورای امنیت در حفظ صلح و امنیت بین‌المللی افزود: این شورا نتوانسته است اقدام مؤثری انجام دهد. رئیس بنیاد ایرانشناسی همچنین گفت برخی رؤسای نهادهای بین‌المللی و چهره‌های برجسته، هرچند در مقاطعی این رخدادها را محکوم کرده‌اند، اما از تصریح به عامل آنها و رد قاطعانه توجیهات مورد استفاده برای این اقدامات خودداری کرده‌اند.
صالحی تأکید کرد: محکوم کردن یک اقدام و در عین حال سکوت درباره عامل آن، بی‌طرفی نیست. این شکل خاموشی از اجازه دادن است.
رئیس بنیاد ایرانشناسی با اشاره به اینکه حتی قدرتمندترین دولت‌ها در گذشته، هنگام توسل به زور، دست‌کم خود را ملزم می‌دیدند نشان دهند در چارچوب قواعد عمل می‌کنند، گفت: آنها به شورای امنیت می‌آمدند، به منشور استناد می‌کردند و برای اقدامات خود استدلال حقوقی ارائه می‌دادند. وی با یادآوری رسوایی نیجر در پرونده عراق هشدار داد: بیم آن دارم که امروز شاهد پایان همین سطح از تظاهر و ظاهرسازی نیز باشیم.
صالحی با اشاره به تغییر نام وزارت دفاع آمریکا به وزارت جنگ گفت: حکومت پهلوی پیش از انقلاب اسلامی وزارتخانه‌ای با عنوان وزارت جنگ داشت که پس از انقلاب به وزارت دفاع تغییر نام یافت، اما امروز مدعیان پاسداری از نظم بین‌المللی رویکردی معکوس در پیش گرفته‌اند. وی با اشاره به عبارت مطرح‌شده از سوی وزیر جنگ آمریکا در توجیه این تغییر نام، بیشینه کردن مرگ‌آفرینی، نه قانونی‌گرایی سست و کم‌رمق، تصریح کرد: یک نام از حفاظت از میهن خود سخن می‌گوید؛ نام دیگر از کشاندن جنگ به سرزمین دیگران.
رئیس بنیاد ایرانشناسی تحریم‌های اقتصادی را ابزاری برای فلج کردن ستون فقرات اقتصادی کشورها خواند و گفت: تحریمی که هیچ راه خروجی نداشته باشد، دیگر ابزار سیاست نیست. این یک محاصره است.
و محاصره، یکی از قدیمی‌ترین اشکال جنگ است. صالحی در پایان با یادآوری عبارت آغازین منشور ملل متحد گفت: منشور نه با ما دولت‌ها، ما قدرت‌های بزرگ یا ما اعضای دائم شورای امنیت، بلکه با عبارت ما مردمان ملل متحد آغاز می‌شود.
وی افزود: ما مردمان ملل متحد باید بپذیریم که زمین‌های بازی مدارس، بیمارستان‌ها، پل‌ها، نیروگاه‌ها و بالاتر از همه، میراث مشترک تمدن‌ها متعلق به تمام بشریت است و حفاظت از آنها وظیفه‌ای مشترک برای همه ملت‌هاست. رئیس بنیاد ایرانشناسی با تأکید بر گشودن درهای دانشگاه‌ها، کتابخانه‌ها و تئاترها به روی یکدیگر گفت: بمباران شهری که شاعرانش را خوانده‌اید بسیار دشوارتر است.
وی آموزش تاریخ، زبان و ادیان ملت‌های دیگر به فرزندان را به‌عنوان فصل‌هایی از داستان مشترک انسان‌ها ضروری دانست و تأکید کرد پیوندهای میان ملت‌ها در حوزه غذا، دارو، اقلیم و سلامت باید در خدمت رفاه مشترک قرار گیرد، نه آنکه به ابزاری برای اعمال فشار علیه یکدیگر تبدیل شود. صالحی با تأکید بر ضرورت بازگرداندن ما مردمان ملل متحد به‌عنوان یک مأموریت برای امروز و فردا گفت: ما مردمان ملل متحد با عزمی تازه و استوار متعهد می‌شویم که نسل‌های آینده را از بلای جنگ، که بیش از دو بار در طول عمر ما اندوهی وصف‌ناشدنی بر بشریت تحمیل کرده است، نجات دهیم.
و این بار، به کلام خود وفادار خواهیم ماند. در ادامه این مراسم کریستین وی گاند، هماهنگ‌کننده مقیم سازمان ملل متحد در جمهوری اسلامی ایران، با طرح این پرسش که «صلح برای یک کودک چه معنایی دارد؟» گفت: صلح می‌تواند برای یک کودک به معنای رفتن بدون ترس به مدرسه، بازی کردن، آموختن و زندگی در کنار خانواده و دوستان باشد.
