شینا انصاری: محيط‌زيست ايران امروز با چالش‌هايي روبه‌رو است كه هيچ‌كدام با نگاه‌هاي تك‌بعدي و جزيره‌اي حل نمي‌شوند
شینا انصاری نوشت: محیط‌زیست ایران امروز با چالش‌هایی روبه‌رو است که هیچ‌کدام با نگاه‌های تک‌بعدی و جزیره‌ای حل نمی‌شوند.
شینا انصاری نوشت: محیط‌زیست ایران امروز با چالش‌هایی روبه‌رو است که هیچ‌کدام با نگاه‌های تک‌بعدی و جزیره‌ای حل نمی‌شوند. آنچه به آن نیاز داریم، نه فقط دانش بیشتر، بلکه فضایی برای گفت‌وگوی عقلانی میان دانش‌های متفاوت است.
شینا انصاری در یادداشتی با عنوان «گفت‌وگو و مساله‌مندی در محیط‌زیست» در روزنامه اعتماد نوشت: هفته گذشته در اختتامیه «جشنواره ملی برهان» که به همت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برای تقویت فرهنگ گفت‌وگو، آزاداندیشی، مساله‌محوری و بهره‌گیری از ظرفیت دانشجویان برای مواجهه با مسائل و چالش‌های کشور تشکیل شد، شرکت کردم. اقدامی ارزنده که تلاش می‌کرد دانشجویان را از جایگاه مخاطب مسائل، به جایگاه پرسشگر، صاحب ایده و مشارکت‌کننده در گفت‌وگوهای ملی نزدیک کند.
در شرایطی که جامعه با چالش‌های پیچیده فکری، اجتماعی و فرهنگی مواجه است، بازخوانی ابعاد نظری و عملی کرسی‌های گفت‌وگو محور و آزاداندیشی و نسبت آن با مساله‌مندی، ضرورتی انکارناپذیر است. در حوزه محیط‌زیست نیز باتوجه به مسائل و معضلات متعدد در کشور از آلودگی هوا و تغییر اقلیم گرفته تا بحران کم‌آبی، فرونشست زمین، تخریب زیست‌بوم‌ها، کاهش تنوع زیستی، آلودگی دریاها و سواحل و تعارض میان حفاظت و توسعه، بیش از هر زمان دیگری به گفت‌وگو و مساله‌مندی نیاز داریم، چراکه مسائل محیط‌زیست، مسائلی چندبعدی و پیچیده‌اند که با یک دستگاه، یک تخصص یا یک تصمیم منفرد قابل حل نیستند.
هیچ فرد، سازمان و حتی هیچ رشته علمی نمی‌تواند مدعی باشد که برای مسائل پیچیده محیط‌زیست به تنهایی پاسخ کامل دارد. اقتصاددان، جامعه‌شناس، حقوقدان، مهندس، زیست‌شناس، برنامه‌ریز، متخصص منابع طبیعی، فعال اجتماعی، صنعتگر، کشاورز و جامعه محلی، هر یک بخشی از واقعیت را می‌بینند.
«گفت‌وگو» فرصتی برای کنار هم قرار دادن این بخش‌های پراکنده و رسیدن به تصویری کامل‌تر از مساله است. ازسوی دیگر محیط‌زیست عرصه‌ای است که در آن تعارض میان منافع کوتاه‌مدت و بلندمدت، منافع محلی و ملی، توسعه و حفاظت، بخش‌های مختلف اقتصادی و حتی نسل حاضر و نسل‌های آینده به‌صورت جدی وجود دارد.
یکی از ضرورت‌های مهم در مدیریت محیط‌زیست، حرکت از موضوع‌محوری به مساله‌محوری است. موضوع می‌تواند «آلودگی هوا»، «خشکسالی»، «تالاب»، «تنوع زیستی» یا «پسماند» باشد؛ اما مساله زمانی شکل می‌گیرد که بتوانیم دقیقا مشخص کنیم چه چیزی، در کجا، برای چه کسانی با چه علتی و با چه پیامدی رخ داده است و چه گزینه‌هایی برای مواجهه با آن وجود دارد.
مساله‌مندی یعنی پرسیدن سوال درست پیش از آنکه برای آن پاسخ ارایه کنیم. برای مثال، در مواجهه با بحران کم‌آبی، اگر مساله را صرفا «کمبود آب» بدانیم، ممکن است راه‌حل را در افزایش عرضه و احداث زیرساخت‌های جدید جست‌وجو کنیم.
اما اگر مساله را در قالبی جامع‌تر ببینیم، باید درباره الگوی مصرف، بهره‌وری، اقتصاد آب، حکمرانی منابع، حقابه‌های محیط‌زیستی، الگوی کشت، توسعه شهری و صنعتی و ظرفیت اکولوژیک سرزمین نیز گفت‌وگو کنیم.مساله محیط‌زیست نه صرفا مساله طبیعت است و نه صرفا مساله یک سازمان، بلکه یک موضوع چندوجهی با بازخوردهای غیرقابل پیش‌بینی است. آلودگی هوا با حمل‌ونقل، انرژی، صنعت، شهرسازی و اقتصاد پیوند دارد.
بحران کم‌آبی با کشاورزی، اقتصاد، توسعه منطقه‌ای و الگوی سکونت مرتبط است. حفاظت از تنوع زیستی با معیشت جوامع محلی، گردشگری، کشاورزی و برنامه‌ریزی سرزمین ارتباط دارد.
بنابراین، در صورتی گفت‌وگو محوری به حل مساله کمک می‌کنند که بین‌رشته‌ای، بین‌بخشی و تا حد امکان بین‌نسلی باشند. در کنار استاد دانشگاه و پژوهشگر، باید صدای مدیر اجرایی، صنعتگر، کشاورز، جامعه محلی، تشکل مردم‌نهاد و جوانان نیز شنیده شود.
نسل جوان به ویژه دانشجویان باید در این گفت‌وگوها حضور جدی داشته باشند، زیرا بسیاری از پیامدهای تصمیم‌های امروز محیط‌زیست، در سال‌های آینده بر زندگی آنان اثر خواهد گذاشت. محیط‌زیست ایران امروز با چالش‌هایی روبه‌رو است که هیچ‌کدام با نگاه‌های تک‌بعدی و جزیره‌ای حل نمی‌شوند.
آنچه به آن نیاز داریم، نه فقط دانش بیشتر، بلکه فضایی برای گفت‌وگوی عقلانی میان دانش‌های متفاوت است. اقدام درخور توجه برای بسط کرسی‌های آزاداندیشی در دانشگاه‌ها می‌تواند فضایی برای ایجاد یک ساز و کار نهادی جهت صورت‌بندی مساله، نقد سیاست‌ها، آشکار کردن تعارض منافع و کمک به تصمیم‌سازی باشد، آنگاه است که اهداف جشنواره ملی برهان شامل «آزاداندیشی و گفت‌وگو»، «مساله‌محوری» و «تعهد به جامعه» با ارتباط نزدیک‌تر و ملموس‌تر دانشجویان با چالش‌های مختلف کشور ازجمله مسائل محیط‌زیست محقق خواهد شد.