فشار سنگین تورم بر تولید؛ صنعت در آستانه تورم ۱۳۰ درصدی
صنعت در آستانه تورم ۱۳۰ درصدی تورم فقط در قیمت‌هایی که مصرف‌کنندگان در فروشگاه‌ها می‌پردازند خلاصه نمی‌شود؛
اکوایران: تازه‌ترین آمار بانک مرکزی از شاخص بهای تولیدکننده نشان می‌دهد که هزینه‌های تولید در اقتصاد ایران همچنان با فشار سنگینی روبه‌روست. بررسی ابعاد مختلف وعده‌های آینده تسلا و رودستر جدید ایلان ماسک، نقطه‌ی عزیمت نگاهی به روندهای اقتصادی است.
در اقتصاد ایران، تازه‌ترین آمارها از رسیدن تورم نقطه‌به‌نقطه تولیدکننده به ۱۱۷ درصد (و در صنعت به ۱۲۹ درصد) در شهریورماه حکایت دارند؛ شرایطی که با تصمیم جدید بانک مرکزی برای تعهدات ارزی صادرکنندگان و روش تازه دولت در دسته‌بندی معیشتی خانوارها هم‌زمان شده است. در بخش بین‌الملل، تناقض اقتصاد چین میان جهش صادرات فناوری و رکود تقاضای داخلی واکاوی شده و هم‌زمان، به بهانه زادروز انگس دیتون، مروری بر نگاه این اقتصاددان برنده نوبل به فقر و رفاه صورت گرفته است.
از تسلای پرنده تا آینده‌ای که شاید در آن دیگر رانندگی نکنیم؛ رودستر جدید ایلان ماسک قرار است چه چیزی را درباره مسیر آینده تسلا به ما بگوید؟ در این برنامه «تیتر یک»، از وعده‌های بلندپروازانه این خودرو و فاصله آنها با واقعیت تولید می‌گوییم.
در اقتصاد ایران، فشار هزینه‌ها بر تولید همچنان ادامه دارد؛ تورم نقطه‌به‌نقطه تولیدکننده در شهریور به ۱۱۷ درصد رسیده و این نرخ در بخش صنعت از ۱۲۹ درصد فراتر رفته است. هم‌زمان، تصمیم تازه بانک مرکزی برای تسویه ریالی بخشی از تعهدات ارزی صادرکنندگان و روش جدید دولت برای دسته‌بندی اقتصادی خانوارها و تعیین حمایت‌های معیشتی را بررسی می‌کنیم.
در اقتصاد جهان، تناقض چین را مرور می‌کنیم؛ ابرقدرتی که از یک سو در صادرات فناوری می‌تازد و از سوی دیگر با ضعف تقاضای داخلی دست‌وپنجه نرم می‌کند. همچنین، به مناسبت زادروز انگس دیتون، برنده نوبل اقتصاد، نگاهی داریم به پژوهش‌های او درباره فقر، مصرف و رفاه خانوارها.
با «تیتر یک» دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵ همراه باشید. تسلای پرنده، حسن ختام گذشته تسلا با یک خودروی دونفره و برقی وارد صنعت خودرو شد؛ رودستر، ماشینی که در سال ۲۰۰۸ می‌خواست یک تصور قدیمی را تغییر دهد: اینکه خودروی برقی لزوماً کند، کم‌هیجان و صرفاً مناسب رفت‌وآمد شهری است.
چند سال بعد، مدل S و سپس مدل ۳ و مدل Y نشان دادند که این فناوری می‌تواند از یک محصول خاص و گران‌قیمت به یکی از جریان‌های اصلی صنعت خودرو تبدیل شود. حالا رودستر دوباره خبرساز شده؛ این بار با وعده‌هایی عجیب‌تر از همیشه: شتاب زیر یک ثانیه و نسخه‌ای مجهز به سامانه رانش گازی با قابلیت انجام مانورهای هوایی.
ایلان ماسک می‌خواهد مرزهای مهندسی خودرو را جابه‌جا کند، اما یک سؤال مهم همچنان باقی است: کدام‌یک از این وعده‌ها واقعاً به خودرویی تولیدی و قابل استفاده تبدیل خواهند شد؟ رودستر جدید در شرایطی معرفی می‌شود که تسلا بیش از گذشته روی هوش مصنوعی، رانندگی خودکار، روبوتاکسی و رباتیک تمرکز کرده است.
شرکتی که زمانی می‌خواست رانندگی با خودروی برقی را هیجان‌انگیز کند، حالا آینده‌ای را دنبال می‌کند که در آن شاید دیگر نیازی به رانندگی نداشته باشیم. البته قابلیت پرواز و شتاب خیره‌کننده، تا زمانی که به محصولی واقعی و قابل استفاده تبدیل نشوند، بیشتر نمایش توان مهندسی و ابزار جلب توجه‌اند تا راه‌حلی برای آینده حمل‌ونقل.
