رفیعی: جایگاه عالم دینی در فرهنگ اسلامی بسیار والا است

حجت‌الاسلام ناصر رفیعی عصر دوشنبه در مراسم بزرگداشت هفتمین روز ارتحال مرجع عالیقدر جهان تشیع حضرت آیت‌الله العظمی سیدموسی شبیری زنجانی، با تسلیت ارتحال این عالم برجسته به مردم استان زنجان و بیت مکرم ایشان، گفت: ارتحال این مرجع عالیقدر را به فرزندان فاضل و عالم، دامادهای فاضل، دختران و همه اعضای بیت شریف ایشان تسلیت عرض می‌کنم و از خداوند متعال مسئلت دارم روح این مرجع عالیقدر را با اباعبدالله الحسین (ع) محشور فرماید. وی با گرامیداشت یاد و خاطره امام راحل، شهدای انقلاب اسلامی، دفاع مقدس و شهدای امنیت افزود: امیدواریم خداوند توفیق دهد ادامه‌دهنده راه شهدا و بزرگان و عالمان دین باشیم و در مسیر ارزش‌هایی که آنان برای آن تلاش کردند حرکت کنیم.

استاد حوزه و دانشگاه همچنین با گرامیداشت یاد شهید سیدحسن نصرالله گفت: یاد و نام این شهید بزرگوار و همه شهدای جبهه مقاومت را نیز گرامی می‌داریم. رفیعی با اشاره به سابقه ارتباط و مجالست خود با آیت‌الله شبیری زنجانی گفت: حدود ۲۰ سال با این مرجع بزرگ مأنوس بودم و بارها در بیت شریف ایشان منبر رفتم و در شب‌هایی که ایشان برای اقامه نماز به حرم حضرت معصومه (س) می‌آمدند، توفیق داشتم از محضرشان استفاده کنم.

وی ادامه داد: معمولاً زودتر از زمان حضور ایشان در حرم می‌رفتم و گفت‌وگوهایی با ایشان داشتم که بیشتر درباره مسائل علمی بود. اگر مجموعه این گفت‌وگوها گردآوری شود، شاید بتوان از آن یک کتاب تهیه کرد.

این استاد دانشگاه افزود: آخرین دیدارم با ایشان نیز در ایام محرم امسال و در روزهای ششم یا هفتم محرم بود که توفیق داشتم چند جمله‌ای در محضرشان صحبت کنم. رفیعی در ادامه سخنان خود به جایگاه عالم دینی در فرهنگ اسلامی پرداخت و گفت: قرآن کریم می‌فرماید «یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَالَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ»؛ خداوند کسانی را که ایمان آورده‌اند و صاحبان علم را درجاتی رفعت می‌بخشد.

وی با اشاره به روایاتی از ائمه اطهار (ع) درباره مقام عالمان اظهار کرد: در روایات آمده است که خداوند به واسطه علم، انسان‌ها را رفعت می‌دهد و ملاک ارزش‌گذاری افراد صرفاً نسبت خانوادگی و انتساب آنان نیست، بلکه علم و دانش می‌تواند انسان را به جایگاهی والا برساند. رفیعی با اشاره به برخورد امام هادی (ع) با یکی از عالمان غیرسید بیان کرد: هنگامی که برخی نسبت به تکریم ویژه آن عالم اعتراض کردند، امام هادی (ع) فرمودند من او را بالا نبردم، بلکه خداوند او را بالا برده است و سپس به آیه «یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا...» استناد کردند.

وی همچنین با اشاره به شخصیت حضرت عبدالعظیم حسنی گفت: امامان معصوم (ع) جایگاه حضرت عبدالعظیم حسنی را به دلیل علم، معرفت و دانش او مورد توجه قرار می‌دادند و این موضوع نشان می‌دهد معیار اصلی در تکریم عالمان، علم و معرفت آنان است. عالم دینی حتی پس از رحلت نیز منشأ اثر است استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به روایات مربوط به جایگاه عالم پس از مرگ گفت: در روایات آمده است «العالم إذا مات بکی علیه کل شیء حتی الحیتان فی البحر»؛ هنگامی که عالم از دنیا می‌رود، همه موجودات بر او می‌گریند.

