مغز بزرگ‌تر، زوال عقل کمتر؛ ارتباطی که از آمادگی جسمانی شروع می‌شود
پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که بهبود و حفظ آمادگی قلبی‌تنفسی و تحرک بدنی نقش مؤثری در حفظ حجم مغز و کاهش خطر ابتلا به زوال عقل در سنین بالاتر دارد.
وقتی صحبت از سلامت مغز و پیشگیری از زوال عقل می‌شود، معمولاً ذهنمان به سمت حل جدول، مطالعه، خواب کافی یا رژیم غذایی سالم می‌رود. اما یک عامل مهم دیگر هم وجود دارد که گاهی کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد: آمادگی قلبی‌تنفسی.
به گزارش همشهری آنلاین، پژوهش‌های بزرگ انجام‌شده در جمعیت نروژ نشان داده‌اند افرادی که آمادگی قلبی‌تنفسی بالاتری دارند یا در طول سال‌ها آن را بهبود می‌دهند، با خطر پایین‌تری برای ابتلا به زوال عقل مواجه هستند. این ارتباط حتی در اندازه مغز نیز دیده شده است.
در یکی از مطالعات، مغز ۷۵۱ زن و مرد ۵۰ تا ۶۷ ساله بررسی شد. پژوهشگران اطلاعات آمادگی جسمانی آنها را نیز در حدود ۱۱ سال قبل در اختیار داشتند.
نتیجه جالب بود: افرادی که آمادگی جسمانی بالایی را حفظ کرده بودند یا طی این سال‌ها از سطح پایین به سطح بالاتری رسیده بودند، در میانسالی حجم بیشتری از مغز داشتند. البته «بزرگ‌تر بودن مغز» به معنای باهوش‌تر بودن فرد نیست.
منظور پژوهشگران، حفظ حجم برخی ساختارهای مغزی است که با سلامت شناختی ارتباط دارند. این یافته یک پیام مهم دارد: مغز عضوی جدا از بدن نیست.
قلب، ریه‌ها، رگ‌های خونی و مغز همگی در یک سیستم به هم پیوسته فعالیت می‌کنند و وضعیت سلامت قلب و عروق می‌تواند با سلامت مغز ارتباط داشته باشد. در مطالعه‌ای دیگر، بیش از ۳۰ هزار زن و مرد برای مدت طولانی مورد بررسی قرار گرفتند.
پژوهشگران آمادگی قلبی‌تنفسی افراد را در دو مقطع زمانی در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ تخمین زدند و سپس وضعیت آنها را در سال‌های بعد دنبال کردند. افرادی که آمادگی جسمانی بالایی داشتند یا توانایی قلبی‌تنفسی خود را بهبود داده بودند، در مقایسه با افرادی که آمادگی پایینی داشتند، خطر پایین‌تری برای ابتلا به زوال عقل داشتند.
در این مطالعه، به ازای هر یک واحد افزایش در آمادگی قلبی‌تنفسی، پس از در نظر گرفتن سن، خطر ابتلا به زوال عقل حدود ۱۶ درصد کمتر بود. این عدد البته نباید به این معنا تعبیر شود که هر فرد با افزایش یک واحد VO2max حتماً ۱۶ درصد کمتر به آلزایمر مبتلا می‌شود.
این مطالعه یک ارتباط آماری در یک جمعیت بزرگ را نشان می‌دهد و عوامل متعدد دیگری نیز بر خطر زوال عقل اثر می‌گذارند. اما پیام کلی روشن است: پایین بودن آمادگی قلبی‌تنفسی می‌تواند یکی از شاخص‌های مهم سلامت آینده مغز باشد.
فعالیت بدنی منظم می‌تواند از مسیرهای مختلفی برای مغز مفید باشد. ورزش به سلامت قلب و عروق کمک می‌کند، جریان خون را بهبود می‌دهد و با کاهش برخی عوامل خطر قلبی‌عروقی، شرایط مناسب‌تری برای عملکرد مغز ایجاد می‌کند.
فعالیت بدنی همچنین با متابولیسم بهتر، کنترل وزن و قند خون و حفظ عملکرد فیزیکی در سنین بالاتر ارتباط دارد. به همین دلیل، وقتی درباره ورزش برای سلامت مغز صحبت می‌کنیم، موضوع فقط «سوزاندن کالری» نیست.