شاید اهمیت رودستر هم دقیقاً همین‌جا باشد: خودرویی که یادآور نقطه شروع تسلاست، اما ممکن است در جهانی عرضه شود که اولویت‌های آن شرکت دیگر مثل گذشته نیست. فشار سنگین تورم بر تولید؛ صنعت در آستانه تورم ۱۳۰ درصدی تورم فقط در قیمت‌هایی که مصرف‌کنندگان در فروشگاه‌ها می‌پردازند خلاصه نمی‌شود؛ بخش مهمی از فشارهای قیمتی، پیش از رسیدن کالاها به دست مردم، در فرایند تولید شکل می‌گیرد.
تازه‌ترین آمار بانک مرکزی از شاخص بهای تولیدکننده نشان می‌دهد که هزینه‌های تولید در اقتصاد ایران همچنان با فشار سنگینی روبه‌روست. در شهریورماه ۱۴۰۵، شاخص کل بهای تولیدکننده به ۷۵۸٫۵ واحد رسید؛ رقمی که از افزایش ۴٫۹ درصدی نسبت به ماه قبل حکایت دارد.
تورم نقطه‌به‌نقطه این شاخص نیز به ۱۱۷٫۳ درصد رسیده است؛ به این معنا که قیمت‌های دریافتی تولیدکنندگان، به‌طور متوسط، نسبت به شهریور سال گذشته بیش از دو برابر شده‌اند. نرخ تورم دوازده‌ماهه تولیدکننده هم در همین ماه ۹۲٫۳ درصد ثبت شده است.
اما فشار هزینه‌ها در همه بخش‌های اقتصادی یکسان نیست. بخش صنعت با تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۲۹٫۳ درصدی و بخش کشاورزی با تورم ۱۰۲٫۸ درصدی مواجه بوده‌اند.
چنین ارقامی نشان می‌دهد که تولیدکنندگان این بخش‌ها برای ادامه فعالیت خود با افزایش قابل‌توجه هزینه‌ها روبه‌رو هستند. افزایش بهای مواد اولیه، نهاده‌ها و سایر هزینه‌های تولید می‌تواند حاشیه سود بنگاه‌ها را محدود کند، توان رقابت آنها را کاهش دهد و در صورت انتقال هزینه‌ها به قیمت نهایی، فشار بیشتری بر مصرف‌کنندگان وارد کند.
با این حال، انتقال تورم تولیدکننده به تورم مصرف‌کننده قطعی و فوری نیست و به عواملی مانند تقاضای بازار، توان جذب هزینه‌ها از سوی بنگاه‌ها و سیاست‌های اقتصادی بستگی دارد. تسویه ریالی بدهی ارزی صادرکنندگان؛ فرصتی تازه یا امتیازی بحث‌برانگیز؟
بانک مرکزی به صادرکنندگانی که از سال ۱۳۹۷ تا پایان سال ۱۴۰۰ ارز حاصل از صادرات خود را به کشور بازنگردانده‌اند، تا پایان سال ۱۴۰۵ فرصت داده است تعهدات ارزی خود را با پرداخت ریالی تسویه کنند؛ تصمیمی که می‌تواند بر فعالان بخش صادرات، به‌ویژه صنایع تولیدی و معدنی، اثرگذار باشد. بر اساس این مصوبه، واحدهای بازرگانی برای تسویه تعهدات مشمول باید معادل ۱۰ درصد نرخ خرید حواله یورو در مرکز مبادله ارز و طلای ایران را بپردازند.
این نسبت برای واحدهای تولیدی ۵ درصد تعیین شده است. البته این سازوکار به معنای بخشودگی کامل تعهد ارزی نیست؛ بلکه صادرکنندگان واجد شرایط می‌توانند با پرداخت مبلغ تعیین‌شده، تعهدات مشمول طرح را تسویه کنند.
با این حال، تعیین چنین شرایطی پرسش‌هایی درباره آثار آن بر بازگشت ارز صادراتی، انگیزه صادرکنندگان و نحوه برخورد با تعهدات ارزی معوق مطرح می‌کند. آیا این تصمیم می‌تواند راهکاری برای تعیین تکلیف پرونده‌های قدیمی و تسهیل فعالیت صادرکنندگان باشد؟
چه پیامدهایی برای صنایع معدنی و فولادی خواهد داشت و آیا میان واحدهای تولیدی و بازرگانی تمایز مناسبی برقرار کرده است؟ در این گزارش، دیدگاه‌های کیوان جعفری طهرانی، کارشناس ارشد بازارهای بین‌المللی آهن و فولاد و بهرام شکوری، رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق ایران را درباره ابعاد و پیامدهای این مصوبه می‌شنویم.