رفیعی افزود: در روایات همچنین آمده است که اهل بهشت نیز به عالمان مراجعه می‌کنند و از آنان بهره می‌گیرند. این روایات نشان‌دهنده اهمیت و جایگاه علم و عالم در فرهنگ دینی ماست.

وی با اشاره به روایت دیگری درباره ثواب آموزش علم اظهار کرد: حتی یک ورق از کتاب و دانش می‌تواند برای انسان در قیامت آثار بزرگی داشته باشد و در روایات بر ارزش آموزش و تعلیم تأکید فراوان شده است. رفیعی ادامه داد: در روایتی از امام سجاد (ع)، حق تعلیم و آموزش چنان جایگاه والایی دارد که امام حاضر می‌شود دیه فردی را بپردازد تا حق معلم و آموزگار او ادا شود.

این مسئله نشان می‌دهد حق آموزش در فرهنگ اسلامی از جایگاهی بسیار والا برخوردار است. آیت‌الله شبیری زنجانی مصداق بارز عالم عامل بود استاد دانشگاه با اشاره به ویژگی‌های شخصیتی آیت‌الله شبیری زنجانی گفت: اگر از من سؤال شود آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی مصداق چه ویژگی‌هایی بود، یکی از پاسخ‌ها این است که ایشان مصداق بارز ویژگی‌هایی بود که قرآن کریم برای «عبادالرحمن» بیان کرده است.

وی افزود: قرآن کریم در سوره فرقان ویژگی‌هایی برای بندگان خاص خداوند بیان می‌کند؛ از جمله اینکه با تواضع در زمین راه می‌روند و هنگامی که با جاهلان مواجه می‌شوند، با آرامش و بزرگواری برخورد می‌کنند. رفیعی با بیان اینکه آیت‌الله شبیری زنجانی عالمی «بی‌حاشیه و متواضع» بود، گفت: ایشان هیچ‌گاه به دنبال حاشیه‌سازی نبود و تلاش می‌کرد از ورود به مسائل اختلافی و تنش‌زا پرهیز کند.

وی با اشاره به حدیث امام حسن عسکری (ع) درباره ویژگی‌های فقیه حقیقی اظهار کرد: امام عسکری (ع) فقیهی را شایسته پیروی می‌دانند که مراقب نفس خود باشد، از دین حفاظت کند، با هوای نفس مخالفت داشته باشد و مطیع فرمان الهی باشد. رفیعی افزود: آیت‌الله شبیری زنجانی را می‌توان مصداق روشن این ویژگی‌ها دانست؛ چراکه فقه و دانش در شخصیت ایشان با تقوا، تعبد، اخلاق و مراقبت از نفس همراه شده بود.

رهبر انقلاب درباره شخصیت علمی و اخلاقی ایشان تعابیر دقیقی داشتند این استاد دانشگاه با اشاره به خاطره‌ای از دیدار با رهبر شهید گفت: در یکی از دیدارها که سخن از آیت‌الله شبیری زنجانی به میان آمد، رهبر شهید تعابیر بسیار دقیقی درباره شخصیت ایشان داشتند و از آثار مثبت همه ابعاد زندگی ایشان سخن گفتند. وی افزود: ایشان درباره آیت‌الله شبیری زنجانی تعابیری داشتند که نشان می‌داد رفتار، سکوت، سخن، نگاه و حتی شیوه زندگی این عالم بزرگوار برای دیگران آموزنده و مفید بوده است.

رفیعی ادامه داد: همچنین بر مدیریت کم‌نظیر آیت‌الله شبیری زنجانی تأکید شده بود و این موضوع یکی از ویژگی‌های برجسته این مرجع عالیقدر به شمار می‌رفت. نبوغ علمی و دقت‌نظر کم‌نظیر آیت‌الله شبیری زنجانی وی با اشاره به ویژگی‌های علمی آیت‌الله شبیری زنجانی اظهار کرد: یکی از ویژگی‌های برجسته ایشان، نبوغ علمی و دقت‌نظر بسیار بالا بود.