وی با اشاره به پیام دبیرکل سازمان ملل متحد اظهار کرد: صلح امروز با کمبود خطرناکی مواجه است و درگیری‌ها از نظر مقیاس و پیچیدگی افزایش یافته‌اند؛ با این حال، انسان‌ها ناتوان نیستند. به گفته وی، صلح امری منفعل نیست و به انتخاب‌های آگاهانه برای پاسداری از کرامت انسانی و سرمایه‌گذاری در دیپلماسی، گفت‌وگو و مذاکره نیاز دارد.
وی گاند با اشاره به تأثیر انسانی درگیری‌های ماه‌های اخیر در ایران و آسیب دیدن کودکان، فاجعه میناب را یادآوری کرد و گفت باید به‌صورت جمعی تلاش کرد چنین حوادثی در میناب و لامرد هرگز تکرار نشود و غیرنظامیان همواره مورد حفاظت قرار گیرند. وی سرمایه‌گذاری برای صلح را سرمایه‌گذاری برای آینده‌ای پایدار دانست و بر اهمیت سلامت، آموزش، تغذیه، حمایت اجتماعی، حفاظت از محیط‌زیست و توسعه پایدار تأکید کرد و گفت ساختن آینده‌ای امن‌تر و پایدارتر نیازمند تعهد جمعی دولت‌ها، سازمان‌های بین‌المللی، جامعه مدنی و جوانان است.
وی گاند در پایان گفت صلح درباره آینده‌ای است که انسان‌ها انتخاب می‌کنند بسازند و تحقق آن از مسیر گفت‌وگو، دیپلماسی، توسعه پایدار، وحدت و مشارکت جمعی می‌گذرد. عمران احمد صدیقی، سفیر پاکستان در ایران، با قدردانی از سخنان صالحی درباره چارچوب بین‌المللی ایجادشده پس از دو جنگ جهانی، بر مفهوم صلح در جوامع، مدارس و دانشگاه‌ها تمرکز کرد.
وی با اشاره به تفاوت میان «نبود خشونت» و «صلح مثبت» گفت: صلح صرفاً نبود خشونت نیست و اگر پس از پایان درگیری، بی‌عدالتی، طردشدگی، تحقیر و نابرابری ادامه داشته باشد، صلح پایدار شکل نخواهد گرفت. وی افزود صلح همراه با عدالت و کرامت، مستلزم احترام به دیگر جوامع و درک پیوستگی امنیت کشورهاست.
صدیقی دیپلماسی را هنر باز نگه داشتن کانال‌های ارتباطی دانست و گفت برای آغاز گفت‌وگو الزاماً از ابتدا به اعتماد نیاز نیست؛ گاهی اعتماد خود نتیجه گفت‌وگوست. سفیر پاکستان با اشاره به تجربه جنوب آسیا، ابراز امیدواری کرد این منطقه بیش از پیش به عرصه‌ای برای ارتباط، خلاقیت و همکاری تبدیل شود و تأکید کرد برای نزدیک شدن به صلح باید از امروز با گوش دادن بیشتر به یکدیگر، مقابله با کلیشه‌ها، آموزش کنجکاوی به کودکان و آشنایی آنان با تاریخ دیگر ملت‌ها، برای ساختن پل‌های میان جوامع تلاش کرد.
وی در پایان گفت صلح از خود انسان‌ها آغاز می‌شود و اگر افراد برای آن گام بردارند، صلح می‌تواند از یک آرزو به شیوه‌ای برای زندگی تبدیل شود. بئاتریس سالاس، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد، با اشاره به داستان جمشید و اهمیت خرد و حکمت حاکمان گفت اگر حکمت و مسئولیت‌پذیری در رأس قدرت وجود نداشته باشد، جامعه آسیب خواهد دید.
این مترجم شاهنامه به اسپانیایی با تأکید بر خواست مشترک انسان‌ها برای زندگی، کار و ساختن آینده برای خود و فرزندانشان، فرهنگ‌های بشری را حافظه مشترک انسانیت دانست و گفت ایران از جلوه‌های مهم این حافظه تاریخی و فرهنگی است. سالاس با بیان اینکه تمدن توانایی زندگی با وجود تفاوت‌هاست، تأکید کرد فرهنگ از حکومت‌های موقت و دولت‌های گذرا ماندگارتر است و همین فرهنگ به تمدن امکان می‌دهد از امپراتوری‌ها، تهاجمات و دوره‌های آشوب عبور کند.
وی در پایان گفت: ایران فراموش نخواهد کرد؛ زیرا ایران دارای فرهنگی عمیق و ریشه‌دار است و فرهنگ، ریشه تمدن است. در پایان مراسم، سفرا و نمایندگان سیاسی کشورهای خارجی از نمایشگاه آثار نقاشی کودکان با موضوع صلح بازدید کردند و جوایزی نیز به افراد برتر اهدا شد.
روز جهانی صلح هر سال در ۲۱ سپتامبر برگزار می‌شود و مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۱ این روز را به‌عنوان روز آتش‌بس جهانی و پرهیز از خشونت تثبیت کرد.