روش جدید دولت برای دسته‌بندی اقتصادی خانوارهای ایرانی دولت در مصوبه‌ای جدید، خانوارها را بر اساس وسع اقتصادی به سه گروه کم‌درآمد، متوسط و پردرآمد تقسیم می‌کند؛ دسته‌بندی‌ای که قرار است مبنای تعیین میزان حمایت معیشتی و اعتبار کالابرگ باشد. بر اساس این معیارها، مستمری‌بگیران کمیته امداد و سازمان بهزیستی در گروه کم‌درآمد قرار می‌گیرند.
در سوی دیگر، برخورداری از املاک با ارزش بالا، خودروی بیش از ۷.۵ میلیارد تومان، مصرف بالای انرژی، سبد سهام بزرگ یا برخی شاخص‌های مالی و تجاری می‌تواند نشانه‌ای از قرار گرفتن در گروه پردرآمد باشد. اقامت بیش از ۱۸۲ روز در خارج از کشور نیز یکی از معیارهای این دسته‌بندی است.
اما تشخیص وضعیت اقتصادی خانوار فقط به دارایی‌های ثبت‌شده محدود نمی‌شود. اطلاعات بانکی، وضعیت مالکیت و داده‌های نهادهای مختلف نیز در این فرایند نقش دارند.
به همین دلیل، ثبت قرارداد اجاره در سامانه املاک و اسکان و شفاف بودن منشأ تراکنش‌های بانکی می‌تواند اهمیت داشته باشد. اگر خانواری معتقد باشد که وضعیت اقتصادی‌اش اشتباه ارزیابی شده، امکان ثبت اعتراض در سامانه مربوط وجود دارد؛ هرچند تغییر گروه اقتصادی فقط سالی یک‌بار امکان‌پذیر خواهد بود.
آیا معیارهای جدید می‌توانند وضعیت واقعی معیشت خانوارها را نشان دهند؟ چین، ابرقدرتی که نمی‌خواهد ثروتمند شناخته شود چین از یک سو می‌خواهد در جایگاه ابرقدرتی هم‌تراز با آمریکا قرار بگیرد و از سوی دیگر، همچنان از مزایای اقتصادی و سیاسی عنوان «کشور در حال توسعه» بهره‌مند شود.
اما ماجرا فقط به عنوان و رتبه‌بندی کشورها محدود نیست؛ دومین اقتصاد بزرگ جهان با تناقضی عمیق‌تر روبه‌روست: صادرات پرقدرت در کنار ضعف تقاضای داخلی. برآورد بانک جهانی نشان می‌دهد درآمد ناخالص ملی سرانه چین به آستانه ورود به گروه کشورهای پردرآمد نزدیک شده است.
با این حال، پکن همچنان بر جایگاه خود در میان کشورهای در حال توسعه تأکید دارد؛ جایگاهی که می‌تواند در روابط این کشور با نهادهای بین‌المللی و در ادعای رهبری «جنوب جهانی» اهمیت داشته باشد. هم‌زمان، موتور صادرات چین با سرعت بالایی حرکت می‌کند.
رونق جهانی هوش مصنوعی، تقاضا برای تراشه‌ها و تجهیزات فناوری را افزایش داده و مازاد تجاری این کشور را به سطوح کم‌سابقه‌ای رسانده است. اما این رونق به همان اندازه در زندگی روزمره مردم چین دیده نمی‌شود.
بازار مسکن همچنان با رکود دست‌وپنجه نرم می‌کند و سرمایه‌گذاری داخلی و مصرف خانوارها از قدرت صادرات عقب مانده‌اند. این همان تناقض اقتصاد چین است: کشوری که هر روز بیشتر به بازارهای جهانی کالا می‌فروشد، اما هنوز نتوانسته تقاضای داخلی را به موتور قدرتمند رشد تبدیل کند.
سیاست ارزی، ضعف مصرف و مشکلات بازار املاک بخشی از این معما را توضیح می‌دهند. انگس دیتون، اقتصاددان فقر و رفاه انگس دیتون، اقتصاددان بریتانیایی-آمریکایی و برنده نوبل اقتصاد ۲۰۱۵، امروز ۸۱ ساله شد.
بخش مهمی از مسیر پژوهشی او به یک پرسش اساسی درباره زندگی اقتصادی مردم بازمی‌گردد: خانوارها درآمد خود را چگونه و برای چه کالاهایی خرج می‌کنند؟ دیتون با مطالعه الگوی مصرف خانوارها، به ارتباط میان درآمد، قیمت‌ها و تصمیم‌های اقتصادی پرداخت و از داده‌های واقعی خانوارها برای بررسی فقر و رفاه در کشورهای درحال‌توسعه استفاده کرد.
رویکرد او باعث شد سنجش وضعیت زندگی مردم تنها به درآمد محدود نباشد و الگوی مصرف نیز به یکی از معیارهای مهم در مطالعه فقر و رفاه تبدیل شود. پژوهش‌های دیتون نقش مهمی در تغییر شیوه سنجش فقر و رفاه و توجه بیشتر اقتصاددانان به شرایط واقعی زندگی خانوارها داشت.