رفیعی افزود: در طول سال‌هایی که خدمت ایشان بودم، بارها شاهد بودم که یک مسئله علمی را با دقت و موشکافی بررسی می‌کردند و نکاتی را مورد توجه قرار می‌دادند که شاید برای دیگران به سادگی قابل مشاهده نبود. وی ادامه داد: گاهی درباره یک عبارت یا یک مسئله علمی از ایشان سؤال می‌شد و ایشان با دقت، ریشه بحث و دیدگاه‌های مختلف را بررسی می‌کردند.

استاد دانشگاه گفت: یکی از ویژگی‌های ایشان این بود که حتی در نقل یک روایت یا عبارت، نسبت به کوچک‌ترین جزئیات حساس بودند و اگر در نقل نام راوی یا عبارت روایت ابهامی وجود داشت، با تواضع و دقت آن را بررسی می‌کردند. رفیعی با بیان اینکه تواضع این مرجع عالیقدر کم‌نظیر بود، گفت: بارها اتفاق افتاد که در محضر ایشان، با وجود جایگاه علمی بسیار بالایی که داشتند، از شاگرد یا طلبه‌ای درباره نظرش سؤال می‌کردند.

وی افزود: اینکه یک مرجع عالیقدر با آن جایگاه علمی از یک طلبه جوان می‌پرسید «نظر شما درباره این مسئله چیست؟» نشان‌دهنده عمق تواضع و روحیه علمی ایشان بود. رفیعی ادامه داد: این تواضع در رفتار روزمره ایشان نیز دیده می‌شد و هیچ‌گاه جایگاه مرجعیت باعث نشد خود را از دیگران جدا بدانند.

اعتدال و پرهیز از ورود به حاشیه‌های سیاسی این استاد دانشگاه با اشاره به اعتدال سیاسی آیت‌الله شبیری زنجانی گفت: در دوره‌های مختلف سیاسی، افراد و جریان‌های مختلف با ایشان دیدار داشتند، اما ایشان هیچ‌گاه اجازه نمی‌دادند این ارتباطات به حاشیه و اختلاف تبدیل شود. وی افزود: ایشان تلاش می‌کرد وحدت جامعه و آرامش کشور حفظ شود و اگر سخنی می‌گفت، سخنش حساب‌شده و در راستای مصلحت بود.

رفیعی تصریح کرد: ایشان نه اهل حاشیه‌سازی بود و نه اجازه می‌داد بیت و جایگاه مرجعیت به محل ایجاد تنش و اختلاف تبدیل شود. پژوهشگر دینی با اشاره به ساده‌زیستی آیت‌الله شبیری زنجانی گفت: ساده‌زیستی، تقوا، وابستگی نداشتن به مظاهر دنیا و پرهیز از شهرت از دیگر ویژگی‌های این مرجع عالیقدر بود.

رفیعی ادامه داد: با وجود جایگاه علمی و اجتماعی ایشان، دفتر و تشکیلات گسترده‌ای برای خود ایجاد نکردند و زندگی ساده‌ای داشتند. وی گفت: ایشان در عین برخورداری از جایگاه کم‌نظیر علمی، هیچ‌گاه به دنبال مطرح کردن خود نبودند و از شهرت‌طلبی پرهیز می‌کردند.

استاد دانشگاه با اشاره به دقت و ادب آیت‌الله شبیری زنجانی در نقد علمی گفت: اگر در آثار یک عالم یا دانشمند نکته‌ای نیازمند اصلاح بود، ایشان ابتدا از شخصیت علمی و خدمات آن فرد یاد می‌کردند و سپس با نهایت ادب به بیان اشکال می‌پرداختند. وی افزود: حتی در مواردی که نسبت به یک عبارت یا دیدگاه نقد علمی داشتند، اجازه نمی‌دادند نقد علمی به تخریب شخصیت افراد تبدیل شود.