بدنی که بهتر کار می‌کند، ممکن است محیط بهتری برای مغزی سالم‌تر فراهم کند. یکی از نکات جالب در مطالعات آمادگی جسمانی این است که «میزان فعالیتی که فرد تصور می‌کند انجام می‌دهد» با آمادگی واقعی بدن دقیقاً یکسان نیست.
دو نفر ممکن است هر دو بگویند هفته‌ای چند بار ورزش می‌کنند، اما ظرفیت قلب و ریه آنها متفاوت باشد. به همین دلیل، پژوهشگران از شاخص‌هایی مانند VO2max برای ارزیابی آمادگی قلبی‌تنفسی استفاده می‌کنند.
VO2max نشان می‌دهد بدن هنگام فعالیت شدید تا چه اندازه می‌تواند اکسیژن دریافت و مصرف کند. به زبان ساده، یکی از شاخص‌های ظرفیت سیستم قلبی، ریوی و عضلانی برای انجام فعالیت است.
این شاخص معمولاً با افزایش سن کاهش پیدا می‌کند؛ اما کاهش آمادگی جسمانی با افزایش سن الزاماً به معنای تسلیم شدن در برابر آن نیست. شاید مهم‌ترین بخش این یافته‌ها همین باشد.
هدف لزوماً این نیست که همه افراد به ورزشکار حرفه‌ای تبدیل شوند. شواهد موجود نشان می‌دهد بهبود آمادگی جسمانی در طول زمان اهمیت دارد.
یعنی اگر فردی در سال‌های میانسالی آمادگی پایینی دارد، افزایش تدریجی فعالیت بدنی و بهبود ظرفیت قلبی‌تنفسی می‌تواند قدم مهمی برای سلامت آینده او باشد. پیاده‌روی سریع، دوچرخه‌سواری، شنا، دویدن سبک و سایر فعالیت‌های هوازی متناسب با توانایی فرد می‌توانند بخشی از این مسیر باشند.
البته شدت و نوع فعالیت باید با سن، وضعیت جسمانی و سابقه بیماری‌های فرد هماهنگ باشد. ممکن است فردی وزن طبیعی داشته باشد اما آمادگی قلبی‌تنفسی پایینی داشته باشد.
برعکس، ممکن است فردی وزن بالاتری داشته باشد اما از نظر ظرفیت هوازی و قدرت بدنی وضعیت مطلوبی داشته باشد. به همین دلیل، سلامت را نمی‌توان فقط با عدد وزن یا شاخص توده بدنی سنجید.
قلب قوی‌تر، ریه‌های کارآمدتر و عضلات فعال‌تر بخشی از سرمایه سلامت در سال‌های آینده هستند. لازم نیست برای محافظت از سلامت مغز منتظر ۶۰ یا ۷۰ سالگی بمانیم.
می‌توان از فعالیت‌هایی شروع کرد که برای بدن قابل تحمل هستند و به‌تدریج شدت و مدت آنها را افزایش داد. یک پیاده‌روی روزانه با سرعت مناسب، استفاده کمتر از خودرو برای مسیرهای کوتاه، بالا رفتن از پله‌ها یا انجام منظم تمرینات هوازی می‌تواند نقطه شروع باشد.
اگر فردی مدت‌ها فعالیت نداشته، بهتر است به جای شروع ناگهانی تمرین‌های سنگین، آمادگی جسمانی را به شکل تدریجی بالا ببرد. چون هدف فقط امروز نیست.
هدف این است که بدن در دهه‌های آینده نیز توانایی حرکت، فعالیت و زندگی مستقل را حفظ کند. مطالعات HUNT تصویری جالب از ارتباط میان آمادگی جسمانی، سلامت مغز و سلامت عمومی ارائه می‌کنند.
آمادگی بالاتر با خطر کمتر زوال عقل، حجم بیشتر برخی نواحی مغز و همچنین وضعیت بهتر در برابر برخی بیماری‌های مزمن همراه بوده است. اما شاید مهم‌تر از همه این باشد که آمادگی جسمانی یک ویژگی کاملاً ثابت نیست.
ممکن است نتوانیم سن خود را متوقف کنیم، اما می‌توانیم روی میزان آمادگی بدنمان اثر بگذاریم. و شاید یکی از بهترین سرمایه‌گذاری‌هایی که برای مغز آینده خود انجام می‌دهیم، همان کاری باشد که از همین امروز برای قلب و بدنمان انجام می‌دهیم: بیشتر حرکت کردن.
منبع:.ntnu.edu