رفیعی این ویژگی را یکی از نشانه‌های اخلاق علمی آیت‌الله شبیری زنجانی دانست و با اشاره به پایبندی آیت‌الله شبیری زنجانی به عبادات گفت: تعبد و اهتمام ایشان به عبادت نیز از ویژگی‌های برجسته این عالم بزرگوار بود. رفیعی افزود: بارها توفیق داشتم پشت سر ایشان نماز بخوانم و شاهد بودم که نسبت به نوافل و عبادات اهتمام ویژه‌ای داشتند.

وی با اشاره به علاقه ویژه آیت‌الله شبیری زنجانی به امام رضا (ع) و اهل‌بیت (ع) گفت: محبت ایشان به اهل‌بیت (ع) عمیق و همراه با معرفت بود و این محبت در زندگی علمی و شخصی ایشان نمود داشت. آیت‌الله شبیری زنجانی در تربیت شاگردان نیز برجسته بود این استاد دانشگاه با اشاره به شاگردپروری آیت‌الله شبیری زنجانی اظهار کرد: یکی دیگر از ویژگی‌های ایشان تربیت شاگردان بود و آثار علمی و فکری ایشان از طریق شاگردانشان نیز در حوزه‌های علمیه ادامه پیدا خواهد کرد.

وی افزود: ایشان از دوران جوانی استعداد علمی بالایی داشتند و در سنین پایین وارد درس خارج شدند و با طرح اشکالات اساسی، توجه استادان خود را جلب کردند. پژوهشگر دینی ادامه داد: دقت علمی، قدرت تحلیل و عمق اندیشه از همان دوران جوانی در شخصیت علمی ایشان وجود داشت و این ویژگی‌ها در طول سال‌ها به کمال رسید.

رفیعی با اشاره به خانواده آیت‌الله شبیری زنجانی گفت: فرزندان ایشان نیز بحمدالله اهل فضل و دانش هستند و این موضوع نشان‌دهنده توجه ویژه ایشان به تربیت فرزندان است. وی افزود: ایشان در شرایطی ساده و با امکانات محدود، خانواده‌ای پرجمعیت را تربیت کردند و فرزندانی فاضل را به جامعه تحویل دادند که هر یک در عرصه‌های مختلف علمی و اجتماعی مشغول فعالیت هستند.

این استاد دانشگاه با اشاره به اهمیت موضوع فرزندآوری و تربیت نسل گفت: امروز باید به این الگوها توجه کنیم و ببینیم چگونه یک خانواده در شرایط ساده و با امکانات محدود توانست فرزندانی تربیت کند که بسیاری از آنان در عرصه‌های علمی، پزشکی، حوزوی و مهندسی فعال هستند. فقدان آیت‌الله شبیری زنجانی برای حوزه علمیه ضایعه‌ای بزرگ است رفیعی با بیان اینکه حضور آیت‌الله شبیری زنجانی برای حوزه علمیه و جامعه علمی منشأ برکت بود، گفت: فقدان این عالم بزرگوار برای حوزه‌های علمیه و جامعه علمی ضایعه‌ای سنگین است.

وی افزود: ایشان قریب به یک قرن زندگی علمی، اخلاقی و معنوی داشتند و حضورشان در حوزه علمیه قم برای بسیاری از طلاب و علما منشأ خیر و برکت بود. استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: استان زنجان باید به وجود چنین مرجع عالیقدری که از این دیار برخاسته است، افتخار کند و نام و میراث علمی و اخلاقی ایشان را برای نسل‌های آینده حفظ و معرفی کند.

رفیعی گفت: امیدواریم روح بلند این عالم بزرگوار در جوار اهل‌بیت (ع) و اباعبدالله الحسین (ع) قرین آرامش باشد و خداوند به بیت مکرم ایشان و همه ارادتمندان و شاگردان آن مرحوم صبر و توفیق ادامه مسیر علمی و اخلاقی ایشان را عطا فرماید.